Asarhaddon, właśc. Aszur-aha-iddina (akad. Aššur-aha-iddina, biblijny Asarhaddon) – król Asyrii z dynastii Sargonidów, syn Sennacheryba; panował w latach 681–669 p.n.e.A.K. Grayson, Königslisten..., s. 127.
Imię Rodzime, akadyjskie imię tego władcy brzmi Aššur-aha-iddina i znaczy „bóg Aszur dał mi brata”J. Laessøe, Ludy Asyrii,Państwowe Wydawnictwo Naukowe Warszawa 1972, s. 10.. W Biblii, w której władca ten wzmiankowany jest w 2 Księdze Królewskiej, Księdze Ezdrasza i Księdze Izajaszahasło Esarhaddon na stronie www.blueletterbible.org, jego imię uległo zniekształceniu i zapisywane było w następujący sposób:
imię Aššur-aha-iddinaw zapisie biblijnymmiejsce w Biblii 2 Krl 19:37 Ezr 4:2 Iz 37:38 zapis hebrajski w Kodeksie Leningradzkim אֵֽסַר־חַדֹּן /e·sar-chad·don/Kodeks Leningradzki, 2 Księga Królów, rozdział 19 - tekst źródłowy i jego transliteracja אֵסַר חַדֹּן /e·sar chad·don/Kodeks Leningradzki, Księga Ezdrasza, rozdział 4 - tekst źródłowy i jego transliteracja אֵֽסַר־חַדֹּן /e·sar-chad·don/Kodeks Leningradzki, Księga Izajasza, rozdział 37 - tekst źródłowy i jego transliteracja zapis grecki w Septuagincie ασορδαν /asordan/Septuaginta, 2 Księga Królów, rozdział 19 - tekst źródłowy i jego transliteracja ασαραδδων /asaraddōn/Septuaginta, Księga Ezrasza, rozdział 4 - tekst źródłowy i jego transliteracja ασορδαν /asordan/Septuaginta, Księga Izajasza, rozdział 37 - tekst źródłowy i jego transliteracja zapis łaciński w Wulgacie EseraddonWulgata, 2 Księga Królów, rozdział 19 - tekst źródłowy AsoraddanWulgata, Księga Ezrasza, rozdział 4 - tekst źródłowy AsoraddonWulgata, Księga Izajasza, rozdział 37 - tekst źródłowy
W polskich przekładach Biblii imię tego władcy zapisywane jest zwykle Asarhaddon:
polskie przekłady Bibliimiejsce w Biblii 2 Krl 19:37 Ezr 4:2 Iz 37:38 Biblia gdańska Assarhaddon Assarhaddon Assarhaddon Biblia poznańska Asarchaddon Assarhaddon Asarchaddon Biblia warszawsko-praska Asarhaddon Asarhaddon Asarhaddon Biblia Tysiąclecia Asarhaddon Asarhaddon Asarhaddon Biblia warszawska Asarhaddon Asarchaddon Asarhaddon Przekład Nowego Świata Asarhaddon Asarhaddon Asarhaddon
W Kanonie Ptolemeusza występuje on pod imieniem Asaradinos.
Walka o władzę Władzę początkowo sprawował w Babilonii jako namiestnik z ramienia ojca. Po zamordowaniu Sennacheryba przez przyrodnich braci rozpoczął wojnę o zagrożony tron. Po 6 tygodniach walk ojcobójcy zbiegli do Urartu i Asarhaddon, mając poparcie armii, przejął władzę w kraju.
Polityka wobec Babilonii Prowadził pojednawczą politykę względem Babilonii, która szczególnie ucierpiała od najazdów jego ojca. Pozwolił na odbudowanie zburzonego Babilonu. Walczył z plemionami Bit-Jakini będącymi ciągłym źródłem niepokojów w Babilonii. W celu stłumienia rozruchów nakazał przeprowadzenie kampanii w rejonie wschodniego Tygrysu. Akcja zakończyła się sukcesem, pokonani przywódcy chaldejscy zbiegli do Elamu, a na ich miejsce zostali wprowadzeni lennicy sprzyjający Asyrii. Usprawnił administrację oraz nakazał zwrot majątku wygnańcom, którzy potrafili wykazać się prawem własności. Przyczyniło się to do wzrostu zamożności mieszkańców i umocnieniu władzy asyryjskiej w Babilonii. Dzięki temu mógł wykorzystać Babilonię jako bazę wypadową do walki z Persami w czasie wyprawy na Pustynię Słoną. Pozycja Assarhaddona w Babilonie była na tyle silna, że atak elamicki w 675 p.n.e. nie spowodował anty-asyryjskiej rewoltySaggs H.W. F., Wielkość i upadek Babilonii, Warszawa 1973, s. 116-117. Kampania przeciwko Sydonowi W zachodniej części imperium głównym źródłem niepokojów było miasto Sydon na wybrzeżu fenickim. Król Sydonu Abdi-Milkutti wraz z lokalnym królem Sanduarrim wszczął rebelię przeciwko Asyrii. Asarhaddon zdobył miasto w 677 p.n.e., pojmał obu królów i skazał ich na śmierć. Sydon zburzył, a jego ludność deportował do Asyrii. W celu zachowania kontroli nad tym terenem założył w pobliżu warownię. Na uroczystości jej poświęcenia było 22 królów ziem zachodnich, co miało być przestrogą dla przyszłych buntownikówop.cit., str. 117.
