Gałąź prawa, dziedzina prawa, dział prawa – podsystem prawny głównego systemu prawaM. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 106 i 303. (podzespół norm prawnych, które ze względu na wybrane kryterium konstytuują względnie spójną całość).
Poszczególne gałęzie prawa Prawo w pierwszej kolejności dzieli się na: prawo wewnętrzne (krajowe) – prawo obowiązujące wewnątrz (na terenie) danego państwa prawo międzynarodowe publiczne (zwane dawniej też prawem narodów) – dotyczy stosunków między państwami, rządowymi organizacjami międzynarodowymi i jednostkami lub ich zbiorowościami na arenie międzynarodowej, prawo unijne – zawarte jest przede wszystkim w traktatach założycielskich oraz prawie stanowionym przez organy i instytucje Unii Europejskiej; można je – kierując się kryterium przedmiotowym i podmiotowym – dzielić na poszczególne sektory (segmenty), wyróżniając w ten sposób np. unijne prawo gospodarcze, unijne prawo konsumenckie lub unijne prawo ochrony środowiskaM. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 309..
Prawo wewnętrzne z uwagi na metodę regulacji dzieli się na: prawo prywatne – reguluje stosunki prawne, jakie zachodzą między jednostkami, przy założeniu równości (równorzędności) podmiotów tych stosunków. Stosunki te są kształtowane głównie drogą dobrowolnych umów i innych dobrowolnych czynności prawnych. Od woli jednostek zależy w nim też w znacznej mierze realizacja i dochodzenie przysługujących im praw. Państwo i jednostki samorządu terytorialnego działają na takich samych zasadach jak jednostki, nie będąc na ogół w żaden – zwłaszcza szczególny – sposób uprzywilejowanymi, prawo publiczne – reguluje stosunki prawne, jakie zachodzą między jednostką a państwem (jego instytucjami, organami, funkcjonariuszami) lub między jednostką a jednostkami samorządu terytorialnego (ich instytucjami, organami, funkcjonariuszami). Podmioty stosunków prawnych są tu względem siebie nierówne. Państwo i jednostki samorządu terytorialnego (uosabiające je instytucje, organy i funkcjonariusze administracji rządowej i samorządowej) są z definicji podmiotem silniejszym, a jednostki podmiotem słabszym (podporządkowanym, subordynowanym). Te pierwsze dysponują również tzw. władztwem publicznym (administracyjnym), które polega na możliwości jednostronnego kształtowania uprawnień i obowiązków jednostek oraz na nakładaniu na nie kar i stosowaniu wobec nich środków przymusuM. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 303..
Prawo prywatne dzieli się na: prawo cywilne – normuje kwestie związane ze zdolnością prawną i zdolnością do dokonywania czynności prawnych, oświadczeniami woli, dobrami osobistymi, przedawnieniem roszczeń majątkowych, zawieraniem i wykonywaniem umów, prawem własności, prawem użytkowania wieczystego i ograniczonymi prawami rzeczowymi (tj. prawami na rzeczy cudzej, jak: użytkowanie, służebność, zastaw, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu i hipoteka), posiadaniem, cywilnoprawną odpowiedzialnością za wyrządzenie szkody, obowiązkiem zwrócenia bezpodstawnie uzyskanej korzyści majątkowej, losami majątku po śmierci osoby fizycznej prawo rodzinne, które czasem uznaje się za dział prawa cywilnego, reguluje instytucję małżeństwa, władzy rodzicielskiej, obowiązku alimentacyjnego, przysposobienia (adopcji), opieki i kurateli prawo spółek handlowych – odnosi się do spółek takich jak spółka jawna, partnerska, komandytowa, komandytowo-akcyjna, z ograniczoną odpowiedzialnością i akcyjna, w tym ich likwidacji oraz przekształcania prawo spółdzielcze – dotyczy zakładania i działalności spółdzielni prawo pracy prawo własności intelektualnej prawo wekslowe i czekowe – dotyczy kwestii związanych z wystawieniem weksli i czeków oraz obrotem nimi prawo przewozowe prawo prywatne międzynarodoweM. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 304 i 305..
