thumb|Sylwester Chęciński (2007) Sylwester Chęciński (ur. 21 maja 1930 w Suścu, zm. 8 grudnia 2021 we Wrocławiu) – polski reżyser filmowy i scenarzysta, znany głównie z komediowej trylogii zabużańskiej (Sami swoi, Nie ma mocnych, Kochaj albo rzuć), kryminału Wielki Szu oraz komedii Rozmowy kontrolowane. Odznaczony pośmiertnie Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (2021).

Życiorys Młodość i wykształcenie W 1950 ukończył I Liceum Ogólnokształcące im. Jędrzeja Śniadeckiego w Dzierżoniowie, a w 1956 – Wydział Reżyserii Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej w Łodzi. Pracował później jako asystent reżysera i II reżyser przy filmach Zimowy zmierzch (1956) Stanisława Lenartowicza, Lotna (1959) Andrzeja Wajdy oraz Powrót (1960) Jerzego Passendorfera.

Kariera filmowa Debiutował filmem dla młodzieży Historia żółtej ciżemki (1961), w którym po raz pierwszy na ekranie pojawił się Marek Kondrat. Odmienny tematycznie był film psychologiczny Agnieszka 46 (1964) o II wojnie światowej i jej wpływie na jednostki, które próbują ułożyć sobie życie na nowo na Ziemiach Odzyskanych.

Po słabo znanej Katastrofie (1965) Chęciński osiągnął spełnienie artystyczne, realizując unikalną komedię ludową Sami swoi (1967), poświęconą wzajemnym awanturom pomiędzy dwiema zabużańskimi rodzinami na Ziemiach Odzyskanych: Pawlakami i Kargulami. W rolach głów obu rodzin wystąpili Wacław Kowalski (jako Kazimierz Pawlak) i Władysław Hańcza (jako Władysław Kargul). Sami swoi cieszyli się sporym powodzeniem u widowni; krytycy odczytywali film jako przejaw komedii sarmackiej okraszonej zabużańską gwarą. Do losów Karguli i Pawlaków Chęciński wrócił w kolejnych komediach Nie ma mocnych (1974) i Kochaj albo rzuć (1977). Osią dramaturgiczną Nie ma mocnych była podejrzliwość Kazimierza Pawlaka wobec adoratora jego wnuczki Ani; w Kochaj albo rzuć Pawlak i Kargul – razem z Anią – jadą do Stanów Zjednoczonych, a konkretnie do Chicago, gdzie zaprosił ich John – a właściwie Jaśko Pawlak, brat Kazimierza.

W międzyczasie Chęciński tworzył kino gatunkowe, realizując kryminały (Tylko umarły odpowie, 1969), filmy wojenne (Legenda, 1970), filmy przygodowe (Diament radży, 1971) oraz obyczajowe (serial Droga, 1973; Roman i Magda, 1978). Po komedii Bo oszalałem dla niej (1980) zasłynął cenionym przez krytyków i widownię dreszczowcem Wielki Szu (1982), z Janem Nowickim w roli podstarzałego szulera, który wraca do zawodu po wyjściu z więzienia. Wielki Szu zapewnił Chęcińskiemu Złotą Kaczkę za najlepszy film.

Po transformacji ustrojowej w Polsce Chęciński na podstawie scenariusza Stanisława Tyma nakręcił komedię Rozmowy kontrolowane (1991), drugie ogniwo trylogii o Ryszardzie Ochódzkim (Tym), typowym polskim aparatczyku komunistycznym, który dobrze się odnajduje w każdej rzeczywistości politycznej. Kontynuacja Misia Stanisława Barei opierała się na zagmatwanej intrydze: Ochódzki ma przeniknąć do struktur „Solidarności” jako tajny współpracownik Służby Bezpieczeństwa, lecz wskutek wprowadzenia w Polsce stanu wojennego oraz nieprzewidzianych okoliczności staje się wrogiem rządzącej władzy i urasta do miana bohatera narodowego. Rozmowy kontrolowane, podobnie jak Miś Barei, stały się filmem kultowym. Ostatni film w swej karierze Chęciński zrealizował dopiero w 2006 roku; był to telewizyjny utwór Przybyli ułani (2006).

