Piłka nożna na Górnym Śląsku ma bardzo bogate tradycje i jest silnie zakorzeniona w lokalnej społeczności, przez lata stanowiła potęgę w polskiej piłce nożnej. Fusbal (w dialekcie śląskim) czasem łączył a czasem dzielił wielokulturową i wielonarodowościową społeczność Śląska. Zazwyczaj jednak nikomu nie przeszkadzało, czy dany klub jest niemieckim czy polskim, czy może po prostu śląskim klubem. Początki tej aktywności fizycznej w tym regionie są powiązane ze społecznością niemiecką. Na ziemiach tych działały już niezliczone niemieckie Sportvereine (kluby sportowe), Turnvereine (kluby gimnastyczne), polskie Towarzystwa Sportowe, Kluby Sportowe i inne organizacje związane z Towarzystwem Gimnastycznym „Sokół”, które krzewiły ogólnie pojęte wychowanie fizyczne (szczególnie popularna była lekkoatletyka). Najstarszym klubem stricte piłkarskim był Sportverein Ratibor 03 powstały w 1903 w Raciborzuwówczas niemieckim Ratibor, oraz MTV 1878 Gleiwitz (Gliwice) i SpVgg 01 Königshütte (Królewska Huta, późniejszy Chorzów). Również w Katowicach naprzeciw oczekiwaniom skromnych ludzi wyszli księża niemieccy, od których wyszła inicjatywa powstania klubu Frischauf (niem. żwawo). Klub ten już po kilku miesiącach rozpadł się, dał jednak początek trzem znanym klubom: Dianie Kattowitz (to ona nawiązywała datą powstania do Frischauf, choć tak naprawdę powstała w 1905), FC Preußen 05 Kattowitz (później 1. FC) i Germanii. W 1906 założone zostały też m.in. Borussia 06 Myslowitz (późniejsza Lechia), SC Zalenze 06, Sportfreunde 06 Zalenze, FC Preußen 06 Ratibor i SV Schlesien 06 Ratibor. Później powstawały także inne, najbardziej znane to w kolejności: FC Hohenzollern 07 Laurahütte (Siemianowice Śl.), SC 08 Königshütte, RV 09 Gleiwitz, Britannia Beuthen (od 1911 SuSV 09, założony 15 czerwca 1909), Borussia Zaborze (późniejsze SC Preußen założone w 1909 r. w dzielnicy Zabrza), Verein für Rasenspiele Königshütte (od 1924 Amatorski Klub Sportowy Królewska Huta – Chorzów, założony 22 sierpnia 1910), VfB 1910 Gleiwitz, Vorwärts-Rasensport Gleiwitz (Gliwice, 1910) i SV Ruda 1910 (Ruda Śl.). Jednym z najstarszych klubów o charakterze polskim na niemieckim Górnym Śląsku był KS Naprzód 1912 Załęże powstały w 1912 roku.
Górnośląskie kluby w rozgrywkach niemieckich Przed wybuchem I wojny światowej Do 1922 r. niemal cały Górny Śląsk należał do Niemiec. W Niemczech o mistrzostwo kraju grało się już od sezonu 1902/1903. Najpierw walczono o mistrzostwo swojego okręgu (w tym wypadku Górnego Śląska), później o mistrzostwo Okręgu Południowo-Wschodnich Niemiec (OPWN), gdzie poza drużyną z Górnego Śląska grały jeszcze kluby z: Dolnego Śląskawówczas niemieckim Niederschlesien, osobno Wrocławiawówczas prusko-niemieckim Breslau, Łużyc Dolnych (później dodatkowo Poznaniawówczas prusko-niemieckim Posen i Łużyc Górnych. Mistrz OPWN grał już systemem pucharowym (16 drużyn) o mistrzostwo całego kraju. Mistrzowie Górnego Śląska brali udział w mistrzostwach od sezonu 1906/1907. Kolejno do wybuchu I wojny światowej byli to:
1906/1907 Tabela Poz.KlubMPkt.MeczeBramkizwy.rem.por.zdob.stra.1.FC Preußen 05 Kattowitz 3 6 3 0 0 14 12.SC Germania Kattowitz 3 4 2 0 1 9 73.FC Ratibor 03 3 21 0 2 0 134.SC Diana Kattowitz3 0 0 0 3 1 3
1907/1908 Tabela Poz.KlubMPkt.MeczeBramkizwy.rem.por.zdob.stra.1.FC Preußen 05 Kattowitz 10 20 10 0 0 83 82.SC Germania Kattowitz 10 15 71 247 173.SC Diana Kattowitz 10 11 5 1 4 49 344.FC Ratibor 03 10 8 4 0 6 17 395.FC Preußen Ratibor 10 2 1 0 9 7 546.SC Borussia Myslowitz 10 2 1 0 9 14 65
Mistrz Górnego Śląska FC Preußen 05 Kattowitz po zwycięstwie w półfinale nad mistrzem Dolnego Śląska ATV Liegnitz (Legnica) 3:1 (29.03.1908) przegrał 17 kwietnia 1908 r. w finale o mistrzostwo OPWN z mistrzem Wrocławiawówczas niemieckim Breslau VfR 1897 Breslau we Wrocławiu 5:2.
