Trolejbusy w Woroneżu – system trolejbusowy funkcjonujący w Woroneżu, w obwodzie woroneskim, w Rosji.

System uruchomiono oficjalnie 6 października 1960 r. W tym dniu pierwszy w historii miasta trolejbus wyjechał na linię nr 1 i kierowany był przez Bohatera Związku Radzieckiego, Dmitrija Ilicza Lebiediewa. Do 1976 r. funkcjonowała tylko jedna zajezdnia, zajezdnia nr 1 przy ulicy Kosmonawtow, w 1976 r. wzniesiono zajezdnię nr 2 przy ulicy Cholzunowa. W 1978 r. dla obsługi taboru z lewobrzeżnych linii otwarto warsztaty przy ulicy Ziemlaczki.

Według stanu z 1 kwietnia 2020 r. w mieście funkcjonowały cztery linie, które obsługiwała zajezdnia nr 1, tabor składał się z 46 trolejbusów. Na terytorium zlikwidowanej w 2012 r. zajezdni nr 2 powstało osiedle mieszkaniowe. Warsztaty trolejbusowe zamknięto w 2002 r. Od 2009 r. rozwój trolejbusów był częściowo uwarunkowany przez miejski program odbudowy transportu elektrycznego, który zakończył się w 2014 r.

Historia Pierwsze lata Pod koniec lat 50. XX w. podjęto decyzję o rozbudowie Woroneża w kierunku południowo-zachodnim, gdzie rozpoczęto budowę nowego osiedla mieszkaniowego (zwanego mikrorejonem), nazwanego następnie „Jugo-zapadnyj mikrorajon”. W kompleksie nowego mikrorejonu planowano budowę zakładów przemysłowych, a przy ulicy Biessarabskiej (dziś ulicy Kosmonawtow) zajezdni trolejbusowej. Do tego czasu woroneski system transportu publicznego składał się z autobusów i tramwajów. Decyzję o budowie systemu trolejbusowego podjęła rada gospodarcza.

W 1958 r. rozpoczęto budowę zajezdni. Po roku od jej ukończenia podjęto prace zmierzające do uruchomienia pierwszej linii trolejbusowej, której trasa miała przebiegać od dworca kolejowego do południowych obrzeży miasta przez prospekt Rewolucji, ulicę Kirowa, Kolcowskoją (dziś ulica Woroszyłowa) do ulicy Biessarabskiej (dziś narożnik ulicy Kosmonawtow i ulicy Kolesniczenki).

thumb|left|Pierwsze woroneskie trolejbusy przygotowane do wyjazdu na linie

W związku z budową trolejbusów zlikwidowano torowiska tramwajowe na prospekcie Rewolucji i ulicy Kirowa. Niemniej jednak transport tramwajowy dalej się rozwijał; po kilku latach od uruchomienia trolejbusów otwarto zajezdnię nr 2 na lewobrzeżu, a także budowano i projektowano nowe linie po obu brzegach Woroneży.

6 października 1960 r. w pierwszy kurs na linii nr 1 (ul. Biessarabskaja – ż/d wokzał Woronież-1) wyruszyły trolejbusy. Na linię wyjechało dziesięć trolejbusów MTB-82. Ogółem do Woroneża dostarczono 32 trolejbusy MTB-82, a przez kilka lat, począwszy od 1965 r., trwały dostawy nowszych trolejbusów serii ZiU-5, które eksploatowano do połowy lat 80. XX w.

Pierwszym kierowcą trolejbusu w Woroneżu był Bohater Związku Radzieckiego, Dmitrij Ilicz Lebiediew, w czasie wojny lotnik. Z biegiem lat jego imieniem nazwano zajezdnię trolejbusową nr 1.

Pod koniec 1960 r. w mieście funkcjonowały linie trolejbusowe o długości 19,2 km, po których kursowało 18 trolejbusów. Dziennie przewożono 50 tysięcy pasażerów. Linie trolejbusowe łączyły zakład produkcji żelbetu z dworcem kolejowym (linia nr 3), zakład mechaniczny z dworcem kolejowym (linia nr 1) i dworzec kolejowy z lotniskiem, znajdującym się wówczas przy ulicy Cholzunowa (linia nr 2).

W 1961 r. zbudowano trakcję trolejbusową z centrum do zakładu ŻBI w mikrorejonie Jugo-Zapadnym; linia obsługująca tę trasę otrzymała nr 3. W 1963 r. trolejbusy pojawiły się na lewobrzeżu – rozpoczęto budowę trakcji od uniwersytetu do ul. Gierojew Stratosfiery przez most Czerniachowski; do tej trasy przypisano linię nr 4. Pod koniec 1963 r. długość linii trolejbusowych wynosiła 47,7 km, a liczba trolejbusów równała się 50.

thumb|Jeden z pierwszych woroneskich trolejbusów

W 1965 r. uruchomiono linię nr 5, łączącą zakład mechaniczny z lotniskiem przy ulicy Cholzunowa i linię nr 6 (Jugo-Zapadnyj mikrorajon – Uniwiersitiet – pl. Nikitina). W tym czasie poprawiono wyposażenie techniczne taboru trolejbusowego, kulturę techniczną i obsługę pasażerów. Do miasta dostarczono pierwsze trolejbusy ZiU-5. Pod koniec roku w Woroneżu było 7 linii o łącznej długości 56 km.

