Ossala (nazwa historyczna: Osala) – wieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie staszowskim, w gminie Osiek. Ma status sołectwa.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnobrzeskiego. Niewielka część Ossali leży przy drodze krajowej nr 79. Przez wieś biegnie droga powiatowa nr 42342 (0814T – Ossala – Ossala-Lesisko); oraz trzy drogi gminne nr 4233011 (002660T – Ossala – Strużki); nr 4233012 (002661T – Ossala – Ossala-Lesisko – Torfy); nr 4233014 (002663T – Niekrasów – Ossala)Dz. Urz. Woj. Świętokrzyskiego Nr 202 poz. 1855, s. 20, 10744.. Poza tym dwie źle zewidencjonowane drogi gminne (Ossala – Niekrasów – Dąbrowa; Ossala – Trzcianka-Kolonia), w tym inne drogi gminne niezewidencjonowane.
W Ossali mieści się szkoła podstawowa i Ochotnicza Straż Pożarna.
Przez wieś przechodzi zielony szlak turystyczny z Chańczy do Pielaszowa. Jak również żółty szlak rowerowy, w tym też pielgrzymkowy Szlak architektury drewnianej „Miejsca Mocy” prowadzący ze Strzegomia do BeszowejPor. 28 lutego 2010 r..
Zabytki oraz interesujące miejsca Izba Pamięci o Adamie Bieniu – członku Polskiego Państwa Podziemnego, prawniku, działaczu ruchu ludowego, sądzonego w procesie szesnastu na Łubiance) Dom Pracy Twórczej Józefy i Adama Kwiatkowskich (malarki i poetki) – położony w Osadzie Młyńskiej, w dolinie nad rzeką Strzegomką, przy prastarym „szlaku królewskim Sandomierz–Kraków”, na odcinku Niekrasów Poduchowny (w tym sioło Za Górą) – Ossala Dworska – Strużki. W odległości około 200 m na południe od kościoła parafialnego w Niekrasowie; nie mylić ze „szlakiem grodowym (Osiek-Połaniec)”, na odcinku Tursko Wielkie – Ossala – Kolonia – Niekrasów; łatwo odróżnić, gdyż szlak królewski został obsadzony jesionami stąd zwany często „szlakiem jesionowym”, których pozostałości nadal rosną na tym szlaku. Nadto trakt królewski prowadził też z Rytwian przez Strzegom do Sworonia (ponieważ tam była przeprawa przez Wisłę), zwany był „aleją akacjową” (tylko ten fragment do kościoła w Niekrasowie – na górze, a nie jak przebiega ta droga obecnie)
Nazewnictwo wsi na przestrzeni wieków Epoka założenia wsi jest dziś trudna do rozjaśnienia, bo osłania ją pomroka czasów minionych a nieopisanych. Długosz kronikarz, w XIV wieku naszej ery chrześcijańskiej żyjący, czyni wzmiankę o wsi Osalija, a na ile i więcej w starożytności było miejsc tego przydomku, a tylko jedno z nich właśnie wedle zdania uczonych na miano teraźniejszej Ossali przypada: – dziś trudno powiedzieć! Zdaniem innych kronikarzy naszych nazwy te ewaluowały na przestrzeni kilku wieków, niebędące trwałymi aż po czasy nam współczesne, gdyż jeszcze 2002 roku dokonano zmiany w pisowni z Osala na Ossala z podwójnym ‘ss’, a która to nazwa była w ogólnym obiegu pomimo urzędowego innego nazewnictwa czasów postkomuny. Aczkolwiek ta piśmienna mądrość ludowa zachowała wypracowaną w XIX wieku jeszcze z czasów zaborowej polski pisownię z podwójnym ‘s’; nie ulegając zmianom lat 20. dwudziestolecia międzywojennego i polski PRL-owskiej.