1908/1909 Rozgrywki w dwóch grupach podokręgowych: raciborskiej (Gau Ratibor) i katowickiej (Gau Kattowitz)
Finał (mistrzowie grup): FC Preußen 05 Kattowitz – FC Ratibor 03
1909/1910 SC Germania Kattowitz
Rozgrywki w trzech grupach podokręgowych: bytomskiej (mistrz: FC Britannia Beuthen), raciborskiej (mistrz: FC Preussen 06 Ratibor) i katowickiej (mistrz: SC Germania Kattowitz)
Półfinał: FC Britannia Beuthen – FC Preußen 06 Ratibor 4:2
Finał: SC Germania Kattowitz – FC Britania Beuthen 3:2
1910/1911 Tabela Poz.KlubMPkt.MeczeBramkizwy.rem.por.zdob.stra.1.SC Germania Kattowitz 5 9 4 1 0 11 42.FC Preußen 05 Kattowitz 5 8 40 121 63.SC Diana Kattowitz 5 7 3 1 1 22 94.Kattowitzer SC 5 4 2 0 3 14 105.SC Hohenlohehütte (Wełnowiec)5 2 1 0 4 2 86.SC Borussia Myslowitz 5 1 0 0 5 0 10
1911/1912 Tabela Poz.KlubMPkt.MeczeBramkizwy.rem.por.zdob.stra.1.FC Preußen 05 Kattowitz 2 4 2 0 0 7 22.VfR Königshütte (Królewska Huta) 3 4 20 16 53.SC Germania Kattowitz 0 0 0 0 0 0 04.SC Diana Kattowitz 1 0 0 0 1 1 35.Kattowitzer SC 2 0 0 0 2 3 7
1912/1913 Tabela Poz.KlubMPkt.MeczeBramkizwy.rem.por.zdob.stra.1.FC Preußen 05 Kattowitz 9 16 8 0 1 33 122.Beuthener SuSV 098 12 60 224 173.SC Germania Kattowitz 8 8 4 0 4 32 294.VfR Königshütte 8 6 3 0 5 7 235.SC Diana Kattowitz 8 4 2 0 6 6 146.Kattowitzer SC 5 0 0 0 5 1 8 Fuzja: SC Beuthen + FC Britannia Beuthen → Beuthener SuSV 09
1913/1914 Rozgrywki w trzech grupach podokręgowych: bytomskiej (Gau Beuthen) – mistrz: Beuthener SuSV 09, gliwickiej (Gau Gleiwitz) – mistrz: RV 09 Gleiwitz i katowickiej (Gau Kattowitz) – mistrz: FC Preußen 05 Kattowitz.
Półfinał: RV 09 Gleiwitz – Beuthener SuSV 09 1:2
Finały:
FC Preußen 05 Kattowitz – Beuthener SuSV 09 5:4
FC Preußen 05 Kattowitz – Beuthener SuSV 09 2:4 (po dogrywce)
I wojna światowa W czasie I wojny światowej rozgrywki nie odbywały się.
Okres międzywojenny 1919 – 1933 Po I wojnie światowej dawny niemiecki Górny Śląsk został podzielony między dwa państwa, więc siłą rzeczy rozgrywki piłkarskie również zostały rozdzielone, choć jeszcze przez pewien czas w rozgrywkach niemieckich brały udział niemieckie kluby z polskiej części Śląska m.in. 1. FC Kattowitz i VfR Königshütte (AKS Królewska Huta/Chorzów). Kolejno mistrzami niemieckiej części byli:
1919/1920 Tabela Poz.KlubMPkt.MeczeBramkizwy.rem.por.zdob.stra.1.VfR Königshütte3 4 2 0 1 13 72.Beuthener SuSV 091 2 10 07 13.VfR Tarnowitz (Tarnowskie Góry)2 2 1 0 1 11 74.SC 08 Königshütte 2 2 1 0 1 1 105.Silesia Königshütte 1 0 0 0 1 3 46.Bismarckhütter Ballspiel Club1 0 0 0 1 3 9
1920/1921 Mistrzowie podokręgów (klas A): bytomskiego (Gau Beuthen) – Beuthener SuSV 09, gliwickiego (Gau Gleiwitz) – TV Vorwärts Gleiwitz, raciborskiego (Gau Ratibor) – FC Preußen 06 Ratibor, opolskiego (Gau Oppeln) – V. Oppelner Sportfreunde 1919 i katowickiego (Gau Kattowitz) – FC Preußen 05 Kattowitz tworzyli grupę okręgu górnośląskiego.
