mały|Kropidlak zielony (Aspergillus glaucus) mały|Kropidlak czarny (Aspergillus niger) thumb|Kropidlak popielaty (Aspergillus fumigatus) mały|Główka konidialna Aspergillus clavatus Aspergillus P. Micheli ex Haller (kropidlak) – rodzaj grzybów z rzędu kropidlakowców (Eurotiales).
Charakterystyka Gatunki z rodzaju Aspergillus to grzyby mikroskopijne powszechnie występujące na całym świecie. Spotykane są w wodzie, glebie, roślinności, owocach, żywności, w domach i w powietrzu. Kolonia zbudowana jest ze strzępek, które u różnych gatunków są hialinowe lub różnie zabarwione, nigdy jednak nie są zielone. Konidiofory powstają prostopadle do strzępki, czasami tworzą koremium. Są długie, proste, zakończone pęcherzykiem o kulistym, maczugowatym lub elipsoidalnym kształcie, zazwyczaj hialinowe i gładkie, czasami chropowate i zabarwione. Konidiofor wraz z pęcherzykiem i zarodnikami ma kształt kropidła. Komórki konidiotwórcze są butelkowate, przy wierzchołku zwężające się w krótką szyjkę. Powstają równocześnie na krótkich, cylindrycznych metulach. Mogą tworzyć się na całej powierzchni główki, lub tylko na jej części szczytowej. Powstające na nich konidia oddzielają się od góry w dół, tworząc łańcuszki. Podczas ich oddzielania się pęka zewnętrzna ściana komórki konidiotwórczej, a jej pozostałość tworzy kołnierzyk. Konidia są jednokomórkowe, hialinowe lub jasnoszare, kuliste, elipsoidalne, gruszkowate, o powierzchni suchej, mączystej lub pylącej. W masie mają u różnych gatunków różną barwę, nigdy jednak nie są zielone.
Opisane powyżej formy Aspergillus to formy bezpłciowe (anamorfy). Formy płciowe (teleomorfy) dawniej uznawane były za odrębne gatunki z rodzajów Emericella, Eurotium, Neosartorya, Petromyces, obecnie są to synonimy
Systematyka Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Aspergillaceae, Eurotiales, Eurotiomycetidae, Eurotiomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi.
Rodzaj Aspergillus utworzyli Pier Antonio Micheli i Albrecht von Haller w 1768 r. Gatunkiem typowym jest Aspergillus glaucus (L.) Link 1809. Synonimy: Acmosporium Corda, Alliospora Pim, Aspergillopsis Speg., Aspergillus P. Micheli, Basidiella Cooke, Briarea Corda, Cladaspergillus Ritgen, Cladosarum E. Yuill & J.L. Yuill, Cristaspora Fort & Guarro, Dichotomomyces Saito, Dichotomomyces Saito ex D.B. Scott, Euaspergillus F. Ludw., Fennellia B.J. Wiley & E.G. Simmons, Gutturomyces Rivolta, Otomyces Wreden, Phialosimplex Sigler, Deanna A. Sutton, Gibas, Polypaecilum G. Sm., Raperia Subram. & Rajendran, Redaellia Cif., Arch. Rhodocephalus Corda, Rhopalocystis Grove, Royella R.S. Dwivedi, Sartorya Vuill., Sceptromyces Corda, Sterigmatocystis C.E. Cramer, Stilbothamnium Henn.
Gatunki występujące w Polsce: Opisano ponad 200 gatunków. W Polsce odnotowano występowanie następujących: Aspergillus amstelodami (L. Mangin) Thom & Church 1926 Aspergillus awamori Nakaz. 1907 Aspergillus biplanus Raper & Fennell 1965 Aspergillus clavatus Desm. 1834 Aspergillus candidus Link Aspergillus carneus Blochwitz 1933 Aspergillus chevalieri (L. Mangin) Thom & Church 1926 Aspergillus clavatus Desm. 1834 Aspergillus echinulatus Thom & Church 1926 Aspergillus elegans Gasperini 1887 Aspergillus ficuum (Reichardt) Thom & Currie 1916 Aspergillus flavus Link – kropidlak żółty Aspergillus fumigatus Fresenius – kropidlak popielaty Aspergillus funiculosus G. Sm. 1956 Aspergillus giganteus Wehmer 1901 Aspergillus glaucus (L.) Link – kropidlak zielony Aspergillus kanagawaensis Nehira 1951 Aspergillus koningii Oudem. 1902 Aspergillus multicolor Sappa 1954 Aspergillus nidulans (Eidam) G. Winter 1884 Aspergillus neoniveus Samson, S.W. Peterson, Frisvad & Varga 201 Aspergillus niger Tiegh – kropidlak czarny Aspergillus ochraceus G. Wilh – kropidlak pomarańczowy Aspergillus parasiticus Speare Aspergillus pulvinus Kwon-Chung & Fennell 1965 Aspergillus repens (Corda) Sacc. 1882 Aspergillus restrictus G. Sm. 1931 Aspergillus ruber (Jos. König, Spieck. & W. Bremer) Thom & Church – kropidlak czerwony Aspergillus spelunceus Raper & Fennell 1965 Aspergillus stellatus Curzi 1934 Aspergillus sydowii (Bainier & Sartory) Thom & Church 1926 Aspergillus tamarii Kita 1913 Aspergillus terreus Thorn Aspergillus terricola Marchal & É.J. Marchal 1893 Aspergillus ustus (Bainier) Thom & Church 1926 Aspergillus versicolor (Vuillemin) Tiraboshi – kropidlak różnobarwny Aspergillus wentii Wehmer 1896 Nazwy naukowe według Index Fungorum. Wykaz gatunków według W. Mułenko i in. Pominięto gatunki według Index Fungorum wątpliwe.
Znaczenie Są to głównie saprotrofy, nieliczne gatunki są pasożytami. Niektóre gatunki powodują gnicie różnych części roślin, głównie owoców, miękkich warzyw. Np. A. niger wywołuje czarną pleśń kulek bawełny. Niektóre gatunki kropidlaka (np. A. fumigatus) powodują choroby (aspergilozy) u ludzi np. grzybice skóry, grzybice płuc lub astmę oskrzelową, a także produkują aflatoksyny (np. A. flavus). Niektóre gatunki Aspergillus są wykorzystywane w przemyśle. W Azji Aspergillus oryzae (jap. kōji) jest wykorzystywany w procesach fermentacji podczas produkcji alkoholu z ryżu (np. sake), a także pasty miso i sosu sojowego. Innym gatunkiem używanym w Azji podczas produkcji napojów alkoholowych jest A. awamori (tzw. czarny kōji). W biotechnologii A. niger służy do produkcji kwasu cytrynowego i różnych enzymów. A. nidulans jest wykorzystywany w biologii jako organizm modelowy. Poznano cały genom tego organizmu – ma on wielkość około 30 milionów par zasad i zawiera około 9500 genów kodujących białka. Zsekwencjonowano również genomy innych gatunków kropidlaka, m.in. patogennego A. fumigatus i stosowanego w biotechnologii A. oryzae.
Przypisy
Kategoria:Kropidlakowate