Prawo cywilne dzieli się na: ogólne zobowiązań umownych zobowiązań pozaumownych (zobowiązań powstających z tytułu tzw. deliktów (czynów niedozwolonych) i bezpodstawnego wzbogacenia) prawo rzeczowe prawo spadkoweM. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 304..
W ramach prawa cywilnego wyróżnia się też czasem: prawo handlowe (gospodarcze) – dotyczy czynności prawnych dokonywanych między przedsiębiorcami prawo konsumenckie – dotyczy czynności prawnych dokonywanych między przedsiębiorcami a konsumentami prawo lokalowe (lub węziej: lokatorskie) – dotyczy zagadnień związanych z korzystaniem z lokali (mieszkalnych)M. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 304 i 305..
Prawo własności intelektualnej dzieli się na prawo autorskie – dotyczy kwestii utworów i ich wykonań oraz ich ochrony prawo własności przemysłowej – dotyczy kwestii wynalazkówM. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 305..
Prawo pracy dzieli się na indywidualne prawo pracy – dotyczy zagadnień związanych ze świadczeniem pracy na podstawie stosunku pracy zbiorowe prawo pracy – dotyczy zagadnień związanych z działalnością związków zawodowych i organizacji pracodawców.
Prawo prywatne międzynarodowe dzieli się na: prawo prywatne międzynarodowe sensu stricto (prawo „konfliktów”, prawo kolizyjne) – wskazuje na to, prawo jakiego państwa (części składowej federacji) jest dla danego stanu faktycznego właściwe (ma znaleźć w nim zastosowanie) prawo prywatne międzynarodowe sensu largo – składają się na nie ponadto to co na prawo międzynarodowe sensu stricto różnego rodzaju regulacje prawne, w tym wynikające z zawartych przez dane państwo umów międzynarodowych, które znajdują zastosowanie w stosunkach prawnych z tzw. „elementem obcym”.
Prawo publiczne dzieli się na: prawo konstytucyjne – normuje podstawy ustroju prawnego, politycznego, gospodarczego i społecznego danego państwa. Określa ono przede wszystkim rodzaje, strukturę i sposób działania naczelnych organów państwowych oraz zawiera katalog podstawowych praw i wolności obywatelskich, prawo karne – definiuje ono czyny, jakie zabronione są pod rygorem sankcji karnej (zbrodnie, występki i wykroczenia) oraz wyznacza zasady, na jakich ma być ponoszona odpowiedzialność karna, w tym podając warunki, od jakich spełnienia ta odpowiedzialność zależy, i formy popełnienia przestępstwa (np. sprawstwo, współsprawstwo, sprawstwo kierownicze, podżeganie, pomocnictwo, usiłowanie, przygotowanie, dokonanie). Poza szczegółowymi dyrektywami odnośnie do wymierzania wysokości kary określa ono również rodzaje sankcji karnych (kar i środków karnych) oraz rodzaje środków zabezpieczających. Przy tym celem tych ostatnich jest zapobieżenie ponownemu popełnieniu czynu zabronionego przez osobę, która takiego czynu się już dopuściła, prawo administracyjne – normuje ono szczegółowo organizację i sposób funkcjonowania organów państwowych i samorządowych oraz relacje między takimi organami a jednostkami, wkraczając w różne sfery ludzkiej aktywności, ustalając – często bardzo rozbudowane – zasady, na jakich ludzie mogą lub mają w tych sferach postępować, prawo finansowe – dotyczy materii związanych ze środkami płatniczymi, dochodami (przychodami) i wydatkami (rozchodami) oraz instrumentami finansowymi, prawo procesowe – normuje procedurę, w jakiej zapadają orzeczenia sądowe i decyzje administracyjne oraz podatkowe i w jakiej te orzeczenia/decyzje są potem wykonywane (egzekwowane)M. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 304, 306..
Prawo karne (penalne) dzieli się na: prawo karne ogólne prawo wykroczeń prawo karne skarboweM. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 305–306..
Prawo administracyjne dzieli się na: ustrojowe prawo administracyjne (państwowe i samorządowe) materialne prawo administracyjneM. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 306..