Tabela Poz.KlubMPkt.MeczeBramkizwy.rem.por.zdob.stra.1.Beuthener SuSV 09 4 6 3 0 1 14 82.TV Vorwärts Gleiwitz 4 5 21 110 93.FC Preußen 06 Ratibor 4 4 1 2 1 6 84.V. Oppelner Sportfreunde 1919 3 2 1 0 2 3 55.FC Preußen 05 Kattowitz 3 1 0 1 2 3 5
1921/1922 Mistrzowie podokręgów (klas A): bytomskiego (Gau Beuthen) – VfR Königshütte, gliwickiego (Gau Gleiwitz) – TV Vorwärts Gleiwitz, raciborskiego (Gau Ratibor) – SVgg 03 Ratibor, opolskiego (Gau Oppeln) – V. Oppelner Sportfreunde 1919 i katowickiego (Gau Kattowitz) – FC Preußen 05 Kattowitz tworzyli grupę okręgu górnośląskiego.
Tabela Poz.KlubMPkt.MeczeBramkizwy.rem.por.zdob.stra.1.FC Preußen 05 Kattowitz 4 7 3 0 1 21 82.TV Vorwärts Gleiwitz 4 6 30 114 63.VfR Königshütte4 5 2 1 1 16 94.SVgg 03 Ratibor 4 2 1 0 3 10 195.V. Oppelner Sportfreunde 1919 4 0 0 0 4 4 23
1922/1923 Mistrzowie podokręgów (klas A): bytomskiego (Gau Beuthen) – Beuthener SuSV 09, gliwickiego (Gau Gleiwitz) – TV Vorwärts Gleiwitz, raciborskiego (Gau Ratibor) – SV 1919 Ostrog (Ostróg), opolskiego (Gau Oppeln) – SVgg 1911 Kreuzburg (Kluczbork) i prudnickiego (Gau Neustadt) – SV Ziegenhals (Głuchołazy) tworzyli grupę okręgu górnośląskiego.
Tabela Poz.KlubMPkt.MeczeBramkizwy.rem.por.zdob.stra.1.Beuthener SuSV 09 4 8 4 0 0 31 22.TV Vorwärts Gleiwitz 4 6 30 120 63.SVgg 1911 Kreuzburg 3 2 1 0 2 4 114.SV 1919 Ostrog 4 2 1 0 3 8 175.SV Ziegenhals 3 0 0 0 3 3 30
1923/1924 Mistrzowie podokręgów (klas A): bytomskiego (Gau Beuthen) – Beuthener SuSV 09, gliwickiego (Gau Gleiwitz) – SC Vorwärts 1917 Gleiwitz, raciborskiego (Gau Ratibor) – SVgg 03 Ratibor, opolskiego (Gau Oppeln) – SVgg 1911 Kreuzburg (Kluczbork) i prudnickiego (Gau Neustadt) – SuEV Guts Muths Neustadt tworzyli grupę okręgu górnośląskiego.
Tabela Poz.KlubMPkt.MeczeBramkizwy.rem.por.zdob.stra.1.SC Vorwärts 1917 Gleiwitz 4 7 3 1 0 16 22.Beuthener SuSV 09 4 5 21 111 83.SVgg 03 Ratibor 4 4 1 2 1 11 64.SVgg 1911 Krezberg 4 3 1 1 2 5 115.SuEV Guts Muths Neustadt 4 1 0 1 3 1 7 (TV Vorwärts Gleiwitz → SC Vorwärts 1917 Gleiwitz)
1924/1925 Mistrzowie podokręgów (klas A): bytomskiego (Gau Beuthen) – Beuthener SuSV 09, gliwickiego (Gau Gleiwitz) – VfB 1910 Gleiwitz, raciborskiego (Gau Ratibor) – SV Preußen 06 Ratibor, opolskiego (Gau Oppeln ) – V. Oppelner Sportfreunde 1919 i prudnickiego (Gau Neustadt) – SC Schlesien Neisse (Nysa) tworzyli grupę okręgu górnośląskiego.
