Hayden White (ur. 12 lipca 1928 w Martin, zm. 5 marca 2018 w Santa Cruz) – amerykański historyk historiografii, historyk życia intelektualnego i filozof historii, krytyk kultury, emerytowany profesor historii świadomości na Uniwersytecie Kalifornijskim w Santa Cruz oraz profesor literatury porównawczej na Uniwersytecie Stanforda.

Życiorys Studiował na Uniwersytecie Stanowym Wayne w Detroit i tam też otrzymał tytuł licencjata w 1951 roku. Kontynuował naukę na Uniwersytecie Michigan, broniąc w 1958 roku doktorat. Rozpoczął pracę na Uniwersytecie Stanowym Wayne, a następnie od 1958 roku wykładał na Uniwersytecie w Rochester, gdzie w latach 1962-1964 kierował wydziałem historii. Od 1968 roku pracował na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles. Jako wykładowca wystąpił przeciwko łamaniu praw studenckich przez policję. Wniósł sprawę do sądu przeciwko praktykom m.in. ograniczania wolności słowa i inwigilacji studentów, wygrywając sprawę przed Sądem Najwyższym w 1975 roku. W latach 1973-1978 wykładał również na Uniwersytecie Wesleyańskim w Middletown, a dalej na stanowisku profesora na Uniwersytecie Kalifornijskim w Santa Cruz. W roku 2000 rozpoczął pracę jako profesor emerytowany w katedrze literatury porównawczej na Uniwersytecie Stanforda. Ostatecznie również na stanowisku profesora emerytowanego w katerze historii świadomości w Santa Cruz.

W 1991 roku został członkiem American Academy of Arts and Sciences. Otrzymał szereg doktoratów honoris causa od uczelni z całego świata: Uniwersytet w Michigan (1995), University of Western Ontario (2004), Central European University w Budapeszcie (2005), Uniwersytet Bukaresztański (2010) oraz Uniwersytet Gdański (2011).

Praca naukowa Jego najbardziej znana książka to Metahistory. The Historical Imagination In Nineteenth-Century Europe (1973). White proponuje tam, by na historiografię spojrzeć jak na dzieło literackie. Twierdzi, że myślenie o świecie ma charakter narracyjny. Rzeczywistość to czysty strumień zdarzeń, które sami porządkujemy i wyjaśniamy. Historia jest dostępna tylko poprzez język. Do opowiadania przeszłości historyk wykorzystuje cztery tropy (teoria tropów White’a): metaforę, metonimię, synekdochę i ironię oraz cztery archetypowe wzorce fabularne (za Northropem Frye'em): romans, komedię, tragedię, satyrę. W jego teoriach znaczącą rolę miały opracowania Rolanda Barthes'a, Johna Austina oraz różne nurty marksizmu.

White zajmował się również wykorzystaniem poetyki modernistycznej i postmodernistycznej oraz figuracji i estetyzacji w literaturze o Holokauście.

Jego opracowania wywoływały kontrowersje. Wielu krytyków zarzucało mu, że próbuje zatrzeć różnicę między literaturą a historiografią, a więc między reprezentacjami fikcyjnymi a obiektywnymi opisami rzeczywistości.

Wybrane publikacje

W języku angielskim

Tropics of Discourse. Essays in Cultural Criticism. Baltimore and London: The Johns Hopkins University Press, 1978. The Content of the Form: Narrative Discourse and Historical Representation. Baltimore and London: The Johns Hopkins University Press, 1987. Figural Realism. Studies in the Mimesis Effect. Baltimore and London: The Johns Hopkins University Press, 1999. The Practical Past. Evanston: Northwestern University Press, 2015. "Historiography and Historiophoty", The American Historical Review, Vol. 93, No. 5 (Dec., 1988), pp. 1193–1199. "Historical Pluralism", Critical Inquiry, Vol. 12, No. 3 (Spring, 1986), pp. 480–493. "The Question of Narrative in Contemporary Historical Theory", History and Theory, Vol. 23, No. 1 (Feb., 1984), pp. 1–33. "The Politics of Historical Interpretation: Discipline and De-Sublimation", Critical Inquiry, Vol. 9, No. 1, The Politics of Interpretation (Sep., 1982), pp. 113–137. "The Value of Narrativity in the Representation of Reality", Critical Inquiry, Vol. 7, No. 1, On Narrative (Autumn, 1980), pp. 5–27. "Interpretation in History", New Literary History, Vol. 4, No. 2, On Interpretation: II (Winter, 1973), pp. 281–314. "Foucault Decoded: Notes from Underground", History and Theory, Vol. 12, No. 1 (1973), pp. 23–54. as co-editor (1969) with Giorgio Tagliacozzo, Giambattista Vico: An International Symposium. Baltimore and London: Johns Hopkins University Press. "The burden of history", History and Theory, Vol. 5, No. 2 (1966), pp. 111–134. as co-author (1966) with Willson Coates and J. Salwin Schapiro, The Emergence of Liberal Humanism. An Intellectual History of Western Europe, vol. I: From the Italian Renaissance to the French Revolution. New York: McGraw-Hill, 1966.