Najmniejszego śladu określić nie można, kiedy utworzyło się w rodowej mowie niedokładne i zupełnie niestosowne nazewnictwo: Osala? Zostawiając wyjaśnienie tego zagadnienia szczęśliwszym badaniom, przystąpmy do okazania, w którym czasie zjawiła się łacińska nazwa: Ossalia, a następnie już całkowicie polska Ossala.
– Czasy Długosza są częstokroć krytykowane i sam Długosz, za fałszowanie faktów i przeistaczanie ich na potrzeby ówczesnego kościoła, głównie jego polityki fiskalizacji podatków należnych od ludu sługom boga, w tym przede wszystkim od prostych chłopów, mieszczan i panów szlacheckiego niższego pochodzenia do stanu duchownego należnych. Jego zapis ma bardziej na celu określenie tego, co można by opodatkować podatkiem naliczonym na kościół niż realnym zainteresowaniem ówczesnym tej wsi i jej podobnym znaczeniem; dlatego często wyolbrzymiano to, co można by obłożyć dodatkowym obciążeniem fiskalnym od tego w jakim realnie było stanie i czy w ogóle istniało. Czasy współczesne przyniosły nam standaryzację nazewnictwa własnego, nie można zapisywać takich nazw dobrowolnie, według własnego widzimisię, dziś w dobie cyfryzacji wszystkiego takie nazwy mają własne indywidualne i niepowtarzalne numery SIMC, wynikłe z podziału krajowego TERYT. Każdy taki numer posiada indywidualną nazwę własną określoną formalnie i określającą jej nazwę własną. Mają również Ossala, dodatkowo określono współcześnie, że jest to wieś bez części integralnych, niestety z dużą stratą dla takowych!
Historia Pierwsza wzmianka o Ossali pochodzi z czasów Joannisa Długosza, wtedy to według jego Liber Beneficiorum... (1470–1480) leżała ona w parafii Niekrasów. Dziedzicem wsi był Piotr Kołaczkowski herbu Janina. Było tu tylko 8 łanów kmiecych, dających dziesięcinę wartości do 6 grzywien wiceprepozyturze sandomierskiej. Wieś nie posiadała ani folwarku rycerskiego/szlacheckiego (tzw. curia militaris), czy też młyna jak i karczmy... W dokumentach zyskała obecną pisownię dopiero w roku 1851 i zapisywana jest tak, jak ma to miejsce obecnie (mianowicie przez podwójne „ss”). Mimo licznych przeobrażeń językowych zachowała swoją oryginalną, unikatową i niepowtarzalną nazwę, a jej wcześniejsze odpowiedniki to m.in.: Osala, Osale, Ossola, Ossale, Os sala, Os sola, Os sole, Oszala, Oszola, Oszalya i Osolya.
Według regestru poborowego z 1508 roku Ossala wraz z wsiami: Niekrasów, Tursko i Trzcianka należy do Pawła Kołaczkowskiego, który płacił 22 gr. poboru.
Z kolei według regestru poborowego z 1578 roku te wsie i trzy inne (cała parafia Niekrasów) jest Jana Turskiego i Krzysztofa, Andrzeja i Sebastyana Turskich. Jan ma w Ossali ¾ łanu, 3 osadników (kmieci), na czynszu 1 ogrodziarza (czyli zagrodnika z rolą), 1 komornika (w domyśle z bydłem), 1 ubogiego (biedaka, czyli komornika bez bydła), a trzej inni w sumie 4 osadników, 1¼ łanu, 4 ogrodziarzy na czynszu, 1 komornika, 1 rzemieślnika, 1 rybaka oraz 3 ubogich.
