thumb|Kondominium Bośni i Hercegowiny (obszar zakreskowany) zarządzane wspólnie przez Austrię i Węgry w latach 1908–1918 Kondominium (z łac. = 'współ-', = ‘panowanie’) – kolonia lub inne terytorium zarządzane wspólnie przez dwa lub więcej państw-metropolii.

Taki status miały np. Nowe Hebrydy, które przed uzyskaniem niepodległości (jako Vanuatu) były wspólną posiadłością Wielkiej Brytanii i Francji. Inne kondominia to Canton i Enderbury – współwładanie Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych, eksklawa Walvis Bay pod wspólną administracją RPA i Namibii. Oba już nie posiadają statusu kondominium. Sudan stał się kondominium brytyjsko-egipskim po powstaniu Mahdiego.

Przykłady Współczesne Współcześnie istnieją następujące kondominia, którymi zarządzają wspólnie dwa państwa lub jednostki administracyjne: wyspa Faisans na granicznej rzece Bidasoa – pod wspólnym zarządem Hiszpanii (miasto Irun – Kraj Basków) i Francji (Hendaye). Kondominium istnieje od 1659 (Pokój pirenejski); rzeka Mozela i jej dopływy Sûre i Our – pod zarządem Luksemburga i Niemiec. Oba państwa zarządzają mostami, a także fragmentem wyspy w pobliżu Schengen. Kondominium istnieje od 1816 roku; niewielkie obszary na Półwyspie Arabskim – rządzone wspólnie przez: Oman i Zjednoczone Emiraty Arabskie (emirat Adżman), dwa emiraty Zjednoczonych Emiratów Arabskich: Fudżajra i Szarika; część rzeki Parana między Salto Grande de Sete Quedas a ujściem rzeki Iguaçu – wspólny zarząd Brazylii i Paragwaju; Dystrykt Brczko w Bośni i Hercegowinie – będący formalnie wspólnym obszarem Republiki Serbskiej i Federacji Bośni i Hercegowiny, pozostaje od 1995 pod kontrolą międzynarodową; Palestyna, obszary o statusie B – pozostające pod wspólną kontrolą Palestyńskich Władz Narodowych (administracja) i Izraela (władza wojskowa, bezpieczeństwo); część Jeziora Bodeńskiego (bez wysp) – Austria uznaje za kondominium Austrii, Niemiec i Szwajcarii; lecz te dwa ostatnie państwa nie podzielają tej opinii.

W praktyce kondominium pod względem celnym i gospodarczym stanowią również: Campione d’Italia – eksklawa włoska pośród terytorium Szwajcarii. Choć Campione stanowi terytorium Włoch, to jest w znacznym stopniu zintegrowane gospodarczo i administracyjnie ze Szwajcarią, używa się tam franka szwajcarskiego i korzysta ze specjalnych uzgodnień celnych pozwalających obywatelom Włoch przekraczać szwajcarskie terytorium; Büsingen am Hochrhein – eksklawa niemiecka na terytorium Szwajcarii wchodząca w skład jej obszaru celnego. Mieszkańcy Büsingen mając niemieckie obywatelstwo, korzystają również z praw obywateli szwajcarskich np. prawa do pracy, działa tam też szwajcarska policjaSzwajcarska policja może działać na terenie miasta, ale jednocześnie nie może przebywać tam więcej niż 10 szwajcarskich funkcjonariuszy (natomiast liczba policjantów niemieckich nie może być większa niż 3 funkcjonariuszy na 100 mieszkańców) https://krychu2000.blogspot.com/2011_03_01_archive.html.; Baarle – miasto podzielone między Holandię (Baarle-Nassau) i Belgię (Baarle-Hertog), stanowiące skomplikowany układ enklaw i eksklaw, w którym równolegle funkcjonują prawa belgijskie i holenderskie;

Sytuacja o cechach kondominium istnieje również tam gdzie suwerenne podmioty prawa międzynarodowego (niemające własnego terytorium państwowego) użytkują terytorium innego państwa: Watykan – Stolica Apostolska, która stanowi suwerenny podmiot prawa międzynarodowego, dysponuje terytorium Państwa Watykańskiego, z którym pozostaje w unii personalnej i funkcjonalnejWedług założeń prawa międzynarodowego relacja Watykanu i Stolicy Apostolskiej rozpatrywana jest jako związek dwóch podmiotów prawa międzynarodowego, przy czym każdy podmiot ma odrębność do czynności w prawie międzynarodowym lub podporządkowanie Państwa Watykańskiego wobec Stolicy Apostolskiej posiadającej przedstawicieli dyplomatycznych. http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,4942.; Rzym, Birgu – Suwerenny Zakon Maltański będący suwerennym podmiotem prawa międzynarodowego dysponuje terytorium Włoch i Malty, gdzie znajdują się jego eksterytorialne posiadłości. W Rzymie są to: Pałac Maltański – siedziba władz Zakonu i Villa Malta na Awentynie. Na Malcie natomiast jest to Fort św. Anioła w Birgu.

