thumb|Rewers ukraińskiej monety 20 hrywien z wizerunkiem Nalewajki Seweryn (Semerij) Nalewajko (Naliwajko) ukr. Северин Наливайко (ur. w Husiatynie, zm. 11 kwietnia 1597 w Warszawie) – kozacki ataman, przywódca powstania kozacko-chłopskiego na Ukrainie w latach 1595–1596Tadeusz Łepkowski: Słownik historii Polski. Warszawa, 1973, s. 266..

Życiorys W starszej literaturze historycznej występuje jako Semen Nalewajko; w rzeczywistości nosił imię Semerij, co jest ukraińską oboczną formą imienia Seweryn.

Według legendy został ochrzczony w cerkwi pw. Świętego Onufrego w Husiatynie.. Był synem kuśnierza z Husiatyna, który popadł w zatarg z magnatem Marcinem Kalinowskim i został zabity przez jego służbę. To spowodowało, że Seweryn Nalewajko wraz z matką przeniósł się do Ostroga. Tam pobierał nauki jako brat Demian, jednak przerwał naukę i zbiegł na Zaporoże. Początkowo jako setnik chorągwi nadwornej u Konstantego Ostrogskiego walczył przeciwko Kozakom, skąd też do nich zbiegłKarol Szajnocha, Dwa lata dziejów naszych, 1646-1648: opowiadanie i źródła, str. 71. Tam jako dowódca bandy łupieskiej wyprawiał się na Turków i Tatarów, pustosząc Mołdawię i Węgry. W czasie powstania Kosińskiego uczestniczył w 1593 roku w bitwie pod PiątkiemJacek Komuda, Warchoły i pijanice, czyli, Poczet hultajów z czasów Rzeczypospolitej szlacheckiej. Fabryka Słów, 2004 s. 172..

W 1595 wykorzystując niepokoje miejscowych chłopów tzw. czerni, wywołane niedawnym powstaniem Kosińskiego, postanowił przemocą rozwiązać swój prywatny spór z KalinowskimAutorzy podają, że chodzi o Walentego Aleksandra, lub jego ojca Marcina., co stało się zarzewiem kolejnej rewolty przeciw Rzeczypospolitej. Splądrował rodzinny Husiatyn, zdobył Mohylew i Słuck, dokonując licznych pogromów i rzezi mieszczan i Żydów. W porównaniu z innymi Kozakami charakteryzowało Nalewajkę szczególne okrucieństwo.

Został pokonany przez hetmana Stanisława Żółkiewskiego w dniu 3 kwietnia 1596 roku w bitwie nad Ostrym Kamieniem i następnie po oblężeniu taboru w dniach 26 maja – 7 czerwca w bitwie pod Łubniami na uroczysku Sołonica, gdzie został pojmany przez własnych ludzi i oddany do niewoli, w zamian za darowanie życia i majątku części Kozaków. Następnie został przewieziony do Warszawy, gdzie po dziesięciomiesięcznym śledztwie i torturach skazano go na karę śmierci. Miał być ścięty i poćwiartowanyJerzy Besala Tajemnice historii Polski, Wydawnictwo Publicat, s. 227. Wyrok wykonano na Górze Szubienicznej (na której wzniesiono ponad 200 lat później Cytadelę Warszawską)Władysław Andrzej Serczyk: Historia Ukrainy. Ossolineum, 2001, s. 16-17.

Według opowieści, które do dziś są obecne wśród ludu ukraińskiego, Polacy mieli atamana upiec we wnętrzu miedzianego konia. Inna wersja mówiła o woleJerzy Besala: Tajemnice historii Polski. Wydawnictwo Publicat, s. 224.

Upamiętnienie Seweryn Nalewajko jest bohaterem narodowym we współczesnej Ukrainie. Jego nazwiskiem nazwano ulice w wielu miastach, w szczególności na zachodzie kraju (m.in. we Lwowie i Winnicy), ma swoje pomniki. W 1998 Narodowy Bank Ukrainy wyemitował okolicznościową monetę o wartości 20 hrywien z jego wizerunkiem.

Przypisy

Bibliografia

Wiesław Majewski: Nalewajko (Nalywajko) Semen (Seweryn?), (zm. 1597). W: Polski Słownik Biograficzny. T. XXIІ/3, zeszyt 94. Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk  Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1977, s. 489—492.

Kategoria:Hetmani kozaccy Kategoria:Straceni przez dekapitację Kategoria:Straceni w I Rzeczypospolitej Kategoria:Uczestnicy powstań kozackich w I Rzeczypospolitej Kategoria:Przywódcy powstań chłopskich Kategoria:Przywódcy powstań kozackich Kategoria:Urodzeni w XVI wieku Kategoria:Zmarli w 1597