Relacje z ludami koczowniczymi Niepokoił się szczególnie nowymi ludami koczowniczymi, Scytami i Kimerami, które z północy zaczęły zagrażać Asyrii. Urartu osłabione przez wojny z Asyrią nie mogło już spełniać roli zapory przed nomadycznymi plemionami przekraczającymi Kaukaz. Początkowo asyryjscy gubernatorzy starali się zbrojnie odeprzeć ataki północnych plemion. W 679 p.n.e. zorganizowali skuteczną wyprawę zbrojną, lecz napór ich ciągle wzrastał. Pod koniec panowania Assarhaddona północne prowincje imperium: Hilakku i Tabal zostały utraconeop. cit.. Brak widocznych militarnych sukcesów skłoniły króla do zneutralizowania ich poprzez pertraktacje i zawiązanie z nimi sojuszu. Ze Scytami udało się osiągnąć nawet czasowe porozumienie dzięki wydaniu za scytyjskiego króla Bartatua córki AssarhaddonaLaessøe J., op.cit., str. 167. Ten zabieg nie tylko odsunął na pewien czas perspektywę ataku z ich strony, lecz skierował Scytów przeciwko Medom, którym narzucili swoją zwierzchność.
Stosunki z Medami Assarhaddon poświęcił dużo uwagi rosnącym w siłę plemionom medyjskim. Starał się uregulować relacje z Medami poprzez narzucenie lokalnym książętom plemiennym traktatów wasalnych uznających zwierzchnią władzę króla asyryjskiego. Najobszerniejszym takim aktem z 672 p.n.e. jest porozumienie z medyjskim władcą Ramataią z kraju Urakazabarna. Dokument zobowiązuje Medów do uznania zwierzchnictwa króla Asyrii, określa zasady sukcesji po śmierci Assarhaddona, nakazuje pomoc w potrzebie jego następcy i zachowanie mu wiernościop.cit., str. 167-175.. thumb|300px|Stela Asarhaddona upamiętniająca jego zwycięstwo w 671 r. p.n.e. nad faraonem egipskim Taharką; zbiory Muzeum Pergamońskiego w Berlinie.
Podbój Egiptu Przyczyną wojny z Egiptem była polityka faraona Taharki w miastach fenickich. W 675 p.n.e. kuszycki władca z powodzeniem nakłonił króla Tyru do buntu przeciwko Asyrii. Assarhaddon chcąc uderzyć w źródło niepokojów w tym rejonie w 674 p.n.e. dokonał inwazji na Egipt, który nieustannie podburzał lokalnych władców Fenicji. Linie zaopatrzenia wystawione na ataki plemion arabskich oraz opór faraona Taharki skutecznie powstrzymały atak.
W 671 p.n.e. armia asyryjska ponownie pomaszerowała na Egipt. Tym razem faraon Taharka z dynastii kuszyckiej poniósł klęskę i wycofał się do Górnego Egiptu, Memfis zostało zdobyte i splądrowane, a książęta Dolnego Egiptu, m.in. Necho z Sais uznali władzę Assarhaddona. Wprowadzono 22 asyryjskich namiestników w Dolnym Egipcie. Król asyryjski przyjął też tytuł króla Dolnego i Górnego Egiptu oraz Etiopii, jednak dwóch ostatnich krajów nie zdobył i nie miał nad nimi żadnej władzySaggs H.W.F., op.cit., str. 119.
W 669 p.n.e., gdy władza asyryjska nad Egiptem została utracona, król zorganizował nową ekspedycję, lecz w czasie drogi zmarł.
Sztuka asyryjska w dobie Asarhaddona Podbój licznych ośrodków kultury na obszarze Bliskiego Wschodu nie pozostał bez wpływu na charakter sztuki imperium asyryjskiego w tym okresie. Do miast Asyrii nie tylko trafiły bogactwa materialne w postaci wyrobów artystycznych i danin, ale też rzesze rzemieślników którzy odcisnęli swoje piętno na stylu wytwarzanych wyrobów. Szczególnie kość słoniowa stała się w tym czasie modna wśród Asyryjczyków. W Forcie Salmanasara w Kalchu odkryto kolekcję rzeźb z kości słoniowej oraz dużą ilość nieobrobionego jeszcze materiału. Cechą charakterystyczną tego zbioru jest ich styl, większość bowiem wytworzona była pod wpływem sztuki egipskiej i pozostającej pod jej silnym oddziaływaniem sztuki syro-fenickiejLaessøe J.,op.cit., str. 165-166.
Sukcesja Asarhaddon miał 6 synów. Najstarszy, Sin-nadin-apli, zmarł najprawdopodobniej wkrótce po tym, jak wyznaczony został na następcę tronuKwasman T., Parpola S., Legal transactions of the Royal Court of Niniveh (Part I: Tiglath-Pileser III through Esarhaddon), State Archives of Assyria, t. 6, Helsinki University Press 1991., s. XXIX.. W 672 r. p.n.e. Asarhaddon na tron wyznaczył młodszego syna Aszurbanipala wydając szereg traktatów w których domagał się od poddanych i lenników uznania i respektowania jego woli. Przypisy
Bibliografia A.K. Grayson, Königslisten und Chroniken. B. Akkadisch, w: Reallexikon der Assyriologie, tom VI (Klagesang-Libanon), Walter de Gruyter, Berlin - New York 1980-83, s. 86-135.
Linki zewnętrzne Radner Karen: The trials of Esarhaddon: the conspiracy of 670 BC. ISIMU: Revista sobre Oriente Próximo y Egipto en la antigüedad 6 (2003): 165-183.
Kategoria:Władcy Asyrii Kategoria:Królowie Babilonu