Istniał tu jeszcze w roku 1641 zbór kalwiński Jednoty małopolskiej. Wieś należała wówczas do Dębickich, a przedtem do Turskich, którzy założyli zbór w pobliskim NiekrasowiePor. . Zachował się oryginalny opis tego zboru z 1853 roku w książce pt. Dzieje kościołów wyznania helweckiego w dawnéj Małéj Polsce przez Józefa Łukaszewicza spisane. Jako ciekawostkę warto wiedzieć, iż w owych czasach, aż w trzech miejscowościach ówczesnej gminy Tursko byli kalwini m.in. Niekrasowie, Tursku Wielkim i Ossali (a nie było ich ani w Osieku, Połańcu czy Staszowie); mieli swoje zbory nadto w Baranowie Sandomierskim, Mielcu, Koprzywnicy, Łoniowie, Pacanowie, Rakowie, Rytwianach czy Sielcu.
Wieś wymieniana w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich w dwóch tomach, pod koniec XIX wieku i na początku XX wieku.
Na podstawie ww. informacji z 1886 roku – Ossala, to wieś i folwark, w ówczesnym powiecie sandomierskim, w ówczesnej gminie Tursko i w parafii Niekrasów. Leży w odległości 34 wiorst od Sandomierza, ma szkołę początkową, 67 domów, 541 mieszkańców. W 1827 roku było tu 43 domy, 401 mieszkańców.
W 1827 roku Trzcianka Folwarczna zostaje oddzielona od dóbr Ossala. Jej ogólna rozległość to 643 mórg: w tym 315 mórg gruntów ornych i ogrodów, 138 mórg łąk, 16 mórg pastwisk, 7 mórg wody, 150 mórg lasu i 17 mórg nieużytków; jak i 15 budynków drewnianych, las nieurządzony oraz młyn. Drogą sprzedaży, oddzielono po 1874 roku, z obszaru tego folwarku 86 mórgPor. .
Jak już wspomniano wyżej dobra Ossala uległy w 1874 roku rozdziałowi, po którym w uszczuplonym obszarze pozostał folwark Ossala z wsiami: Ossala, Nakol, Niekrasów, Trzcianna Górna i Trzcianna Dolna (nie mylić z Trzcianna Folwarczną), rozległość dominialna 700 mórg: gruntów ornych i ogrodów 242 mórg, 66 mórg łąk, 64 mórg pastwisk, 317 mórg lasu, 31 mórg nieużytków; budynków murowanych 4, z drzewa 17; płodozmian 5- i 6-polowy; las nieurządzony; młyn wodny, pokłady torfu. Podział tej rozległości dominialnej na wsie: Ossala z 62 osadami mieszkalnymi, z gruntem 598 mórg; Nakol z 18 osadami mieszkalnymi, z gruntem 110 mórg; Niekrasów z 26 osadami mieszkalnymi, z gruntem 279 mórg; Trzcianna Górna z 26 osadami mieszkalnymi, z gruntem 276 mórg; Trzcianna Dolna z 11 osadami mieszkalnymi, z gruntem 101 mórg.
W 1886 roku ówczesna parafia Niekrasów należała do ówczesnego dekanatu sandomierskiego (ale dawniej jeszcze do dekanatu staszowskiego) i liczyła wówczas 2230 dusz.
Ossala w 1867 roku wchodziła w skład gminy Tursko, z urzędem gminy w Strużkach. Sądem okręgowym dla gminy był IV Sąd Okręgowy w Staszowie (tam też była stacja pocztowa). Gmina miała 8781 mórg rozległości ogółem (w tym 5083 mórg włościańskich) i 4613 mieszkańców (w tym 1,4 proc. pochodzenia żydowskiego, tj. 63 żydów). W skład gminy wchodziły jeszcze: Antoszówka, Dąbrowa, Luszyca, Matyaszów, Nakol, Niekrasów, Niekurza, Okrągła, Pióry, Rudniki, Szwagrów, Strużki, Sworoń, Trzcianka, Tursko Małe, Tursko Wielkie, Tursko Wola, Zaduska Kępa i Zawada.
Urodził się tutaj i mieszkał Adam Bień.