W 1966 r. przedłużono trakcję trolejbusową od ulicy Pieszestrieleckiej do ulicy Gierojew Sibiriakow.

Stopniowo wzrastały potoki pasażerskie w pojazdach miejskiego transportu publicznego, dlatego 12 września 1966 r. w ramach pilotażowego projektu wprowadzono w czterech trolejbusach obsługę bezkonduktorską. Pod koniec 1966 r. linie obsługiwało od 85 do 90 trolejbusów, kursujących na siedmiu liniach. Zajezdnia trolejbusowa nr 1 otrzymała 15 nowych pojazdów.

Budowa nowych odcinków trakcji trolejbusowej postępowała: w 1969 r. oddano do użytku linię trolejbusową nr 8 od Kolcowskiego skweru do zakładu produkcji żelbetu.

We wrześniu 1969 r. w Woroneżu uruchomiono linię nr 9, kursującą od dworca Woronież-I ulicą Mira i mostem Czerniachowskim na lewobrzeże (Siewiero-Wostocznyj rajon). Do czasu uruchomienia kolejnej linii trolejbus był jednym z głównych środków transportu wybieranych przez pasażerów przybywających do miasta koleją. Dużą popularnością cieszyły się także linie na lotnisko i do Sowietskiego rejonu.

Rozwój woroneskich trolejbusów do 1967 r.:

Rok Długość linii Liczba trolejbusów Liczba pasażerów (tys.) Dochód (tys. rubli) Liczba pracowników 1961 35,6 km 32 20131,7 812,7 380 1965 56,2 km 130 50531,6 2026,4 970 1966 69,7 km 145 55227,3 2212,5 1126 1967 72,1 km 166 60216,4 2414,1 1211

Rozwój w latach 70. i 80. XX wieku Dynamiczny rozwój systemu trolejbusowego w Woroneżu skutkował zwiększeniem liczby linii. W 1970 r., 10 lat po uruchomieniu trolejbusów, kursowało już dziewięć linii. W lutym 1971 r. przedstawiono plany rozbudowy miejskiego transportu elektrycznego w mieście. W dziewiątej „pięciolatce” miało zostać zbudowanych 27 km nowych linii trolejbusowych, m.in. do rejonu Siewiero-Wostocznego i na Leninskim prospekcie.

thumb|Trolejbus ZiU-5 w Woroneżu

29 kwietnia 1971 r. otwarto nową linię nr 10 (Kolcowskij skwer – ulica Komarowa). W ten dzień woroneska gazeta pisała:

Nowa linia miała długość około 2 km. W jej budowie uczestniczyli robotnicy przedsiębiorstwa transportowego, robotnicy i monterzy z SU-9, SMU-12 i Cientrelektromontażu. Na wiecu poświęconym otwarciu nowej linii wręczono certyfikaty honorowe komitetu miejskiego KPSS i komitetu wykonawczego miasta. Ruch na nowej linii otworzył kierowca N. Raznienkow, kierując trolejbusem o numerze taborowym 1.

5 lutego 1971 r. w Woroneżu zakończono budowę jeszcze jednej nowej trolejbusowej linii od ulicy Gierojew Stratosfiery do zakładu GOO. W ten dzień trasą linii przejechały w ramach jazd próbnych dwa trolejbusy. Całkowita długość linii trolejbusowej nr 11 wynosiła 12 km. Linię zasilano z nowej podstacji nr 2.

W 1972 r. wprowadzono nowe trasy linii trolejbusowych nr 3 (il. Komarowa – ż/d Wokzał), 12 (ż/d Wokzał – ul. Kliniczeskaja), 8А (WGU – ul. Brusiłowa; linia weekendowa). Oddano do użytku trasę trolejbusową na ulicy Puszkinskiej. Oprócz tego do miasta dotarła pierwsza partia trolejbusów ZiU-9B. W następnych latach Woroneż otrzymywał już wyłącznie kolejne modyfikacje tego modelu.

Do końca 1972 r. w zajezdni trolejbusowej stacjonowało do 120 trolejbusów, które kursowały na liniach zgodnie z poniższym harmonogramem.

Czas Liczba trolejbusówna liniach 5.00–6.00 65 7.00–9.00 120 9.00–15.00 86 15.00–16.00 89 16.00–18.00 120 19.00 114 20.00 84 21.00 74 22.00 67 23.00–1.00 42 2.00 3

W początkach lat 70. XX wieku miasto zaczęło rozwijać się w kierunku północnym, a rejon Komintiernowskij rozbudowywał się. Skutkowało to rozwojem miejskiego transportu elektrycznego: w połowie lat 70. XX wieku zbudowano torowiska tramwajowe do miasteczka studenckiego WPI, a trakcję trolejbusową przedłużono od dawnego lotnika na ul. Cholzunowa do nowej pętli Siewiernyj rajon.

