Sırrı Süreyya Önder (ur. 7 lipca 1962 w Adıyaman, zm. 3 maja 2025 w Stambule) – turecki reżyser filmowy, aktor, scenarzysta, felietonista oraz polityk pochodzenia turkmeńskiego. Wybrany do Wielkiego Zgromadzenia Narodowego Turcji w 2011 jako kandydat niezależny, wspierany przez Partię Pokoju i Demokracji (BDP), do której później wstąpił. Brał udział w wyborach samorządowych w 2014 jako kandydat na burmistrza Stambułu z ramienia Ludowej Partii Demokratycznej (HDP), zajmując wówczas trzecie miejsce z wynikiem 4,83%. W wyborach powszechnych 7 czerwca 2015 został wybrany do parlamentu z I okręgu wyborczego Ankara.
Życiorys Önder Urodził się 7 lipca 1962 w Adıyaman. Jego ojciec był fryzjerem, który był założycielem i liderem lokalnego biura Behice Borana z Partii Pracujących Turcji (TİP) w latach 60. Ojciec zmarł na marskość wątroby, gdy Önder miał osiem lat. Jego matka przeprowadziła się z nim i jego czwórką młodszego rodzeństwa do domu dziadka ze strony matki. Aby wesprzeć swoją rodzinę, jeszcze w szkole Önder rozpoczął praktyki w zakładzie fotograficznym, gdzie pracował do dziesiątej klasy liceum.
W wieku szesnastu lat zaczął zarabiać pracując dla Narodowego Programu Walki z Malarią. Zaangażował się w ruch związkowy, co doprowadziło do zwolnienia go. Po krótkim czasie spędzonym we własnym warsztacie oponiarskim utrzymywał się na wsi, robiąc ludziom zdjęcia do dokumentów tożsamości.
W 1980 zapisał się na uniwersytet w Ankarze, aby studiować nauki polityczne. Na drugim roku przyłączył się do politycznego ruchu studenckiego, aby zaprotestować przeciwko juncie wojskowej, która obaliła rząd 12 września 1980. Został aresztowany i skazany na dwanaście lat więzienia pod zarzutem członkostwa w nielegalnej organizacji. Był osadzony w przepełnionych celach, w takich więzieniach jak Mamak, Ulucanlar i Haymana.
W 2006 ukazał się film Öndera zatytułowany Międzynarodówka, który otrzymał nagrodę dla „najlepszego filmu” na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym Adana Golden Boll w 2007 i został zgłoszony na 29. Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Moskwie.
W 2010 rozpoczął karierę felietonistyczną w gazecie „BirGün”. Następnie kontynuował pisanie do dziennika „Radikal”. Startował w wyborach parlamentarnych w 2011 jako kandydat niezależny, ale opierany przez Partię Pokoju i Demokracji (BDP). Wybrany na parlamentarzystę z okręgu stambulskiego, następnie wstąpił do BDP. Po wejściu do parlamentu zrezygnował z pisania do „Radikal”. Pisał także dla „Özgür Gündem”.
Önder brał udział w protestach w parku Taksim Gezi w 2013 i podobno trafił do szpitala po trafieniu nabojem z gazem łzawiącym. Był członkiem delegacji polityków Ludowej Partii Demokratycznej (HDP) mającej ułatwić dialog między Abdullahem Öcalanem a rządem tureckim, który w dniu 28 lutego 2015 doprowadził do konsensusu Dolmabahce.
W dniu 3 grudnia 2018 został skazany na 43 miesiące więzienia za przemówienie wygłoszone podczas uroczystości Newroz w 2013. W dniu 6 grudnia 2018 trafił do więzienia w Kocaeli. W dniu 4 października 2019 został zwolniony po tym, jak Trybunał Konstytucyjny orzekł, że dzień wcześniej naruszono jego wolność słowa. W dniu 17 marca 2021 Prokurator Krajowy przy Sądzie Kasacyjnym Bekir Şahin złożył pozew do Sądu Konstytucyjnego, domagając się od Öndera i 686 innych polityków HDP pięcioletniego zakazu angażowania się w politykę wraz z zakazem działalności HDP z powodu ich rzekomej jedność organizacyjnej z Partią Pracujących Kurdystanu (PKK).
Filmografia
Reżyser
Międzynarodówka (2006) Beynelmilel (2006) F Tipi film (2012)
Scenarzysta
Międzynarodówka (2006) O... Çocukları (2008) Kalpsiz Adam (2008)
Aktor
Międzynarodówka (2006) Sis ve Gece (2006) Ejder Kapanı (2009) Mar (2010) Yeraltı (2011) Düğün Dernek (2013)
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Politycy Ludowej Partii Demokratycznej (Turcja) Kategoria:Tureccy reżyserzy filmowi Kategoria:Tureccy scenarzyści XXI wieku Kategoria:Tureccy aktorzy filmowi Kategoria:Turkmeńscy reżyserzy filmowi Kategoria:Turkmeńscy aktorzy filmowi Kategoria:Tureccy dziennikarze Kategoria:Tureccy parlamentarzyści Kategoria:Więźniowie polityczni w Turcji Kategoria:Osoby pochodzenia turkmeńskiego Kategoria:Urodzeni w 1962 Kategoria:Zmarli w 2025