Karol XV, właśc. Karol Ludwik Eugeniusz (ur. 3 maja 1826 w Sztokholmie, zm. 18 września 1872 w Malmö) – król Szwecji i Norwegii (jako Karol IV) w latach 1859–1872 z dynastii Bernadotte.
Życiorys thumb|left|Rodzina królewska, 1857
Dzieciństwo i młodość Urodził się w 1826 roku w sztokholmskim Zamku Królewskim jako najstarszy syn króla Szwecji i Norwegii Oskara I i Józefiny de Beauharnais. Jego młodszym bratem był również późniejszy król Szwecji i Norwegii Oskar II Bernadotte. Przy urodzeniu otrzymał od ojca tytuł księcia Skanii.
Po wstąpieniu swojego ojca na tron w 1844 roku został oficjalnie ogłoszony następcą tronu. 11 lutego 1846 roku powołano go na honorowego członka Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk. Od połowy lat 50. XIX wieku zaczął zastępować chorego ojca w rządzeniu państwem, najpierw zostając w 1856 roku wicekrólem Norwegii, a od 25 września 1857 roku regentem. Poprzez znoszenie ceł i budowę linii kolejowych przyczynił się wówczas do pogłębienia unii personalnej z Norwegią.
Panowanie thumb|left|Oficjalny portret Karola XV
Polityka wewnętrzna 8 lipca 1859 roku po śmierci Oskara I przejął władzę jako król Szwecji i Norwegii. Mimo że należał do konserwatystów zgodził się na przeprowadzenie wielu doniosłych reform, w większości wprowadzonych w życie przez liberalny rząd Luisa de Geer. Najważniejszą z nich była reforma konstytucyjna z 1866 roku, znosząca przedstawicielstwo czterech stanów i wprowadzająca dwuizbowy parlament – Riksdag. Za jego panowania stopniowo likwidowano również ograniczenia ekonomiczne, takie jak m.in. zniesienie organizacji cechowej w rzemiośle. Zreformowany został kodeks karny i samorząd lokalny, poszerzono ramy tolerancji religijnej i wolności prasy.
Polityka zagraniczna Niepowodzenia spotkały Karola XV w polityce zagranicznej. Należał do oponentów Ottona von Bismarcka oraz opowiadał się za ideą panskandynawizmu, próbując wskrzesić unię kalmarską. Obiecał udzielić wsparcia królowi Danii, Fryderykowi VII, jednak po wybuchu wojny duńsko-pruskiej w 1864 roku rząd szwedzki odmówił wypełnienia tych zobowiązań.
Życie prywatne i śmierć thumb|Jeden z obrazów namalowanych przez Karola XV Karol XV był bardzo popularny wśród społeczeństwa. Należał do mecenasów sztuki i artystów, a jednocześnie zajmował się w wolnych chwilach pisaniem (m.in. tłumaczył poezje Zygmunta Krasińskiego) i malowaniem. Często zdarzało mu się ignorować zasady etykiety dworskiej, lubił otaczać się prostymi ludźmi; dążąc do popularności godził się na reformy ograniczające uprawnienia monarchy.
Zmarł w 1872 roku w Malmö w wieku 46 lat i tradycyjnie został pochowany w kościele Riddarholmen w Sztokholmie a tron przejął jego młodszy brat – Oskar II.
Rodzina 19 czerwca 1851 poślubił Ludwikę (1828–1871), księżniczkę holenderską, wnuczkę Wilhelma I i jego pierwszej żony – Wilhelminy Pruskiej. Para miała dwoje dzieci: Luiza Bernadotte (1850–1926), królowa duńska, żona Fryderyka VIII; Karol Oskar Bernadotte (1852–1854).
Genealogia PrapradziadkowieJan Bernadotte(1683–1760) ∞1707 Maria du Pucheu(1686–1773)Jan Saint Vincent(1692–1762) ∞1719 Maria d’Abbadie de Sireix(1694–1752)Józef Clary(1693–1748) ∞1724 Franciszka Agnes Ammoric(1705–1776)Józef Ignacy Somis(–1750) ∞1739 Katarzyna Róża Soucheiron(1696–1776)Franciszek de Beauharnais(1714–1800) ∞1751 Maria Anna Pyvart de Chastulle(1722–1766)Józef Gaspard de Tascher(1735–1790) ∞1761 Maria des Vergers de Sanois(1736–1807)Fryderyk Michał Wittelsbach(1724–1767) ∞1746 Maria Franciszka Wittelsbach(1724–1794)Jerzy Wilhelm z Hesji-Darmstadt(1722–1782) ∞1748 Maria Leiningen-Dagsburg-Falkenburg(1729–1818)PradziadkowieJean Henri Bernadotte(1711–1780) ∞1754 Joanna de Saint Vincent(1728–1809)Franciszek Clary(1725–1794) ∞1759 Franciszka Somis(1737–1815)Aleksander de Beauharnais(1760–1794) ∞1779 Maria Józefina Tascher(1763–1814)król BawariiMaksymilian I Józef Wittelsbach(1756–1825) ∞1785 Augusta Wilhelmina z Hesji-Darmstadt(1765–1796)Dziadkowiekról Szwecji i NorwegiiKarol XIV Jan(1763–1844) ∞1797 Désirée Clary(1777–1860)Eugeniusz de Beauharnais(1781–1824) ∞1806 Augusta Amalia Wittelsbach(1788–1851)Rodzicekról Szwecji i NorwegiiOskar I Bernadotte(1799–1859) ∞1823 Józefina de Beauharnais(1807–1876)Karol XV Bernadotte (1826–1872), król Szwecji i Norwegii
Przypisy
Bibliografia Kersten A., Historia Szwecji, wyd. Ossolineum, Wrocław 1973. Sandberg T., Gustav III:s spioner: historien om när Sverige skulle slå tillbaka franska revolutionen, Skandbook Falun Lund, 2006. Lagerqvist, Lars O., Historia Szwecji, przekł. H. Thylwe, Instytut Szwedzki, Sztokholm 2002. Praca zbiorowa: Svenskt biografiskt handlexikon, [w:] , Wydawnictwo „Albert Bonniers Förlag”, Sztokholm 1906, T. I. s. 159–160. [dostęp 28 lutego 2010] Praca zbiorowa: Nordisk familjebok, [w:] , Wydawnictwo „Nordisk familjeboks förlags aktiebolag”, Sztokholm 1910, wyd. II. T. 13. s. 1002–1008. [dostęp 28 lutego 2010] Biografia na stronie historiesajten.se [dostęp 28 lutego 2010] Biografia na stronie historiska-personer.nu [dostęp 28 lutego 2010]
Linki zewnętrzne Poezye Karola XV króla szwedzkiego (1873) w bibliotece Polona
Kategoria:Bernadotte Kategoria:Szwedzcy wolnomularze Kategoria:Urodzeni w 1826 Kategoria:Ludzie urodzeni w Sztokholmie Kategoria:Szwedzi pochodzenia francuskiego Kategoria:Władcy Norwegii Kategoria:Władcy Szwecji Kategoria:Zmarli w 1872 Kategoria:Szwedzcy malarze Kategoria:Odznaczeni Orderem Danebroga Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Meksykańskiego Kategoria:Szwedzcy regenci Kategoria:Norwescy regenci