Materialne prawo administracyjne dzieli się między innymi na: prawo publiczne gospodarcze prawo zamówień publicznych prawo o ruchu drogowym prawo wodne prawo ochrony środowiska prawo oświatowe prawo szkolnictwa wyższego prawo stowarzyszeń prawo o aktach stanu cywilnego prawo ochrony danych osobowych prawo bankowe prawo lotnicze prawo rolne prawo morskie prawo turystyczne prawo budowlane prawo telekomunikacyjne prawo energetyczne prawo geologiczne i górnicze prawo ubezpieczeń społecznych prawo medyczne prawo weterynaryjne i sanitarne prawo wyborcze prawo wojskowe prawo policyjne prawo łowieckie prawo wyznaniowe.
Prawo finansowe dzieli się na prawo budżetowe – normuje kwestie związane z przygotowaniem i uchwaleniem budżetu państwa i jednostek samorządu terytorialnego prawo podatkowe – normuje kwestie związane z nakładaniem i poborem podatków oraz innych podobnych opłat i danin publicznych prawo celne – normuje kwestie związane z opłatami celnymi prawo dewizowe – normuje kwestie związane ze środkami płatniczymi prawo rynku finansowego – normuje kwestie związane z obrotem instrumentami finansowymi prawo rachunkowe – normuje sposób, w jaki mają być prowadzone księgi rachunkowe.
Prawo procesowe (proceduralne, formalne) dzieli się na: prawo postępowania cywilnego – dotyczy postępowania przed sądem w sprawach z obszaru prawa prywatnego (w sprawach cywilnych, gospodarczych, rodzinnych i opiekuńczych, z zakresu prawa spółek, prawa pracy, prawa autorskiego, prawa własności intelektualnej, prawa wekslowego i czekowego, prawa spółdzielczego) i niektórych sprawach z obszaru prawa publicznego (jak np. w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych), prawo postępowania karnego – normuje tryb wykrywania, ścigania i stawiania w stan oskarżenia (obwinienia) osób, które podejrzewa się lub którym zarzuca się popełnienie przestępstwa (wykroczenia), a także rodzaje i zasady stosowania środków zapobiegawczych, takich jak np. tymczasowe aresztowanie, poręczenie majątkowe, poręczenie społeczne, poręczenie osoby godnej zaufania, dozór Policji lub przełożonego wojskowego, nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym czy zakaz opuszczania kraju, prawo postępowania administracyjnego – normuje egzekucję pieniężnych i niepieniężnych obowiązków administracyjnych i podatkowych, prawo postępowania podatkowego – normuje tryb wydawania decyzji podatkowych i zabezpieczania należności podatkowych oraz przeprowadzenia kontroli podatkowej i czynności sprawdzającychM. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 304, 306–307, 308..
Do postępowania cywilnego zalicza się także tzw. postępowanie upadłościowe i restrukturyzacyjne (dawniej zwane upadłościowym i naprawczym), które zajmuje się rozdysponowaniem majątku podmiotów, które stały się niewypłacalne, i zakańczaniem działalności takich podmiotów oraz ewentualnie pomocą podmiotom, które jeszcze nie stały się niewypłacalne, ale grozi im niewypłacalność lub które da się wyprowadzić z długówM. Koszowski, Dwadzieścia osiem wykładów ze wstępu do prawoznawstwa, Warszawa 2019, s. 307..
Prawo postępowania karnego dzieli się na: prawo postępowania w sprawach o przestępstwa prawo postępowania w sprawach o przestępstwa skarbowe prawo postępowania w sprawach o wykroczenia prawo postępowania w sprawach o wykroczenie skarbowe.
Prawu postępowania karnego pokrewne jest też prawo karne wykonawcze, które określa zasady, na jakich mają być wykonywane – po ich orzeczeniu – sankcje karne (kary i środki karne), środki zabezpieczające oraz kary porządkowe i środki przymusu skutkujące pozbawieniem wolności.
Prawo postępowania administracyjnego dzieli się na: prawo administracyjnego postępowania sądowego – normuje zasady rozstrzygania spraw sądowych z zakresu prawa administracyjnego i podatkowego,