Staromiejski Dom Kultury (SDK) – dom kultury mieszczący się w kamienicy Bornbachowskiej przy Rynku Starego Miasta 2 w Warszawie.
Placówka została otwarta 22 lipca 1953 roku w ramach oficjalnego otwarcia I części tzw. Traktu Starej Warszawy przez Bolesława Bieruta. W latach 1962-1987 działał pod patronatem Związku Młodzieży Socjalistycznej oraz Związku Socjalistycznej Młodzieży Polskiej. Obecnie to Samorządowa Instytucja Kultury Miasta Stołecznego Warszawy.
Klub i Galeria Krzywego Koła Jedną ze znaczących inicjatyw na początku istnienia instytucji była działalność Klubu Krzywego Koła (1955–1962), która wywołała duży wpływ na kształtowanie się opozycji wobec władzy komunistycznej (członkami klubu byli m.in. Jan Józef Lipski, Jan Olszewski, Jacek Kuroń, Adam Michnik, Aleksander Małachowski, Jan Strzelecki i Melchior Wańkowicz).
Równolegle działała założona przez Mariana Bogusza galeria, istniejąca w latach 1956-1965 jako „Galeria Krzywego Koła”, w latach 1965-1987 jako „Galeria Sztuki Współczesnej”, a od 1987 jako „Galeria Promocyjna”. W latach 60. działał także Klub Filmowy „Kinematograf” (1969-1990).
Literatura i teatr Od 1967 roku działali w SDK literaci: w latach 60. jako „Salon Literacki” (m.in. Krzysztof Gąsiorowski, Barbara Sadowska, Zbigniew Jerzyna, Jerzy Górzański), w latach 1975-1987 jako Warszawski Klub Młodych Pisarzy a do 1987 jako Klub Literacki. SDK w latach 1980-1988 był współorganizatorem Warszawskiej Jesieni Poezji, a od 1988 organizował „Staromiejskie Wieczory Literackie”.
Od 1976 SDK prowadzi stałą działalność wydawniczą. Wydaje tomiki literackie (do tej pory ok. 85 tytułów m.in.: Piotra Bratkowskiego, Krzysztofa Borunia, Adama Czerniawskiego, Zdzisława Łączkowskiego, Kazimierza Ratonia, Jacka Podsiadły i Krzysztofa Vargi) oraz dwa pisma: miesięcznik Krzywe Koło Literatury od stycznia 1989 oraz kwartalnik EXIT - nowa sztuka w Polsce od stycznia 1990. W SDK działały liczne grupy teatralne m.in. Teatr Krzywego Koła Andrzeja Dobosza (1956-1957), „Teatr Faktu” Ryszarda Żuromskiego w latach 60., Kabaret „AKNIF” na przełomie lat 60. i 70., „Teatr Nurt” Czesława Wojtały (1975-1983), Teatr Pantomimy „Studio Kineo” Krzysztofa Hyżego (1975-1991).
Muzyka W SDK siedzibę miały liczne zespoły muzyczne m.in. Orkiestra Barokowa Concerto Avenna (1984-1991), Kwartet Wilanowski (od 1990), Chór Madrygalistów „I Musici Cantanti” (od 1976), Staromiejska Orkiestra Kameralna (1980-1992), zespoły jazzowe „Duo Quartet” (lata 70.), Vistula River Brass Band (1978-1991), zespoły rockowe: „Kama X” (1985-1987) i Tubylcy Betonu (1985-1987), zespół reggae „Da Da” (1984-1987).
Od lat 60. działał „Klub Piosenki”, którego wychowankami są m.in. laureatki koncertów debiutantów w Opolu Justyna Holm, czy M. Olszewska. Na przełomie lat 70. i 80. działał tu „Fan Club The Beatles”. Jednym z ważniejszych klubów w Staromiejskim Domu Kultury był Jazz Club Rynek (1974-1983) działający początkowo pod nazwą „Jajo pełne muzyki”. Klub został reaktywowany w 1995 roku i organizował m.in. letnią imprezę plenerową Jazz na Starówce (obecnie prowadzoną przez Jazz Art).
Działania oświatowe W latach 50. działała sekcja brydżowa „Juvenia” (Zbigniew Szurig) oraz klub szachowy (Eugeniusz Rysak)60 lat Staromiejskiego Domu Kultury. W połowie lat 70. w SDK rozwinęła się sekcja gier umysłowych. Tutaj wystartowała „Groteka” (1975-1987) Wojciecha Pijanowskiego i Tadeusza Urbanowicza (lata 70. i 80.), a w niej klub gry w Go, szachy heksagonalne (Marek Msćkowiak), warcaby stupolowe, othelo (Cezary Domińczak) i reversi. Działała Krajowa Rada Gier Umysłowych prowadzona wspólnie z ZG ZSMP oraz Sztandarem Młodych. Kontynuatorem tej tradycji był „Klub Gier Przygodowych” (od 1990).
W latach 60. odbywały się spotkania dyskusyjne Klubu Krzywego Koła; organizowano także cykle wykładów pod nazwą „SDK warszawskim maturzystom”. Wykłady te kontynuowane są do dziś. Inne cykle to „Wiedza o sztuce” (1972-1990), kurs wiedzy o Warszawie (lata 70.), oraz działalność Klubu „Obieżyświat” (lata 60. i 70.).
Od lat 80. w SDK zaczęły działać kluby dziecięce: Klub plastyczno-teatralny „Pankracownia” (od 1985), Klub Twórczy „Mikroscena” (od 1985), „Klub Piosenki Dziecięcej” (od 1991), „Klub Szósteczka” (od 1992).
Od początku swojego istnienia SDK prowadził naukę malarstwa i rysunku. Od 1972 działał klub „Spotkania przy sztalugach” a od 1992 „Pracownia rysunku i malarstwa”. Odbywają się wystawy sztuki współczesnej w Galerii Promocyjnej SDK.
Tradycje Klubu Tańca Towarzyskiego „Varsovia” (1971-1987), kontynuuje w innej formule Zespół Tańca Dawnego „Pawanilia” (od 1991).
Od kilku lat w SDK spotykają się także grupy aktywności dla seniorów, m.in. klub „Wars i Sawa”.
Kawiarnia Znanym miejscem, działającym w latach 60.-70. w przyziemiu kamienicy Bornbachowskiej była kawiarnia (winiarnia) Manekin (od 1963 roku Largaktil) , którą opisywał Leopold Tyrmand.
Przypisy
Linki zewnętrzne Oficjalna strona internetowa
Kategoria:Domy i centra kultury w Warszawie Kategoria:Rynek Starego Miasta w Warszawie Kategoria:Związek Młodzieży Socjalistycznej Kategoria:Związek Socjalistycznej Młodzieży Polskiej