Foka pospolita (Phoca vitulina) – gatunek drapieżnego ssaka z rodziny fokowatych (Phocidae).
Taksonomia
Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1758 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz nadając mu nazwę Phoca vitulina. Holotyp pochodził z Morza Botnickiego i Bałtyckiego.
Niektórzy autorzy rozpoznają podgatunek mellonae z jezior i rzek półwyspu Ungava w Kanadzie, ale obecnie nie jest uwzględniany. Podgatunki P. vitulina są rozróżnialne na podstawie morfologii i genetyki, ale granice geograficzne oddzielające richardii od stejnegeri (północny Ocean Spokojny) nie są dokładnie znane. Uznawano również powszechnie podgatunek concolor, ale ostatnie dane molekularne sugerują, że jest parafiletyczny w stosunku do podgatunku nominatywnego i powinien być uważany za jego synonim. Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World rozpoznają trzy podgatunki. Podstawowe dane taksonomiczne podgatunków (oprócz nominatywnego) przedstawia poniższa tabelka:
Podgatunek Oryginalna nazwa Autor i rok opisu Miejsce typoweP. v. richardii Halicyon richardii J.E. Gray, 1864Vancouver, Kolumbia Brytyjska, Kanada.P. v. stejnegeriPhoca stejnegeri J.A. Allen, 1902Wyspa Beringa, Kraj Kamczacki, Rosja.
Etymologia Phoca: phōkē „foka”. vitulina: „cielęcy”, od vitulus „cielę”. richardii: adm. Sir George Henry Richards (1820–1896), Royal Navy, hydrograf Admiralicji. stejnegeri: dr Leonhard Hess Stejneger (1851–1943), norweski zoolog mieszkający w Stanach Zjednoczonych w latach 1881–1943, kustosz Smithsonian Institution w latach 1884–1943.
Zasięg występowania Foka pospolita występuje w wodach klimatu umiarkowanego, subarktycznego i na wybrzeżach mórz strefy okołobiegunowej. Zamieszkuje północne wybrzeża Atlantyku i Pacyfiku. W Atlantyku obszar jej występowania dochodzi do granicy Portugalii i Meksyku. Na Pacyfiku spotykana jest wzdłuż wybrzeży Kanady i Chin. Można ją także spotkać w zachodnim Bałtyku po wyspy Uznam i Wolin, sporadycznie także bardziej na wschód. Bałtycka populacja liczy 600–700 sztuk. Niewielka kolonia występuje na południu Szwecji, większe znajdują się w Cieśninach Duńskich.
Zasięg występowania w zależności od podgatunku: P. vitulina vitulina – północno-wschodni Ocean Atlantycki, w tym Svalbard na południe do północno-zachodniej Francji (Bretania), sporadycznie obserwowany na południu aż do północnej Portugalii i północno-zachodniego Oceanu Atlantyckiego, od środkowej części atlantyckich Stanów Zjednoczonych do kanadyjskiej Arktyki i na wschód do Grenlandii. P. vitulina richardii – północno-wschodni Ocean Spokojny, od Aleutów przez Zatokę Alaska (w tym jezioro Iliamna) na południe do wybrzeży Kalifornii Dolnej (północny Meksyk); strefa kontaktu z podgatunkiem stejnegeri może przebiegać w linii zachodni półwysep Alaska–wschodnie Aleuty. P. vitulina stejnegeri – północno-zachodni Ocean Spokojny wzdłuż wybrzeży Rosyjskiego Dalekiego Wschodu, od Kamczatki, Wysp Kurylskich po północną Japonię (Hokkaido) i na wschód do Aleutów; strefa kontaktu z podgatunkiem richardii może przebiegać w linii wschodnie Aleuty–zachodni półwysep Alaska.
Morfologia Długość ciała samic około 120–170 cm, samców około 140–190 cm; masa ciała samic około 80–120 kg, samców około 100–140 kg. Noworodki osiągają długość 75–100 cm i ciężar 8–12 kg. Ubarwienie od jasnoszarego do ciemnobrązowego.
Ekologia Fokę pospolitą cechuje słaby węch, ale bardzo dobry słuch oraz doskonały wzrok. Foka unika wypływania na otwarte wody. Żyje zazwyczaj w wodach płytkich przy kamienistych wybrzeżach. Czasami spotyka się ją blisko ujść rzek oraz przy niewielkich piaszczystych wyspach. W wodzie foki są niezwykle zwinne i doskonale sobie radzą przy połowie ryb, które są ich podstawowym pożywieniem. Zjadają głównie śledzie i ryby dorszowate. Dietę uzupełniają bezkręgowcami.
Ciało foki jest doskonale przystosowane do życia w wodzie. Ma opływowy kształt, jest stosunkowo krępe, głowa zaokrąglona, pysk krótki z nozdrzami ustawionymi pod kątem w kształcie litery V.
Ciąża trwa 9-11 miesięcy. Samica rodzi jedno, czasami dwa młode. Poród następuje na lądzie, ale małe foki już po kilku godzinach wchodzą do wody i doskonale pływają. Matka karmi młode mlekiem przez około 5 tygodni. Dożywają nawet do 46 roku życiaEmilia Stawikowska Foka Rowcia wyszła ze szpitala. "To egzotyczny gatunek na naszym wybrzeżu".
Ochrona W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii LC ( „najmniejszej troski”). W Polsce podlega ścisłej ochronie gatunkowej, zakazuje się także umyślnego płoszenia lub niepokojenia fokRozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt ()..
Zobacz też ssaki Polski fauna Polski ochrona przyrody
Uwagi
Przypisy Nazwy zwyczajowe za:
.
Bibliografia
Kategoria:Fokowate Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1758 roku Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza