alt=Obraz przedstawia prawdopodobnie Marię Fredro-Boniecką, jej siostrę Alicję Halicką, a trzecia z młodych kobiet to prawdopodobnie ich kuzynka, Karola.|mały|Obraz Olgi Boznańskiej ze zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie przedstawia Marię Fredro-Boniecką, jej siostrę Alicję Halicką, a trzecia z młodych kobiet to prawdopodobnie ich kuzynka, Karola. Maria Fredro-Boniecka (z domu Rosenblatt, ur. 18 marca 1891 w Krakowie, zm. 30 lipca 1958 w Krynicy) – doktor filozofii, muzealniczka, historyczka sztuki, ekspertka w dziedzinie numizmatyki, wieloletnia kustoszka Muzeum Narodowego w Krakowie, wykładowczyni na Uniwersytecie Jagiellońskim.
Życiorys Dzieciństwo i młodość Maria urodziła się w bogatej krakowskiej rodzinie pochodzenia żydowskiego. Jej ojciec, Emanuel Rosenblatt, był lekarzem, a matka, o której niewiele wiadomo, pochodziła z Wiednia. Dzięki temu Maria, wraz ze starszą siostrą Alicją, dużo podróżowały w młodości do Wiednia i Tyrolu. Kiedy Maria i Alicja miały zaledwie kilka lat, ich matka zmarła. Ojciec obowiązki rodzicielskie oddelegował na opiekunki, a potem odesłał je do dziadków do Wiednia. Dziewczynki po dłuższym czasie wróciły do Krakowa, ponieważ dziadkowie z trudem znosili dziecięce hałasy i zabawy.
Siostra Marii, Alicja Halicka, artystka malarka, która w 1912 r. wyemigrowała do Paryża, zadedykowała jej swoje wspomnienia Wczoraj, w których Maria jest wielokrotnie wspominana.
Według opinii ekspertów na obrazie zatytułowanym Portret trzech sióstr Olgi Boznańskiej, kobieta na pierwszym planie to Maria Fredro-Boniecka, ciemnowłosa Alicja Halicka znajduje się po lewej stronie, a po prawej prawdopodobnie kuzynka Karola.
Edukacja Ojciec nie był zaangażowanym rodzicem, a do tego był konserwatywny i wierzył w tradycyjny podział ról społecznych. Był jednak zdania, że córki powinny otrzymać staranne wykształcenie, ale niechętnie odnosił się do szkół publicznych, bo uważał, że to źródło zarazy i złego towarzystwa. Dlatego siostry Rosenblatt początkowo były nauczane przez guwernantki. Ostatecznie ojciec zgodził się na edukację córek w gimnazjum publicznym, po tym jak Alicja zapisała siebie i siostrę do szkoły bez skonsultowania się z ojcem. W 1909 r. Maria zdała maturę w I Gimnazjum Żeńskim im. Królowej Jadwigi w Krakowie i otrzymała świadectwo maturalne z odznaczeniem.
Maria rozpoczęła studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie uczyła się filozofii, psychologii eksperymentalnej, estetyki, filozofii i historii sztuki. Mimo tego, że nigdy na dłużej nie wyjeżdżała z Krakowa, Maria dużo podróżowała, również podczas studiów, kiedy zdobywała wiedzę na zagranicznych uczelniach, m.in. w Wiedniu w czasie kiedy Uniwersytet Jagielloński był zamknięty z powodu wybuchu I wojny światowej czy też odwiedzając swoją siostrę w Paryżu. Po powrocie do Krakowa w 1916 r. uzyskała tytuł doktora. Jej praca doktorska poświęcona tematowi z pogranicza sztuki i psychologii, dowodziła, że nasze widzenie głębi jest zależne od barw. Maria po otrzymaniu tytułu doktora nadal rozwijała swoją wiedzę na uniwersytecie, tym razem uczęszczając na zajęcia z archeologii. W 1917 r. pogłębiała wiedzę z archeologii również w Lozannie, gdzie uczyła się archeologii ogólnej, archeologii klasycznej i wiedzy o sztuce. W 1919 r. kiedy wróciła do Krakowa rozpoczęła studia na Wydziale Prawa i odbyła letnie praktyki w muzeum, które zmieniły jej kierunek dalszego rozwoju.
Praca przed II wojną światową Po odbyciu letnich praktyk w muzeum Maria przerwała studia prawnicze po pierwszym semestrze i rozpoczęła pracę w Muzeum Czartoryskich na stanowisku bibliotekarsko-muzealnym. Maria podjęła pracę na stanowisku bibliotekarki w dziale starodruków, rękopisów oraz dokumentów w oddziale imienia Czapskich Muzeum Narodowego w Krakowie. Równocześnie pełniła funkcję zastępczyni kustosza. Pod nadzorem Adama Wolańskiego poszerzała swoją wiedzę i umiejętności w obszarze numizmatyki i sfragistyki. Ich współpraca skupiała się na opisywaniu i katalogowaniu kolekcji monet, pieczęci oraz medali. W 1921 poślubiła Aleksandra Fredro-Bonieckiego, urzędnika państwowego i w późniejszych latach działacza Polskiego Związku Narciarskiego. Po śmierci Wolańskiego, w 1931 r. Maria, przejmując jego obowiązki kontynuowała pracę w oddziale imienia Czapskich. Jednym z jej pierwszych samodzielnych działań była zmiana ekspozycji gemm z kolekcji gliptyki. Maria do przygotowania zbioru najcenniejszych w Polsce gemm autorstwa Konstantego Schmidta-Ciążyńskiego wykorzystała doświadczenia zdobyte wcześniej z opracowywania analogicznych wystaw w Paryżu, Wiedniu czy Florencji.
Okres II wojny światowej Okres II wojny światowej był dla Marii bardzo trudnym doświadczeniem, ponieważ została zwolniona z Muzeum Narodowego wskutek rozporządzenia o niearyjskim pochodzeniu. Została nim objęta mimo przejścia na katolicyzm w 1919 r. w Paryżu i małżeństwa z Aleksandrem Fredro-Bonieckim. Przyjęcie nazwiska męża pomogło jej kiedy musiała ukrywać się w Krakowie przed hitlerowcami. W tym czasie niemożliwe było kontynuowanie działalności naukowej. Maria utrzymywała się dzięki udzielaniu lekcji francuskiego, angielskiego i niemieckiego.
Praca i działalność naukowa po II wojnie światowej Po trudnym dla Marii okresie wojny, od razu po jej zakończeniu, podjęła ponownie obowiązki w Muzeum w roli kustoszki i kierowniczki nadzorującej działy: numizmatyczno-sfragistycznego oraz starodruków i rękopisów. Od roku 1950 była aktywna jako wykładowczyni, współpracując z komisją Historii Sztuki przy Polskiej Akademii Umiejętności. W 1952 r. prowadziła również wykłady z dziedziny numizmatyki, medalografii oraz seminarium na Uniwersytecie Jagiellońskim.
Maria poza działalnością ściśle muzealną i naukową, angażowała się także w propagowanie zainteresowania numizmatyką i rozwojem szeroko pojętej działalności muzealnej. Przez okres czterech lat w audycjach Polskiego Radia w Krakowie prezentowała tematy związane między innymi z medalami upamiętniającymi Tadeusza Kościuszkę, historycznymi medalami Krakowa, wystawami monet i medali w Muzeum Czapskich oraz estetyką.
Maria w latach 1922–1939 była członkinią Związku Bibliotekarzy Polskich, a po wojnie Polskiego Towarzystwa Numizmatycznego w Krakowie, późniejszego Polskiego Towarzystwa Archeologicznego, Stowarzyszenia Historyków Sztuki, a od 1939 roku była członkinią korespondentką rumuńskiego Towarzystwa Numizmatycznego w Bukareszcie. W wyniku działalności naukowo-badawczej opublikowała szereg prac, głównie z obszaru numizmatyki, a także kilka tłumaczeń z innych języków o tematyce historycznej.
