Jolanta Rokoszowa, z d. Tłustochowska (ur. 29 marca 1944 w Sandomierzu, zm. 31 marca 1997 w Krakowie) – polska językoznawczyni, pracowniczka naukowa Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Życiorys Była córką Stanisława Tłustochowskiego i Zofii z d. Bełdowskiej. W 1961 roku podjęła studia polonistyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim, specjalizując się w historii języka i dialektologii. Została prezesem Koła Naukowego Językoznawców Studentów UJ. W roku 1966 obroniła pracę magisterską, napisaną pod kierunkiem prof. Witolda Taszyckiego, na temat fleksji historycznej pt. Rozwój staropolskich form przypadkowych miejscownika liczby mnogiej. Po ukończonych studiach odbyła roczny staż w Katedrze Językoznawstwa Ogólnego. W 1967 roku poślubiła historyka Mieczysława Rokosza. W tym samym roku została zatrudniona w Pracowni Atlasu i Słownika Gwar Polskich Polskiej Akademii Nauk kierowanej przez prof. Mieczysława Karasia, gdzie opracowała między innymi dwie mapy dotyczące mazurzenia i upodobnienia postępowego oraz wespół z Anną Niezabitowską stworzyła indeks rzeczowy do tomów I-X Małego atlasu gwar polskich. Od 1970 roku ponownie pracowała w Katedrze Językoznawstwa Ogólnego UJ.
Podczas stażu doktoranckiego w Katedrze Językoznawstwa Indoeuropejskiego i Ogólnego uczyła się pod kierunkiem Tadeusza Pobożniaka sanskrytu. W 1978 r. Jolanta Rokoszowa obroniła dysertację doktorską pt. Kategoria strony. Studium teoretyczne, wypromowaną przez Adama Heinza. W 1990 uzyskała stopień naukowy doktora habilitowanego na podstawie rozprawy naukowej Czas a język. O asymetrii reguł językowych. W pracy tej podjęła problem czasu w stosunku do języka, rozpatrywany w aspekcie filozoficznym i językoznawczym.
W latach późniejszych Jolanta Rokoszowa zajęła się problematyką stosunku języka do milczenia. W dwóch artykułach (Język a milczenie, „Biuletyn PTJ” XL, 1986; Milczenie jako fakt językowy, „Biuletyn PTJ” L, 1994) omówiła te zagadnienia i dokonała klasyfikacji rodzajów milczenia, wyróżniając: 1) milczenie transcendentne (nie-mówienie, cisza) i 2) milczenie znaczące obecne w akcie mowy, które może dotyczyć: a) mówiącego (mówić/nie mówić), b) znaku (wyrazić/nie wyrazić), c) wartości (powiedzieć/nie powiedzieć). Skupiła się także na milczących aktach mowy, związku milczenia z pauzą i jego funkcjach socjokulturowych.
W 1980 roku podjęła się zakładania struktur NSZZ "Solidarność" na UJ. Znana była dzięki swej działalności w związku zawodowym, a także organizacji konferencji na temat nowomowy, czyli języka propagandy totalitarnej (styczeń 1981). Opracowane przez nią materiały pokonferencyjne wydała w 1985 roku londyńska oficyna Polonia, a w 1989 r. Charles Zaremba przetłumaczył je na język francuski pt. La langue de hois en Pologne.
W czasie stanu wojennego J. Rokoszowa opublikowała pod pseudonimem Wanda Roguska (imię i nazwisko jej babki) w periodyku „Solidarność Nauczycielska” cykl artykułów, w których ukazywała mechanizmy manipulacji językowej propagandy komunistycznej i sposoby walki z nią (antyslogany). Wydawała tomiki poezji literatów stanu wojennego w cyklu Idą pancry na „Wujek”. Wiersze zebrane (1981–1982; siedem zeszytów). Po 1989 roku krytycznie obserwowała rozwój sytuacji w kraju i w środowisku akademickim, publikując krótkie felietony w „Arce”, „Tygodniku Powszechnym” i „Czasie Krakowskim”. Po zakończeniu stanu wojennego Jolanta Rokoszowa uczestniczyła w przywróceniu struktur Związku w Uniwersytecie Jagiellońskim.
W 1993 roku krakowską językoznawczynię powołano do członkostwa czynnego w Academiae Scientiarum et Artium Europeae w Salzburgu. W tym samym roku zaczęła prowadzić zajęcia z językoznawstwa w Institut National des Langues et Civilisations Orientales w Paryżu, podczas których przygotowywała monografię na temat miejsca i roli milczenia w komunikacji ludzkiej. Przedwczesna śmierć przerwała jej realizację koncepcji. Przedstawiła jedynie zarys w postaci dwóch artykułów wydrukowanych w Biuletynie Polskiego Towarzystwa Językoznawczego. W ostatnich latach życia prowadziła badania nad zalewem pseudoangielszczyzny w języku polskim. Zjawisko to nazwała „polskim pidginem” i omówiła je w artykule opublikowanym w „Kulturze” (1994, nr 4). Prowadziła gościnne wykłady w uniwersytetach w Wiedniu i Duisburgu. Wygłaszała referaty na konferencjach naukowych w Uppsali, Helsinkach, Munster, Paryżu. Jej artykuły drukowano w periodykach polskich i zagranicznych.
Jako osoba związana od urodzenia z Sandomierzem Jolanta Rokoszowa zaangażowała się w utworzenia Towarzystwa Naukowego Sandomierskiego. Zajmowała się badaniem gwary Sandomierszczyzny.
Pochowana na cmentarzu wojskowym przy ul. Prandoty w Krakowie (kw. LXXXV-8 i 9-1 i 2). mały|Grób prof. Jolanty Rokoszowej na cmentarzu wojskowym przy ul. Prandoty w Krakowie Publikacje Język, czas, milczenie (1999) Obraz świata we współczesnych teoriach językoznawczych (1997) Sprachkontakte in Mitteleuropa (1997) L’image du monde dans les theories linquistiques contemporaines (1996) The problem of synchronic description in language (1995) Milczenie jako fakt językowy (1994) Problemy ogólnojęzykoznawcze i filozoficzne w pracach Jana Michała Rozwadowskiego (1991) Doktor Irena Żwak (1990) Czas a język: o asymetrii reguł językowych Józef Reczek (1936-1988) (1989) O mniejszościach narodowych w PRL (1989) O asymetrii reguł językowych (1988) Czy „żaden” to „każdy nie”? (1986) Zum Antropozentrismus in der Sprache: ein Beitrag zur Untersuchung des Genus verbi (1986) Ogólnojęzykoznawcze poglądy Adama Heinza (1983) Antropocentryzm języka i znaczenie tego faktu dla badań nad stroną (1981) Nowo-mowa: materiały z sesji naukowej poświęconej problemom współczesnego języka polskiego odbytej na Uniwersytecie Jagiellońskim w dniach 16 i 17 stycznia 1981 (1981; pod red.) Über das Problem des Antropozentrismus in der Sprache Struktura predykatowo-argumentowa a dystynktywne cechy semantyczne (1976) Eugeniusz Grodzieński. Zarys ogólnej teorii imion własnych, PWN, Warszawa 1973, s. 310 : [recenzja] Z nowszych badań nad teorią języka (1973) Teksty gwarowe z Sandomierskiego (1971)
Przypisy
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Członkowie Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” Kategoria:Ludzie urodzeni w Sandomierzu Kategoria:Polscy językoznawcy Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Pochowani na cmentarzu wojskowym przy ul. Prandoty w Krakowie