Gwiazdosz baryłkowaty (Geastrum lageniforme Vittad.) – gatunek grzybów z rodziny gwiazdoszowatych.
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Geastrum, Geastraceae, Geastrales, Phallomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Takson ten zdiagnozował w 1842 r. Carlo Vittadini. Synonimy: Geastrum lageniforme var. ahmadii V.J. Staněk 1958 Geastrum lageniforme var. koreanum V.J. Staněk 1958 Geastrum lageniforme var. umbrinum V.J. Staněk 1958 Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów przy Polskim Towarzystwie Mykologicznym zarekomendowała polską nazwę gwiazdosz baryłkowaty. Spotykana jest też nazwa gwiazdosz butelkowaty.
Morfologia Owocniki Początkowo cebulowate z wyraźnie wydłużoną górną częścią. Po osiągnięciu dojrzałości egzoperydium pęka 5–10 płatami o wydłużonych i ostro zakończonych szczytach. Dolna ich część nie oddziela się od siebie, wskutek czego powstaje worek wewnątrz którego jest kulista główka endoperydium o średnicy do 2 cm. Perystom na jej szczycie jest wyraźnie wyodrębniony, stożkowato wypukły i włókienkowaty. Na zewnętrznej stronie rozpostartych ramion często widoczne są podłużne spękania. Cechy mikroskopowe Strzępki włośni o średnicy 5–13 µm, stopniowo zwężające się, z końcem ostrym lub zaokrąglonym, blado żółtobrązowe, miejscami i w kierunku końcówek czasem prawie szkliste, grubościenne, często stosunkowo szerokie, o średnicy 2–6 µm, powierzchni nieregularnie drobno inkrustowanej. Zarodniki kuliste, żółtobrązowe do ciemnobrązowych, brodawkowate, o średnicy 3,4–4,5 µm, bez ornamentacji, brodawki przeważnie izolowane, nisko cylindryczne, proste lub lekko nieregularne, tępe, o wysokości 0,4–0,6 µm i szerokości 0,3–0,7 µm.
Występowanie i siedlisko Podano występowanie gwiazdosza baryłkowatego w Ameryce Północnej, Środkowej, Południowej, Europie, Korei i Japonii, Australii i na Nowej Zelandii. W piśmiennictwie naukowym na terenie Polski do 2020 r. podano trzy stanowiska w 2006, 2012 i 2020 r. W latach 1995–2004 objęty był ochroną częściową, a od roku 2004 – ochroną ścisłą bez możliwości zastosowania wyłączeń spod ochrony uzasadnionych względami gospodarki rolnej, leśnej lub rybackiej.
Grzyb mykoryzowy naziemny, czasami rozwijający się także na spróchniałym drewnie. Występuje w lasach liściastych, głównie w grądach oraz pod topolami i robiniami. Owocniki tworzy głównie od maja do sierpnia. Są trwałe przez wiele tygodni.
Przypisy – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów.
Kategoria:Gwiazdoszowate Kategoria:Grzyby chronione Kategoria:Mykobiota Polski