Merwilla Speta – rodzaj roślin z rodziny szparagowatych. Obejmuje dwa gatunki występujące w Południowej Afryce, Lesotho, Suazi, Malawi, Mozambiku i Zimbabwe. Silnie trujące rośliny z gatunku M. plumbea są na dużą skalę wykorzystywane w tradycyjnej medycynie południowej Afryki.
Nazwa rodzaju jest zbitką wyrazową nazwiska Fredericka van der Merwe, południowoafrykańskiego lekarza i botanika amatora, żyjącego w latach 1894–1968, oraz nazwy rodzaju roślin Scilla (pl. cebulica), z którego Speta wyodrębnił rodzaj Merwilla.
Morfologia thumb|left|Merwilla plumbea thumb|Pokrój M. plumbea thumb|Kwiaty M. plumbea Pokrój Wieloletnie, rośliny zielne.
Pęd Jajowata cebula o wymiarach 3×3 cm (M. dracomontana) lub 6,5×8 cm (M. plumbea), częściowo wyrastająca ponad poziom gruntu, złożona z masywnych, nachodzących na siebie łuskowatych liści, żyjących około czterech lat. Okrywa cebuli bladożółtawo-szara, niewłóknista.
Liście Rośliny tworzą ok. 5–9, szerokich, jajowatych, nagich liści, o wymiarach 3–8×1–3,5 cm (M. dracomontana) lub 14–76×4,2–11 cm (M. plumbea).
Kwiaty Zebrane w grono, wyrastające na okrągłym na przekroju, niekiedy owłosionym głąbiku, o wysokości do 80 cm i średnicy do 6 mm. Przysadki bardzo drobne. Szypułki wzniesione. Okwiat promienisty, gwiaździsty, niebieski. Listki okwiatu wolne, o długości 5–6 mm, u M. plumbea wierzchołkowo z kępką gruczołowatych włosków. Nitki pręcików spiczaste, trójkątne, zrośnięte u nasady, białe, wystające. Pylniki małe. Zalążnia kulistawa, trójkomorowa, biała, z 4–10 zalążkami w każdej komorze. Szyjka słupka o długości 1 mm, zakończona gruczołowatym znamieniem.
Owoce Kulistawa, wierzchołkowo spiczasta torebka, zawierająca wydłużone, spłaszczone, brązowe nasiona.
Biologia Rozwój Geofity cebulowe. Kwitną na wiosnę. Kwiaty tych roślin są zapylane przez bzygowate i pszczoły.
Siedlisko Merwilla plumbea zasiedla mgliste tereny górskie, stepowe tereny trawiaste i kamieniste oraz suche zbocza na wysokości od 300 do 2500 m n.p.m.. M. dracomontana jest endemitem niewielkiego fragmentu Gór Smoczych w KwaZulu-Natal, gdzie zasiedla wysokogórskie skaliste zbocza, szczeliny i tarasy skalne.
Interakcje z innymi gatunkami Merwilla są roślinami żywicielskimi dla larw bzygowatych z rodzaju Merodon.
Systematyka Pozycja systematyczna Rodzaj z podplemienia Massoniinae, plemienia Hyacintheae, podrodziny Scilloideae z rodziny szparagowatych Asparagaceae.
Wykaz gatunków Merwilla dracomontana (Hilliard & B.L.Burtt) Speta Merwilla plumbea (Lindl.) Speta
Zagrożenie Z uwagi na pozyskiwanie z natury cebul M. plumbea do celów leczniczych, gatunek ten jest uznany za bliski zagrożenia wyginięciem. Rośliny te są długowieczne, średni wiek dojrzałych roślin to około 25 lat. Szacuje się, że liczba tych roślin spadła o co najmniej 25% w ciągu ostatnich 75 lat.
Zastosowanie Rośliny ozdobne Merwilla plumbea bywa uprawiana jako roślina ogrodowa. Wymaga ostrożnego traktowania ze względu na swoją toksyczność.
Rośliny lecznicze Merwilla plumbea w stanie surowym jest rośliną śmiertelnie trującą dla ssaków, w tym dla ludzi. Sok z tej rośliny powoduje silne poparzenia skóry. Wpływ na owce wydaje się podobny do spowodowanego zatruciem glikozydami nasercowymi. W tradycyjnej medycynie południowoafrykańskiej roślina ta jest wykorzystywana antybakteryjnie, przeciwrobaczo, przeczyszczająco, przeciwbólowo i przeciwzapalnie. Służy do sporządzania maści wspomagających gojenie się ran, leczenia skręceń, złamań, czyraków i ropni. Popiół ze spalonej rośliny i sproszkowaną cebulę wciera się w skaleczenia i zadrapania, a także stosuje na skręcenia i złamania. Wywary są przyjmowane jako lewatywy w przypadku niepłodności kobiet oraz w celu zwiększenia męskiej potencji seksualnej.
Szacuje się, że w 2006 roku ponad dwa miliony cebul tych roślin o wartości ponad jednego miliona złotych zostało pozyskanych z natury i sprzedanych na rynku roślin leczniczych w Durbanie i Johannesburgu.
Rośliny magiczne Sproszkowane cebule M. plumbea są wcierane przez ludzi z plemion Tswana w plecy, stawy i inne części ciała, aby zwiększyć ich siłę i odporność na czary.
Przypisy
Kategoria:Szparagowate