thumb|Kamień z Rosetty w Muzeum Brytyjskim Kamień z Rosetty – płyta zapisana na początku II wieku p.n.e., zabytek piśmiennictwa staroegipskiego, którego odkrycie w 1799 r. miało przełomowe znaczenie dla odczytania egipskich hieroglifów. Obecnie znajduje się w zbiorach Muzeum Brytyjskiego w Londynie.
Wygląd thumb|Rekonstrukcja możliwego wyglądu całej steli Kamień z Rosetty to szara, granodiorytowa (w starszych publikacjach błędnie opisywana jako bazaltowa) płytaAndrew Middleton and Dietrich Klemm The Journal of Egyptian Archaeology, Vol. 89 (2003), pp. 207-216 o wysokości 114,4 cm, szerokości 72,3 cm i grubości 27,9 cm oraz wadze 762 kg. Jedna strona jest wypolerowana i na niej wyryty został tekst dwujęzyczny w trzech wersjach – po egipsku pismem hieroglificznym i demotycznym oraz po grecku. W górnej części znajduje się 14 wersów z 1419 hieroglifami, w środkowej 32 wersy z zapisem demotycznym, w dolnej – 34 wersy zapisane pismem greckimC.W.Ceram: Bogowie, groby i uczeni. Powieść o archeologii, Przeł. Jerzy Nowacki, Wyd. 7, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1994, s. 102, .
Górna część z hieroglifami jest uszkodzona (niekompletna), środkowa – demotyczna zachowała się najlepiej, w dolnej brakuje prawego rogu, a więc zakończenia tekstu.
Treść Tekst zapisany greką został szybko odczytany przez filologów. Był to ten sam tekst, który został zapisany w trzech wersjach i dwóch językach, aby był zrozumiały zarówno przez rodowitych Egipcjan, jak i przez Greków. Jego treść stanowi dekret wydany 27 marca 196 r. p.n.e. przez kapłanów egipskich w Memfis, dla uczczenia faraona Ptolemeusza V z okazji pierwszej rocznicy koronacji, w związku z doznanymi od niego dobrodziejstwami. Faraon po wstąpieniu na tron ogłosił amnestię, obniżył podatki i podniósł dochody kapłanów.
Historia odkrycia thumb|Naukowcy oglądają Kamień z Rosetty podczas Międzynarodowego Kongresu Orientalistów w 1874 r. Płyta stanowiła część steli, ustawianej w świątyniach na polecenie kapłanów w pobliżu wizerunku faraona. Została odkryta podczas robót fortyfikacyjnych w średniowiecznej twierdzy – fortu Rachid (nazwanego przez Francuzów Fort Julien) w egipskim porcie Rosette (ok. 56 km od Aleksandrii), 15 lipca 1799 r., przez kapitana Pierre’a-François Boucharda w trakcie wyprawy Napoleona do Egiptu. Płyta stanowiła element starego muru twierdzy, remontowanego przez żołnierzy francuskich w oczekiwaniu na spodziewany atak turecki na zachodnią część Delty.
Znalezisko przetransportowano statkiem do Kairu, gdzie 29 lipca 1799 r. przedstawiono informację o tym odkryciu Instytutowi Egipskiemu oraz francuskiej placówce naukowej koordynującej całość prac badawczych na terenie Egiptu.
Na mocy układu kapitulacyjnego z Aleksandrii w 1801 r.The Rosetta Stone: A Journey from Alexandria to London. zabytek został przejęty (podobnie jak i inne eksponaty zgromadzone wówczas przez francuskich naukowców w Egipcie) przez Wielką Brytanię. Kamień trafił najpierw do biblioteki Stowarzyszenia Antykwariuszy w Londynie, następnie w 1802 r. został oficjalnie ofiarowany Muzeum Brytyjskiemu (British Museum) jako dar króla Jerzego III. Jest tam przechowywany do dziś.
Ponieważ znaczenie tekstu greckiego było znane, możliwe stało się odczytanie hieroglifów. Dokonali tego: w 1822 r. Francuz Jean-François Champollion i w 1823 r. Anglik Thomas Young. Champollion posłużył się kopią tekstu z kamienia, gdyż Francuzi sporządzili rysunki wszystkich zabytków, które musieli oddać Anglikom.
Spór o odzyskanie kamienia thumb|Kamień z Rosetty otoczony przez zwiedzających w Muzeum Brytyjskim Kamień od dziesiątek lat jest przedmiotem sporów między rządem w Kairze a Wielką Brytanią. Podobnie sprawa wygląda z Marmurami Elgina, o których zwrot z British Museum zabiega Grecja. To właśnie roszczenia Aten, wznowione w 2003 r., pobudziły w Egipcie debatę na temat odzyskania wywiezionych dóbr. Najdonioślejszym przedstawicielem Kairu w sporze stał się egiptolog Zahi Hawass.
Zobacz też
inskrypcja Myazedi dekret z Kanopos
Przypisy
Bibliografia
Boulton W. H., Wieczność piramid i tragedia Pompei, K. Michałowski (tłum.), Warszawa: Wiedza Powszechna, 1974, s. 16 – 19.
Linki zewnętrzne Galeria Kamienia z Rosetty w British Museum Wired.com Jason B. Jones „Sept. 27, 1822: Deciphering the Rosetta Stone Unlocks Egyptian History” 2010-09-27
Franziska Naether, Why was the Rosetta Stone so important?, kanał TED-Ed na YouTube, 14 marca 2024 [dostęp 2024-09-02].
Rosetty Kategoria:Wyprawa Napoleona do Egiptu Kategoria:Zabytki starożytnego Egiptu Kategoria:Zabytki starożytne w British Museum