W języku polskim

Poetyka pisarstwa historycznego, red. Ewa Domańska, Marek Wilczyński, Kraków: Universitas, 2000, wyd. 2 poprawione i uzupełnione Kraków, 2010. Proza Historyczna, red. Ewa Domańskia, Kraków: Universitas, 2009. Przeszłość Praktyczna, red. Ewa Domańska, Kraków: Universitas, 2014.

Problem narracji we współczesnej teorii historycznej, przeł. Mirona Wiewiórowska, [w:] Metodologiczne problemy narracji historycznej, pod red. Jana Pomorskiego, Lublin: UMCS 1990. The End of Narrative Historiography [w:] Świat historii. Prace z metodologii historii i historii historiografii dedykowane Jerzemu Topolskiemu z okazji siedemdziesięciolecia urodzin, red. Wojciech Wrzosek, Poznań: Instytut Historii UAM 1998, s. 393–409. Ewa Domańska, Fragmenty (e-mailowej korespondencji z Haydenem White'em), przeł. Ewa Domańska, „Pogranicza” 2008, nr 2, s. 50–54. Historiografia i historiofotia, przeł. Łukasz Zaremba [w:] Film i historia: antologia, red. Iwona Kurz, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 2008, s. 117–127. Struktura narracji historycznej, przeł. Elżbieta Wilczyńska, „Białostockie Studia Literaturoznawcze” 2010, nr 1, s. 9–27. Przeszłość praktyczna, przeł. Agata Czarnacka [w:] Teoria wiedzy o przeszłości na tle współczesnej humanistyki. Antologia, red. Ewa Domańska, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie 2010, s. 49–73. Polityka interpretacji historycznej. Dyscyplina przeciw wzniosłości, przeł. Emilia Kledzik, „Porównania” 2010, nr 7, s. 7–32. Historia i sztuka dzisiaj, przeł. Jan Burzyński [w:] Historia w sztuce, red. Maria Anna Potocka, Kraków: Muzeum Sztuki Współczesnej 2011, s. 177–183. Sfera wyobraźni historycznej a polityka historii, przeł. Tomasz Dobrogoszcz, „Przegląd Polityczny” 2011, nr 109/110, s. 38–47. Jakub Muchowski, Nie interesuje mnie prawda. Interesuje mnie rzeczywistość – rozmowa z Haydenem White'em, „Historyka” 41 (2011), s. 165–171. O fazie badań i fazie pisania w pracy historyka, przeł. Wojciech Gutkiewicz, „Ruch Filozoficzny” 70 (2013), nr 3. Hayden White w Polsce. Fakty, krytyka, recepcja, red. Ewa Domańska, Edward Skibiński, Paweł Stróżyk, Kraków: Universitas, 2019.

Przypisy

Bibliografia Katarzyna Rosner, Fenomenologiczna krytyka koncepcji historiografii H. White’a [w:] Narracja, historia, fikcja . Dawne kultury w historiografii i literaturze, pod red. Łukasza Grţtzmachera, Warszawa: Trio – Ośrodek Badań Interdyscyplinarnych „Artes Liberales” UW 2009, s. 181–186. Katarzyna Rosner, Fikcja literacka a prace historyczne. Krytyka koncepcji historiografii Haydena White’a [w:] Mit symbol – mimesis . Studia z dziejów teorii i historii sztuki dedykowane Elżbiecie Wolickiej-Wolszleger, Lublin: KUL 2009. s. 143–150. Jakub Muchowski, Historia i życie. Obecność filozofii Fryderyka Nietzschego w myśleniu o historii Haydena White’a [w:] Oblicza przeszłości. Zbiór rozpraw, pod red. Wojciecha Wrzoska, Bydgoszcz: Epigram 2011, s. 391–398.

Linki zewnętrzne

Kategoria:Amerykańscy historycy Kategoria:Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Gdańskiego Kategoria:Historycy historiografii Kategoria:Metodolodzy historii Kategoria:Urodzeni w 1928 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Kalifornijskiego w Santa Cruz Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Stanforda Kategoria:Zmarli w 2018