Wraz z budową pętli w rejonie powstały nowe osiedla mieszkaniowe, placówki oświatowe, akademiki i obiekty przemysłowe. W 1974 r. w rejonie Siewiernym otwarto największe w europejskiej części Rosji warsztaty trolejbusowe – WRTTZ. Od początku lat 70. XX wieku trwała też budowa zajezdni nr 2 przy ul. Cholzunowa. Dojazd do zajezdni poprowadzono ulicami Biegowają, Szyszkowa i Cholzunowa.

Nowa zajezdnia mieściła do 200 trolejbusów i składała się dodatkowo z warsztatów do remontu kapitalnego taboru. Koszt budowy wyniósł 2 118 000 rubli według ówczesnych cen.

Główne prace przy budowie zajezdni zostały zakończone do lipca 1976 roku. Uroczyste otwarcie nowego obiektu miało miejsce 23 lipca 1976 roku. Przed otwarciem zajezdni do miasta przybyła partia nowych trolejbusów ZiU-9, którym nadano numery taborowe od 201 wzwyż. Pierwszym trolejbusem, który wjechał na linię z bram nowej zajezdni, był trolejbus nr 201 kierowany przez I. S. Glebowa. Wraz z oddaniem do użytku nowej zajezdni uruchomiono linię nr 7. Początkowo zajezdnia nr 2 obsługiwała linie nr 2, 5, 7.

thumb|left|„Przychodnia trolejbusowa” w pierwszych latach działalności

Wzrost liczby przewożonych pasażerów na przestrzeni kilku lat wymagał rozbudowy tras – 6 listopada 1976 r. otwarto linię nr 14 (DK Kirow – plac Lenina). Dodatkowo do obsługi nowej linii wybudowano podstację trakcyjną przy ul. Cheliuskincew. Długość nowej linii wynosiła 12 km. Po pewnym czasie otwarto także linię nr 15, która była uzupełnieniem trasy linii nr 14.

Rozwój sieci był kontynuowany także w rejonie Sowieckim: np. do końca 1976 r. zakończono budowę jednokierunkowej trasy trolejbusowej wzdłuż ulic Marszak i Domostroitielej o długości około 5 km. Na tę trasę przeniesiono linię nr 1, która wcześniej przebiegała ulicą Peszestrieleckaja. Oprócz tego z nowego odcinka sieci korzystała nowa linia nr 13, biegnąca z ulicy Komarowej do centralnego placu miasta.

Zwiększenie liczebności taboru wymagało budowy nowych zajezdni. Mimo tego, że w 1976 r. oddano do użytku nową zajezdnię trolejbusową nr 2, nastała potrzeba zbudowania kolejnej zajezdni, tym razem na lewym brzegu rzeki Woroneż.

Należy zaznaczyć, że wszystkie lewobrzeżne trasy w tamtych latach obsługiwane były zajezdnię trolejbusową nr 1, a nowa placówka, zwana „przychodnią trolejbusową”, stała się filią zajezdni nr 1 na lewym brzegu i służyła do tymczasowego odstawiania trolejbusów w ciągu dnia. Filia została oddana do użytku w 1978 r. po budowie trwającej około dwóch lat.

Filia miała pojemność 50 trolejbusów i dysponowała zapleczem technicznym pozwalającym na dokonywanie napraw trolejbusów.

Do „przychodni” zbudowano nową trasę trolejbusową wzdłuż ulicy Ziemlaczki, a nowa pętla trolejbusowa przy hucie aluminium (WZSAK) stała się jednym z największych terminali trolejbusowych w mieście. Trasa trolejbusowa do zakładu WZSAK została oddana do użytku dopiero pod koniec 1979 r. Jednocześnie uruchomiono nową trasę trolejbusową wzdłuż ulicy Sredniemoskowskajej (dwukierunkowa trasa z ulicy Puszkinskajej do placu Zastawy o łącznej długości ok. 4 km).

thumb|Nieczynna pętla trolejbusowa WZSAK

Do 1980 roku system trolejbusowy obsługiwały dwie zajezdnie trolejbusowe i „przychodnia trolejbusowa”. Funkcjonowało 15 linii obejmujących główne kierunki transportu miejskiego i duże przedsiębiorstwa przemysłowe. Niemniej jednak budowa i rozbudowa systemu trolejbusowego trwała nadal – 30 września 1980 r. została otwarta dla ruchu nowa autostrada, wybudowana w północnej dzielnicy miasta. Trasy linii nr 2, 5 i 12 zostały natychmiast przedłużone do stacji końcowej „Siewiernyj rajon”. Całkowita długość nowej trasy wynosiła 8,7 km, a każda z linii została przedłużona o pięć przystanków.

6 listopada 1981 r. nastąpiło otwarcie linii trolejbusowej nr 17, łączącej dzielnicę północną (bulwar Pobiedy) z południowo-zachodnimi obrzeżami miasta – ul. Perchorowicza. Początkowo na nowej linii kursowało tylko osiem trolejbusów, ale z czasem ich liczba znacznie wzrosła.