Tabela Poz.KlubMPkt.MeczeBramkizwy.rem.por.zdob.stra.1.Beuthener SuSV 09 4 8 4 0 0 15 22.VfB 1910 Gleiwitz 4 6 30 110 73.V. Oppelner Sportfreunde 1919 4 4 2 0 2 12 74.SV Preußen 06 Ratibor 4 2 1 0 3 4 75.SC Schlesien Neisse 4 0 0 0 4 3 21
1925/1926 Mistrzostwo Górnego Śląska rozgrywano w dwóch grupach. Mistrzem został zwycięzca dwumeczów mistrzów tych grup:
Tabela grupy I Poz.KlubMPkt.MeczeBramkizwy.rem.por.zdob.stra.1.Beuthener SuSV 09 14 27 13 1 0 97 172.SC Vorwärts 1917 Gleiwitz 14 19 91 443 223.V. Oppelner Sportfreunde 1919 14 17 7 3 4 44 274.RV 09 Gleiwitz 14 14 7 0 7 38 465.VfB 1918 Beuthen 14 11 5 1 8 33 596.SV 1919 Ostrog 14 9 4 1 9 23 527.Sportfreunde Preußen Konstadt (Wołczyn) 14 8 4 0 10 16 358.SV Guts Muths Neustadt 14 7 3 1 10 4 40
Tabela grupy II
Poz.KlubMPkt.MeczeBramkizwy.rem.por.zdob.stra.1.VfB 1910 Gleiwitz 14 23 10 3 1 45 222.SC Preußen Zaborze (Zabrze) 14 22 102 256 153.SV Preußen Ratibor 14 19 9 1 4 37 174.VfR Oppeln 14 15 7 1 6 47 455.SVgg 03 Ratibor 14 15 7 1 6 27 326.BSC Wacker Beuthen 14 12 6 0 8 42 287.Sportfreunde 1919 Neisse 14 6 3 0 11 38 698.SC Schlesien Neisse 14 0 0 0 114 8 72 (Fuzja FC Wacker Beuthen + Beuthener SC 1922 → BSC Wacker Beuthen)
Mecze finałowe o mistrzostwo Górnego Śląska: 14.02.1926 w Bytomiuwówczas niemieckim Beuthen Beuthener SuSV – VfB 1910 Gleiwitz 2:3 21.02.1926 w Gliwicachwówczas niemieckim Gleiwitz VfB 1910 Gleiwitz – Beuthener SuSV 5:1
1926/1927 Tabela Poz.KlubMPkt.MeczeBramkizwy.rem.por.zdob.stra.1.SVgg Vorwärts-Rasensport Gleiwitz 14 23 9 5 0 45 182.Beuthener SuSV 09 14 19 83 3 40 233.VfB 1910 Gleiwitz 14 18 8 2 4 51 374.SC Preußen 1910 Zaborze 14 16 8 0 6 43 255.SVgg Deichsel 1919 Hindenburg (Zabrze)14 13 5 3 6 42 466.V. Oppelner Sportfreunde 1919 14 10 3 4 7 32 427.SV Preußen 06 Ratibor 14 7 3 1 10 7 218.SV 1919 Ostrog 14 6 2 2 10 17 48 (Fuzja SC Vorwärts 1917 Gleiwitz + RV 09 Gleiwitz → SVgg Vorwärts-Rasensport Gleiwitz)
1927/1928 Tabela Poz.KlubMPkt.MeczeBramkizwy.rem.por.zdob.stra.1.SC Preußen 1910 Zaborze 14 23 11 1 2 50 172.Beuthener SuSV 09 14 22 110 3 53 203.SVgg Vorwärts-Rasensport Gleiwitz 14 20 9 2 3 57 374.VfB 1910 Gleiwitz 14 14 6 2 6 37 445.SVgg Deichsel 1919 Hindenburg 14 14 6 2 6 28 346.V. Oppelner Sportfreunde 1919 14 10 5 0 9 30 407.SV Delbrückschächte Hindenburg 14 5 2 1 11 15 508.SV Preußen 06 Ratibor 14 4 2 0 12 20 48
W sezonie 1928/1929 nastąpiła pewna zmiana. W dalszej rundzie o mistrzostwo Okręgu Południowo-Wschodnich Niemiec grały dwie drużyny z Górnego Śląska.
1928/1929 Tabela