Exophytica – takson ważek z podrzędu Epiprocta i infrarzędu ważek różnoskrzydłych.
Morfologia Owad dorosły Tułów tych ważek odznacza się zlanymi ze sobą zwojami nerwowymi śródtułowia i zatułowia – to samo rozwiązanie pojawiło się niezależnie w kladzie Euzygoptera wśród ważek równoskrzydłych. Użyłkowanie skrzydeł obu par cechuje się zanikiem żyłki ukośnej dodatkowej dystalnej, przy czym cecha ta obecna jest również u Neoaeshnida i niektórych Petaluridae. W linii Exophytica nastąpił zanik drobnych kolców po grzbietowej stronie drugiej gałęzi wtórnej żyłki medialnej przedniej, stanowiącej odsiebną granicę trójkąta dyskoidalnego. Odnóża wszystkich par wykazują dymorfizm płciowy. U samców przednia para ma w pierwotnym planie budowy na goleniach poduszeczki zwane callum, według części autorów homologiczne z kilami na goleniach Carinitibiata. Odnóża środkowej i tylnej pary w pierwotnym planie budowy mają u samców natomiast sztywne i krótkie kolce zwane tumidotrichae, jednak zanikają one wtórnie u licznych grup. Z wyjątkiem kladu Neolamellida obie płcie mają golenie odnóży środkowej i tylnej pary asymetryczne w przekroju poprzecznym, określane jako plagiotibiae.
Odwłok u samic Exophytica nie jest tak gruby jak u Petalurida i nie zachowuje ściśle walcowatego kształtu, często będąc miejscami przewężonym lub przypłaszczonym. Charakterystyczną jego cechą jest uwstecznienie niektórych elementów, w tym wtórny zanik mięśni trzeciego, siódmego i ósmego, silna redukcja metagonapofiz oraz co najmniej lekka redukcja progonapofiz i mezogonapofiz. Wiąże się to ze stosowanym w tej grupie składaniem licznym, owalnych jaj w locie (owipozycja egzofityczna). Tak jak u Aeschnoptera w podstawowym planie budowy odwłok samca ma wtórny aparat kopulacyjny z ostatnim segmentem pęcherzyka nasiennego (vesicula spermalis) zaopatrzonym w parzyste flagellae. Trzeci segment pęcherzyka nasiennego odznacza się całkowicie zamkniętą bruzdą nasienną, przy czym cechę tę znaleźć można także u niektórych Petaluridae, Austropetaliida i Neoaeshnida.
Larwa Larwy mają wyraźną piramidkę analną utworzoną przez wydłużone, spiczasto zwieńczone przysadki odwłokowe, paraprokty i wyrostki epiproktów, co łączy je z innymi Neoanisoptera. Wraz z Aeschnoptera wyróżniają się na tle wszystkich innych ważek redukcją liczby fałdek przedżołądka z ośmiu do czterech. Charakteryzują się obecnością mięśnia poprzecznego nie tylko w szóstym, ale także w piątym i czwartym segmencie odwłoka, co ułatwia im poruszanie się napędem odrzutowym – dzięki gwałtownemu wypuszczaniu wody z komory rektalnej. Przynajmniej dwa pierwsze segmenty odwłoka mają uwstecznione płaty lub kolce boczne. W grupie tej wstępuje również przystosowanie do przekopywania podłoża w formie wydłużonej płytki czołowej.
Taksonomia Takson ten wprowadzony został w 1996 roku przez Güntera Bechly’ego. W pracy Hansa Lohmanna z tego samego roku analogiczny doń takson nazwany został Exophyticata. Zalicza się do niego wszystkie ważki różnoskrzydłe z wyjątkiem Petalurida i Aeschnoptera (te ostatnie tworzą wraz z nim Euanisoptera).Filogenetyczna systematyka Euanisoptera według pracy Bechly’ego z 2007 roku, do rangi rodziny z pominięciem podziału Valvulida przedstawia się następująco:
Cavilabiata Cordulegastrida Zoraenidae Cordulegastridae – szklarnikowate Cristotibiata Neopetaliidae Brachystigmata †Nannogomphidae Eubrachystigmata †Hemeroscopidae Neobrachystigmata Chlorogomphida †Araripechlorogomphidae Chlorogomphoidea Chloropetaliidae Chlorogomphidae Paneurypalpidomorpha †Juracorduliidae Eurypalpidomorpha †Valdicordulioidea †Valdicorduliidae †Araripephlebiidae Eurypalpidiformia †Eocorduliidae Paneurypalpida †Araripelibellulidae Eurypalpida Synthemistidae Neolamellida Gomphomacromiidae Valvulida Gomphides †Araripegomphidae Progomphidae Desmoproctida Lindeniidae Oligophlebiata Hagenioidea †Proterogomphidae Hageniidae Brevicubitalia Zonophoridae Gomphida Epigomphidae Gomphidae – gadziogłówkowate
Przypisy
Kategoria:Ważki