Australia, formalnie Wspólnota Australii, Związek Australijski () – państwo demokratyczne, położone na półkuli południowej, obejmujące kontynent Australia, wyspę Tasmanię i inne znacznie mniejsze wyspy na Oceanach Indyjskim i Spokojnym. Stolicą kraju jest Canberra, największym miastem jest Sydney.
Jest szóstym pod względem powierzchni państwem świata i jedynym państwem na świecie obejmującym cały kontynent. Jest zamieszkiwane przez 27,7 mln osób, z czego 2/3 populacji mieszka w pięciu największych australijskich metropoliach.
Australia jest krajem wysoko rozwiniętym, ze społeczeństwem wielokulturowym. W porównaniu z innymi państwami wskaźnik rozwoju społecznego (uwzględniający jakość życia, opiekę zdrowotną, przeciętną długość życia, poziom wykształcenia) Australii jest bardzo wysoki. Według danych na rok 2014 znajduje się ona na 2. miejscu pod tym względem po Norwegii. Miasta australijskie są w światowej czołówce w dziedzinie życia kulturalnego.
Australia jest członkiem ONZ, Wspólnoty Narodów, G20, OECD, ANZUS, AUKUS, APEC, Pacific Islands Forum oraz WTO.
Pochodzenie nazwy Nazwa Australia, odnosząca się do kontynentu, pochodzi od określenia Terra Australis, czyli Ziemia Południowa po łacinie. W dawnej Europie wierzono, że na półkuli południowej znajduje się naprawdę duży kontynent. Ostatecznie nazwa przypadła o wiele mniejszemu, niż zakładano.
Geografia mały|left|Australia – zdjęcie z kosmosu
Australia to szósty pod względem wielkości kraj świata, położony na kontynencie australijskim będącym najmniejszym spośród wszystkich kontynentów. Najgęściej zaludnione są wschodnie i południowo-wschodnie wybrzeże. Australia leży na półkulach południowej i wschodniej. Jest to jeden z najbardziej płaskich kontynentów ze średnią wysokością 330 m. Obszar pustynny zajmuje powierzchnię większą niż na jakimkolwiek innym kontynencie; 2/3 powierzchni leży w klimatach suchym lub półsuchym. Linia brzegowa Australii jest mało rozwinięta, wzdłuż całego wybrzeża o długości 34 218 km napotkać można jedynie dwie duże zatoki: Zatokę Karpentaria i Wielką Zatokę Australijską. Najwyższy szczyt, Góra KościuszkiNaprawdę Strzelecki tak nazwał sąsiadującą górę, gdyż myślał, że góra, którą nazwał, jest najwyższa w Australii. odkryty, zdobyty i nazwany przez Pawła Edmunda Strzeleckiego wznosi się na wysokość 2228 m n.p.m. Jednak najwyższym szczytem państwa Australia jest Mawson Peak (2745 m n.p.m.), znajdujący się na wyspie Heard w australijskim terytorium zależnym Wyspy Heard i McDonaldaMapa McDonald Isl. na stronach Australian Antarctic Data Centre. Sieć rzeczna kontynentu jest uboga, znaczną jego część zajmują pustynie, półpustynie i suche stepy, natomiast pod powierzchnią 22% kontynentu znajduje się Wielki Basen Artezyjski, zawierający w przybliżeniu 64 900 kilometrów sześciennych (km³) wody gruntowej. Australijska wyłączna strefa ekonomiczna jest trzecią co do wielkości na świecie.
Historia
Odkrycie Australii Według źródeł pierwsi ludzie pojawili się na terenie Australii pomiędzy 40 a 60 tys. lat temu. Dopiero w XVII wieku w pobliżu Australii i Nowej Zelandii zaczęli przepływać holenderscy żeglarze. Pierwszym Europejczykiem, który przybił do wybrzeży Australii, był Holender Willem Janszoon (1606). W latach 1642–1644 Abel Tasman odkrył Tasmanię oraz Nową Zelandię. Wyprawa ta dowiodła, że Australia stanowi odrębny masyw lądu, który można opłynąć od południa. Dodatkowo Holendrzy nadali pierwszą europejską nazwę dla nowo odkrytych ziem, określając je jako Nowa Holandia. Pierwsze spostrzeżenia po przybiciu do zachodnich brzegów kontynentu sprawiły, że nowy ląd określono jako ziemię “przeklętą i jałową". Uwaga Holendrów skupiła się więc na rozbudowie bogatych kolonii w Holenderskich Indiach Wschodnich.
Okres Brytyjski Dalsze badania nad kontynentem kontynuowane były podczas trzech wypraw Jamesa Cooka (1768-1771, 1772-1774, 1776-1778). Cook po zbadaniu południowo-wschodniego wybrzeża jako pierwszy sporządził pozytywny opis nowego kontynentu, a zbadany teren nazwał Nowa Południowa Walia. W 1776 roku Stany Zjednoczone ogłosiły niepodległość, a to sprawiło, że zainteresowanie Brytyjczyków Australią wzrosło, choć początkowo głównie w kontekście terenu na który można było zsyłać przestępców. Pierwszy transport ze skazańcami przybył do nowego kontynentu w 1788 roku i wylądował w okolicach dzisiejszego Sydney. Na początku XIX wieku żołnierze brytyjscy stali się pierwszymi posiadaczami ziemskimi, a niedługo później zaczęli do nich dołączać warunkowo zwalniani z odbywania kary pierwsi skazańcy. Rozwój kolonii sprawił, że w 1825 roku od Nowej Południowej Walii odłączyła się Tasmania, w 1829 roku Australia Zachodnia, w 1836 roku Australia Południowa, a w 1851 roku Wiktoria. W 1863 roku jako odrębną jednostkę wydzielono Terytorium Północne. W pierwszej połowie XIX wieku do przeludnionych Wysp Brytyjskich zaczęły docierać pogłoski o szybkim bogaceniu się obywateli nowej kolonii. Spowodowało to większe zainteresowanie emigracją do Australii wśród wolnych obywateli. Pierwsza wolna osada została założona w 1829 w okolicach dzisiejszego Perth. Od 1839 roku do Australii zaczęli przybywać pierwsi imigranci z Polski. W latach 1831–1840 w Australii osiedliło się około 65 tys. wolnych ludzi i ich liczba przekroczyła liczbę obywateli wywodzących się od przymusowo deportowanych skazańców. Kolejnym impulsem który przyspieszył rozwój kolonii było odkrycie złota w 1851 roku na terenie Nowej Południowej Walii.
Związek Australijski W ostatnich latach XIX wieku podział Australii na niezależne prowincje zaczął być postrzegany jako problem dla dalszego rozwoju osadnictwa i wzrostu gospodarczego. Dochodziło wówczas do absurdalnych decyzji, jak choćby budowa sieci kolejowej o różnych rozstawach szyn w zależności od prowincji, czy też wysokie cła pomiędzy sąsiadującymi koloniami. Tendencje integracyjne były popierane zarówno przez Australijczyków, jak i Brytyjczyków. W latach 1898–1899 opracowano konstytucję, którą następnie przyjęto w dwóch powszechnych referendach. Konstytucja została podpisana przez Królową Wiktorię i 1 stycznia 1901 roku powstał Związek Australijski. Stolicę nowo powstałego Związku postanowiono zbudować pomiędzy Sydney i Melbourne, ponieważ właśnie te dwa miasta najsilniej konkurowały o miano stolicy. Na potrzeby tego z Nowej Południowej Walii wydzielono Australijskie Terytorium Stołeczne i na jego terenie zbudowano dzisiejszą stolicę Canberrę.
Podczas I wojny światowej Australia walczyła u boku Wielkiej Brytanii. Korpus australijski brał m.in. udział w walkach w zachodniej Turcji i Flandrii. Po wojnie w latach 30. podczas Wielkiego Kryzysu spadające ceny pszenicy i wełny spowodowały załamanie gospodarcze państwa.
Podczas II wojny światowej Brytyjskie Imperium na Dalekim Wschodzie przestało istnieć, a Wielka Brytania straciła możliwość obrony swoich australijskich kolonii przed japońską inwazją. Australijczycy zwrócili się więc o pomoc do Stanów Zjednoczonych, które zgodziły się bronić suwerenności Związku Australijskiego.
Po wojnie, w 1951 roku, w obliczu nowej sytuacji geopolitycznej Australia zawarła porozumienie obronne z USA oraz Nową Zelandią zwane jako Pakt Bezpieczeństwa Pacyfiku. Od tego czasu Australia pomagała swemu nowemu sojusznikowi podczas konfliktów w Korei oraz Wietnamie. Od 1989 roku Australia została członkiem Forum Współpracy Gospodarczej Azji i Pacyfiku.
Demografia
31 marca 2016 populacja Australii wynosiła 24 051 400 osób, natomiast 30 września 2025 liczyła 27 724 744.
Miasta Australii mały|Sydney mały|Melbourne
Stolicą Australii jest Canberra. Największym miastem jest Sydney. W Australii jest pięć metropolii z liczbą ludności powyżej jednego miliona, w których mieszka łącznie 17 851 724 osób (ok. 2/3 populacji Australii). Miasto Ludność (06.2025) Procent ludnościAustralii Stan 1 Sydney 5 638 830 20,34% Nowa Południowa Walia 2 Melbourne 5 435 590 19,61% Wiktoria 3 Brisbane 2 833 524 10,22% Queensland 4 Perth 2 452 765 8,85% Australia Zachodnia 5 Adelaide 1 491 015 5,38% Australia Południowa
Statystyki demograficzne Dane można znaleźć w CIA Factbook
+ Podział ludności według narodowości Narodowość % populacji Liczba populacjiAnglo-Australijczycy 70,8% 16 231 000 Brytyjczycy 6,4% 1 463 000 Aborygeni 2,18% 501 000 Anglo-Nowozelandczycy 2,08% 476 000 Chińczycy Han 1,88% 431 000 Włosi 1,78% 407 000Indo-Pakistańczycy 1,65% 378 000 Grecy 1,33% 304 000 Arabowie 1,06% 242 000 Wietnamczycy 0,88% 201 000 Niemcy 0,59% 135 000 Filipińczycy 0,58% 133 000 Irlandczycy 0,48% 110 000 Żydzi 0,48% 109 000 Turcy 0,46% 105 000 Holendrzy 0,46% 104 000 pozostali 6,91% 1 485 000 Wykres demografii Australii centruj|300px Populacja historycznaRok Populacja Zmiana proc. Rok Populacja Zmiana proc. 1900 3 765 400 – 1960 10 392 000 25,1% 1910 4 525 100 20,2% 1970 12 663 000 21,9% 1920 5 411 000 19,6% 1980 14 726 000 16,3% 1930 6 501 000 20,1% 1990 17 169 000 16,6% 1940 7 078 000 8,9% 2000 19 169 000 11,6% 1950 8 307 000 17,4% 2007 20 434 000 10,6% (2018) – The World Factbook, 2018. Liczba ludności 23 470 145 Ludność według wieku 0 – 14 lat 17,6% 15 – 24 lat 12,6% 25 – 54 lat 41,4% 55 – 64 lat 11,8% ponad 64 lata 16,4% Wiek (mediana) W całej populacji 38,8 lat Mężczyzn 38,1 lat Kobiet 39,7 lat Przyrost naturalny 1,01% Współczynnik urodzeń 12 urodzin/1000 mieszkańców Współczynnik zgonów 7,3 zgonów/1000 mieszkańców Współczynnik migracji 5,4 emigrantów/1000 mieszkańców Ludność według płci przy narodzeniu 1,06 mężczyzn/kobiet poniżej 15 lat 1,05 mężczyzn/kobiet 15 – 24 lat 1,05 mężczyzn/kobiet 25 – 54 lat 1,04 mężczyzn/kobiet 55 – 64 lat 0,99 mężczyzn/kobiet powyżej 64 lat 0,86 mężczyzn/kobiet W całej populacji1,01 mężczyzn/kobiet Umieralność noworodków W całej populacji 4,2 śmiertelnych/1000 żywych płci męskiej 4,5 śmiertelnych/1000 żywych płci żeńskiej 3,9 śmiertelnych/1000 żywych Oczekiwana długość życia W całej populacji 82,4 lat Mężczyzn 79,9 lat Kobiet 85,0 lat Rozrodczość 1,77 urodzeń/kobietę
Język
Społeczeństwo Australii jest bardzo zróżnicowane kulturowo. W Australii można wskazać ok. 400 języków rdzennych. Najczęściej używanym językiem w Australii jest język angielski. Według danych Banku Światowego posługuje się nim 76,8% mieszkańców Australii. Innymi popularnymi językami są:
język chiński - 2,8% język włoski - 1,4% język arabski - 1,3% język grecki - 1,1% język wietnamski - 1,1% inne - 15,5% Spis powszechny z 2021 r. wykazał, że w 72% gospodarstw domowych w Australii mówi w domu tylko po angielsku, zaś w 24,8% domów w ogóle nie używa się angielskiego.
Religia
thumb|Katedra anglikańska w Melbourne Dane według spisu powszechnego w 2016: brak religii – 30,1% (18,7% w 2006 roku, wzrost o 11,4 punktów procentowych) protestantyzm – 23,4%: anglikanizm – 13,3% Kościół Zjednoczony w Australii – 3,7% kalwinizm – 2,3% baptyzm – 1,5% pentekostalizm – 1,1% katolicyzm – 22,6% chrześcijanie (nieokreśleni) – 2,6% islam – 2,6% buddyzm – 2,4% prawosławie – 2,1% hinduizm – 1,9%.
Ustrój polityczny
thumb|Budynki parlamentu Australii w Canberze Australia jest członkiem Wspólnoty Narodów, zachowującym w aktach prawnych nazwę dominium. Jest to federacyjna monarchia konstytucyjna z dwuizbowym parlamentem ustanowiona konstytucją z 1900 roku (z późniejszymi zmianami); głową państwa jest król Australii (obecnie Karol III), reprezentowany przez gubernatora generalnego (obecnie Samantha Mostyn).
Władzę ustawodawczą sprawuje dwuizbowy parlament, wyłaniany w wyborach powszechnych: Senat o kadencji sześcioletniej, liczący 76 senatorów: po 12 przedstawicieli każdego stanu i po 2 przedstawicieli Terytorium Północnego i Australijskiego Terytorium Stołecznego (co 3 lata połowa składu jest odnawiana) oraz Izba Reprezentantów o kadencji trzyletniej, licząca 150 deputowanych, wybieranych proporcjonalnie do liczby ludności; system wyborczy do Senatu jest mieszany.