Kondominium nie jest natomiast Międzynarodowa Stacja Kosmiczna – na pokładzie w module należącym do danego państwa obowiązuje jurysdykcja tego państwa tak, jakby dane laboratorium było przyłączone do odpowiedniego narodowego terytorium. Angielski termin condominium bywa używany w odniesieniu do ISS, ale w znaczeniu wspólnoty mieszkaniowej.

Historyczne Bośnia i Hercegowina w latach 1908–1918, wspólny zarząd Austrii i Węgier. Nauru w latach 1923–1942, 1947–1968, wspólny zarząd Wielkiej Brytanii, Australii i Nowej Zelandii. Nowe Hebrydy w latach 1906–1980, wspólny zarząd Wielkiej Brytanii i Francji. Samoa w latach 1889–1899, zarząd Wielkiej Brytanii, Niemiec i USA. Sudan w latach 1899–1956, zarząd Wielkiej Brytanii i Egiptu. Tanger w latach 1923–1956 oficjalnie strefa międzynarodowa, faktycznie kondominium Francji, Hiszpanii i Wielkiej Brytanii, a po 1945 również Stanów Zjednoczonych i ZSRRMarek Sobczyński, Państwa i terytoria zależne. Ujęcie geograficzno-polityczne, Toruń 2006, s. 409-412 Togoland w latach 1914–1916, zarząd Wielkiej Brytanii i Francji. Canton i Enderbury (wyspy Feniks) w latach 1939–1979 (1983), zarząd Wielkiej Brytanii i USA. Walvis Bay w latach 1992–1994, zarząd RPA i Namibii. Andora od 1278 do 1992, wspólny protektorat Hiszpanii i Francji. Inflanty w latach 1569–1660, współposiadłość Korony i LitwyOkreślenie to bywa kwestionowane. P. Tomasz Paluszyński Czy Rosja uczestniczyła w pierwszym rozbiorze Polski czyli co zaborcy zabrali Polsce w trzech rozbiorach?. Księstwa: Szlezwika i Holsztynu w latach 1864–1865, wspólny zarząd Prus i Austrii. Oregon w latach 1818–1846, wspólny zarząd Wielkiej Brytanii i USA. Wolne Miasto Kraków w latach 1815–1846, wspólny protektorat Austrii, Prus i RosjiStanisław Grodziski: Rzeczpospolita Krakowska jej lata i ludzie. Kraków: Universitas, 2012, s. 22.. Węgry w 1541 zarządzane przez Habsburgów, Turków oraz Jana Zygmunta i jego matkę Izabelę Jagiellonkę. Neutralny Moresnet w latach 1815–1919 między Prusami i Królestwem Niderlandów (później Niemcami i Belgią) Hans – wyspa położona w cieśninie Naresa, terytorium sporne pomiędzy Kanadą a Danią (Grenlandią), administrowane de facto przez oba te państwa do 2022, kiedy to podzielono wyspę na dwie części.

Niezrealizowane projekty Gibraltar – w 2002 roku rządy brytyjski i hiszpański doszły do porozumienia w sprawie przyszłości Gibraltaru, będącego od 1713 roku brytyjską kolonią (terytorium zamorskim), a wcześniej posiadłością Hiszpanii. Projekt przewidywał ustanowienie brytyjsko-hiszpańskiego kondominium w Gibraltarze („wspólny podział suwerenności”). 7 listopada 2002 roku Gibraltarczycy odrzucili w referendum tę propozycję przytłaczającą większością głosów (NIE: 98,5%, TAK: 1,03%).

Galeria

Zobacz też

kolonia dominium terytorium sporne terytorium neutralne

Przypisy

Kategoria:Kolonializm Kategoria:Terytorium w prawie międzynarodowym