Demografia Współczesna struktura demograficzna wioski Ossala na podstawie danych z lat 1995–2009 według roczników GUS-u, z prezentacją danych z 2002 roku: Tabela 1.1 Poziom populacji wioski w przedziałach wiekowychWYSZCZEGÓLNIENIEJ.m.POPULACJA MIESZKAŃCÓW(w przedziałach wiekowych w 2002 roku) OGÓŁEM 0-9 10-19 20-29 30-39 40-49 50-59 60-69 70-79 80 +I. OGÓŁEM os. 454 69 64 87 54 54 56 28 28 14– odsetek % 100 15,2 14,1 19,1 11,9 11,9 12,3 6,2 6,2 3,11. WEDŁUG PŁCIA. Mężczyzn os. 229 36 35 46 27 31 29 11 8 6– odsetek % 50,4 7,9 7,7 10,1 6 6,8 6,4 2,4 1,8 1,3B. Kobiet os. 225 33 29 41 27 23 27 17 20 8– odsetek % 49,6 7,3 6,4 9 5,9 5,1 5,9 3,8 4,4 1,8 Rysunek 1.1 Piramida populacji – struktura płci i wieku wioski Tabela 1.2 Poziom populacji wioski w grupach wiekowychWYSZCZEGÓLNIENIE J.m.POPULACJA MIESZKAŃCÓW(w grupach wiekowych w 2002 roku) OGÓŁEM Mężczyzn KobietI. OGÓŁEM os. 454 229 225– odsetek % 100 50,4 49,61. W WIEKUA. Przedprodukcyjnym os. 116 61 55– odsetek % 25,6 13,4 12,2B. Produkcyjnym os. 271 146 125– odsetek % 59,7 32,2 27,5a. mobilnym os. 184 100 84– odsetek % 40,5 22 18,5b. niemobilnym os. 87 46 41– odsetek % 19,2 10,2 9C. Poprodukcyjnym os. 67 22 45– odsetek % 14,7 4,8 9,9
Geografia W XIX-wiecznej Ossali umiejscowione były dwa małe jeziorka bez nazw – znane nam z oryginalnego opisu Ludwika Wolskiego z 1851 roku.
Wieś Ossala położona jest 8,5 km na północ, północny wschód od Połańca; 16,2 km na wschód, południowy wschód od Staszowa; 22,7 km na północ, północny zachód od Mielca i 24,6 km na zachód, południowy zachód od TarnobrzegaOryginalny tekst ze strony WWW (ACME Mapper 2.0): 8.5 km NE of Połaniec, 16.2 km ExSE of Staszów, 22.7 km N of Mielec, 24.6 km WxSW of Tarnobrzeg.Por. leżąc na wysokości 180,1 m n.p.m.
Dawne części wsi – obiekty fizjograficzne W latach 70. ubiegłego wieku przyporządkowano i opracowano spis lokalnych części integralnych dla OssaliPor. .
Wykaz urzędowych nazw miejscowych i obiektów fizjograficznych Nazwa wsi Nazwy części wsi Nazwy obiektów fizjograficznych– charakter obiektuI. Gromada TURSKO WIELKIE Ossala Goleń Górki Kałki Lesisko Dolne Lesisko Górne Ossala Dworska Pod Lasem Wądoły Wierzby Cyple – łąka, krzaki, pole Donica – nieużytki, pole, las Duże Kolonie – pole Jarząbek – łąka, pole Kałki – pole, las Las Nakolski – las Las Niekrasowski – las Las Ossalski – las Las Trzciański – las Lesisko Dolne – pole Lesisko Górne – pole Małe Kolonijki – pole Małoturskie Krzaki – las, nieużytki Pasterniki – łąka Pod Lasem – pole Podłuże – pole Przymiarki – pole Stawiska – łąka Torfiska – nieużytki, pole, pastwisko, moczary Wądoły – pole, nieużytki, las
Przypisy Strona gminy, sołectwa
GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()
Kategoria:Ossala Kategoria:Ośrodki kalwinizmu w I Rzeczypospolitej