Działalność okołofilmowa W latach 1976–1980 był zastępcą kierownika artystycznego zespołu filmowego „Iluzjon”, a w latach 1988–1991 zastępcą kierownika artystycznego zespołu filmowego „Kadr”. Za całokształt twórczości otrzymał „Platynowe Lwy” na 39. Festiwalu Filmowym w Gdyni (2014) i Nagrodę Orła za osiągnięcia życia (2017).

Śmierć Zmarł 8 grudnia 2021 roku. 18 grudnia po mszy świętej w archikatedrze św. Jana Chrzciciela został pochowany na Cmentarzu Grabiszyńskim we Wrocławiu. Uroczystości pogrzebowe miały charakter państwowy. W 2023 jego ciało zostało ekshumowane i przeniesione do innego grobu w obrębie tego samego cmentarza. mały|Grób Sylwestra Chęcińskiego na Cmentarzu Grabiszyńskim w lipcu 2023

Filmografia 1961: Historia żółtej ciżemki 1964: Agnieszka 46 1965: Katastrofa 1967: Sami swoi 1969: Tylko umarły odpowie 1970: Legenda 1971: Diament radży 1971: Pierwsza miłość 1973: Droga 1974: Nie ma mocnych 1977: Kochaj albo rzuć 1978: Roman i Magda 1980: Bo oszalałem dla niej 1982: Wielki Szu 1991: Rozmowy kontrolowane 2006: Przybyli ułani

Nagrody i wyróżnienia Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1974) Nagroda Ministerstwa Kultury i Sztuki II stopnia Medal Komisji Edukacji Narodowej (1975) Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2005) Honorowy Obywatel Wrocławia (2006) Platynowe Lwy – 39. Festiwal Filmowy w Gdyni (2014) – za całokształt twórczości Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2014) Honorowy Obywatel Dolnego Śląska (2015) Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (2020). Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (2021, pośmiertnie).

Upamiętnienie W 2022 r. imieniem Sylwestra Chęcińskiego został nazwany park w Suścu, gdzie znajduje się również poświęcona mu tablica pamiątkowa. W 2023 r. odsłonięto tablicę pamiątkową z portretem Sylwestra Chęcińskiego na budynku Centrum Technologii Audiowizualnych CeTA we Wrocławiu. W 2023 r. odsłonięto tablicę upamiętniającą Sylwestra Chęcińskiego w Dzierżoniowie na ul. Podwalna 4, gdzie zamieszkiwał przez wiele lat. 24 czerwca 2022 Rada Miejska Wroclawia podjęła uchwałę o nadaniu nazwy Rondo Sylwestra Chęcińskiego – u zbiegu ulic Gajowickiej, Racławickiej i Orlej (Wroclaw-Krzyki), gdzie nieopodal mieszkał reżyser (ul. Sępia 36)

Przypisy Dziennik Polski, rok XXV, nr 169 (7905), s. 3. Dziennik Polski, rok XXX, nr 175 (9456), s. 2.

.

Bibliografia Rafał Bubnicki, Andrzej Dębski (red.): Sylwester Chęciński. Wrocław: Wydawnictwo GAJT, 2015. .

Linki zewnętrzne

Sylwester Chęciński w bazie Akademia Polskiego Filmu

Kategoria:Absolwenci Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi Kategoria:Absolwenci I Liceum Ogólnokształcącego im. Jędrzeja Śniadeckiego w Dzierżoniowie Kategoria:Honorowi obywatele Wrocławia Kategoria:Honorowi obywatele Dolnego Śląska Kategoria:Laureaci Nagrody Ministra Kultury i Sztuki (Polska Ludowa) Kategoria:Laureaci Polskiej Nagrody Filmowej Za Osiągnięcia Życia Kategoria:Laureaci Platynowych Lwów za całokształt twórczości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Polscy reżyserzy filmowi Kategoria:Polscy scenarzyści filmowi Kategoria:Reżyserzy filmowi związani z Łodzią Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Grabiszyńskim we Wrocławiu Kategoria:Urodzeni w 1930 Kategoria:Zmarli w 2021