Około 1955 roku rozpoczął się proces nadania Marii Fredro-Bonieckiej tytułu docenta. Karol Estreicher, prawdopodobnie inicjator nadania docenta dr Marii Bonieckiej, w jej Ocenie kwalifikacji zawodowych i naukowych napisał:
W Krakowie dr Boniecka jest właściwie jedyną znawczynią na polu numizmatyki polskiej, a jej prace ujawniają wielką erudycję, znajomość przedmiotu i praktyczne doświadczenie w zakresie zwłaszcza numizmatyki i medalografii.
Profesor Marian Gumowski dodał w Ocenie, że:
Numizmatyka jest dziedziną, która zwykle skupia amatorów i zbieraczy, podczas gdy brakuje osób traktujących ją naukowo, a Boniecka jest w tym wyjątkiem.
7 czerwca 1958 roku Centralna Komisja Kwalifikacyjna dla Pracowników Nauki pozytywnie zaopiniowała wniosek o nadanie tytułu docenta dr Marii Fredro-Bonieckiej, który 13 czerwca 1958 roku został zatwierdzony przez Ministra Kultury i Sztuki. Maria zmarła w Krynicy 30 lipca 1958 roku w wieku 64 lat po długiej i ciężkiej chorobie. Prawdopodobnie Maria z uwagi na nagłą śmierć nie zdążyła otrzymać informacji o wniosku nadającym jej tytuł docenta.
Praca naukowa dr Marii Fredro-Bonieckiej była zawsze doceniana. Była ona największą specjalistką od numizmatyki w Krakowie w połowie XX wieku, a możliwe, że nawet w Polsce. Jej opracowania do dzisiaj służą historykom.
Z relacji pracowniczych wynika również, że Maria miała trudny charakter, który powodował konflikty z jej pracownikami. W Charakterystyce wystawionej przez Muzeum w 1955 roku znajduje się informacja, że Maria jest zdolna, pracowita, o dużych wiadomościach fachowych, ma temperament wybuchowy, co prowadzi do nieporozumień z pracownikami. Chociaż Maria została zapamiętana przez pracowników Muzeum jako osoba władcza, ambitna i niesympatyczna, to zdaniem Ewy Chudoby i Anny Smywińska-Pohl, autorek publikacji dotyczącej pierwszych filozofek na Uniwersytecie Jagiellońskim, mógł być to sposób na wywalczenie sobie pozycji w świecie zdominowanym przez mężczyzn.
Publikacje Podobizny Jana Kochanowskiego w krakowskich zbiorach graficznych, „Silva Rerum” 1930, z. 4/7. Nowe nabytki Muzeum Narodowego – wykopalisko z Podzagacia, wykopalisko z Topczewa, wykopalisko k. Skał Twardowskiego w Zakrzówku. Znalezisko monet ze Świdowca. Monety ze Stryszawy. Wystawa współczesnych medalierów belgijskich w Krakowie, „Wiadomości Numizmatyczno-Archeologiczne” 1935, t. 17 [s.n.]. Skarb z ulicy Floriańskiej w Krakowie, „Wiadomości Numizmatyczno-Archeologiczne” 1936, t. 18 [s.n]. Wykopalisko monet w Żarkach. Gemmy z podpisami artystów w Muzeum Narodowym w Krakowie, „Wiadomości Numizmatyczno-Archeologiczne” 1938/1939, t. 20. Konserwacja numizmatów. Sprawa obsadzenia katedry malarstwa po śmierci Smuglewicza w 1807 roku. Rustem i Chodkiewicz. Gliptyka. Korespondencje do rumuńskich „Cronica numismat e archeolog”. Konstanty Laszczka – Medalier, Wydawnictwo „Arkady”, Warszawa 1959. Medale Krakowskie od roku 1597. Dzieła medalierskie ku czci Mickiewicza, „Wiadomości Numizmatyczne” 1957, t. 1, nr 2, s. 49–71 Brakteaty Inoworocławskie. Nieznane listy Andrzeja Jełowickiego. Monety polskie w Muzeum Narodowym. Korespondencja Smuglewicza z Chodkiewiczem.
Przypisy
Kategoria:Polscy muzealnicy Kategoria:Polscy numizmatycy Kategoria:Polscy historycy sztuki Kategoria:Polacy pochodzenia żydowskiego Kategoria:Urodzeni w 1891 Kategoria:Zmarli w 1958 Kategoria:Absolwenci Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności