Jiczyn (, lub Gitschin) – gmina i miasto w Czechach, w kraju hradeckim i dawnym powiecie Jiczyn. Siedzibą władz gminy jest miasto Jiczyn.
Gmina Jiczyn zajmuje powierzchnię 25,88 km², a zamieszkuje ją 16 230 osób (stan na dzień 31.12.2023).
Gmina położona jest w Kotlinie Jiczyńskiej, na pograniczu dwóch wyżyn: Turnovskiej i Jiczyńskiej. Jiczyn nazywany jest „bramą do Czeskiego Raju”, stanowiąc zarazem jedno z głównych i największych miast tego regionu turystycznego.
Historia Okolice Jiczyna, dzięki dobrym warunkom geograficznym i klimatycznym są zamieszkane już od ośmiu tysięcy lat. Intensywne zasiedlanie przez pierwszych osadników przebiegało przez szóste i pierwszą połowę piątego tysiąclecia przed naszą erą. Rozwijało się w epoce kamienia i epoce brązowej (kultura unietycka i ludność pól popielnicowych).
Pierwsza wzmianka o tym pierwotnie królewskim mieście pochodzi z roku 1293, a jego pierwszą znaną właścicielką była czeska królowa Guta. Jiczyn został zbudowany w latach 1297–1304. Miastem królewskim był do 1337 roku, potem należał do znanych rodów , i . Po bitwie na Białej Górze właścicielem i dziedzicem krainy w ramach ugody stał się hrabia Albrecht von Wallenstein (najbogatszy po cesarzu człowiek w monarchii austriackiej), pod którego rządami zaszła największa przemiana miasta, pierwotnie o drewnianej zabudowie. W czasie jego panowania – kiedy w Europie szalała wojna trzydziestoletnia, a w Czechach był głęboki kryzys – cesarski generał budował w Jiczynie swoją rezydencję. W okresie największego upadku miasto przeżywało intensywny rozwój, ponieważ był nie tylko bystrym wojewodą, ale świetnym politykiem i ekonomistą. Miał on prawo wybijania monet oraz nadawania tytułów szlacheckich. Z tych czasów pochodzi określenie terra felix („szczęśliwa ziemia”) – obszar, który omijały walki, i w którym obowiązywało inne prawo.
W 1813 roku cesarz Franciszek I został zaproszony przez Ferdynanda z Trauttmansdorffu na jiczyński zamek, aby ze swoimi sojusznikami (car Aleksander I przebywał w Opočnie, pruski król Fryderyk Wilhelm III w Ratibořicach) przygotować wspólny plan koalicji antynapoleońskiej przeciwko Francji. Życie w mieście wyraźnie zmieniała wojna prusko-austriacka w 1866 roku. Bitwa z 29 czerwca stała się punktem zwrotnym toczącej się wojny. To spotkanie ujawniło wszystkie niedostatki w uzbrojeniu austriackiej armii.
Ostatnim szlacheckim rodem, właścicielem Jiczyna i okolic, byli Trauttmansdorffowie. W 1936 roku lokalne władze odkupiły na cele publiczne grunty, zamek i willę „Libosad” z loggiami.
W 1968 podczas operacji „Dunaj” pijany polski żołnierz Stefan Dorna zabił dwie osoby cywilne, a kilka zranił.
Zabytki plac Wallensteina (Valdštejnovo náměstí): Zamek Wallensteina w Jiczynie wraz z przylegającym niewielkim parkiem, brama valdická, kościół Świętego Jakuba Większego, kościół Ignacego Loyoli, zespół kamienic okalających plac i przylegające do niego uliczki, cmentarny kościół Panny Marii ze Sale, 1,7-kilometrowa lipowa aleja Wallensteina wraz z willą „Libosad”, kartuzjański klasztor w Waldicach (obecnie więzienie), synagoga.
Demografia Rok 1869 1880 1890 1900 1910 1921 1930 1950 1961 1970 1980 1991 2001 2011 Ludność 7 944 9 611 9 935 11 328 11 899 12 101 12 664 12 615 13 176 13 414 16 182 16 803 16 489 16 795
Źródło: Czeski Urząd Statystyczny
Podział gminy Jiczyn Gmina składa się z 11 stref katastralnych, wchodzących w skład 4 lokalnych obszarów katastralnych: obszar katastralny Jiczyn: Holínské Předměstí, Nové Město, Pražské Předměstí, Sedličky, Soudná, Staré Město, Valdické Předměstí (część); obszar katastralny Moravčice: Moravčice, Valdické Předměstí (część); obszar katastralny Popovice u Jičína: Popovice; obszar katastralny Robousy: Dvorce, Robousy.
Podstawowe jednostki administracyjne Čeřovka, Dvorce, Holínské Předměstí, Hradecké Předměstí, Jarošov, Jičín-Staré Město, Moravčice, Na vrchách, Nové Město, Pod Šibeňákem, Pod zámkem, Popovice, Porák, Pražské Předměstí, Robousy.
W kulturze Z Jiczyna pochodził literacki rozbójnik Rumcajs, bohater opowiadań Václava Čtvrtka i czechosłowackiego serialu animowanego Rozbójnik Rumcajs.
Miasta partnerskie Powiat świdnicki Wijk bij Duurstede Erbach im Odenwald Königsee Martin King’s Lynn
Zobacz też Rumcajs Synagoga w Jiczynie Bitwa pod Jiczynem Nowy Jiczyn
Przypisy
Linki zewnętrzne Oficjalna strona internetowa Opis wydarzeń – otwarcia ognia do mieszkańców miasta przez żołnierzy 11 dywizji 2 armii WP w 1968 roku w ramach Operacji „Dunaj” – dwoje zabitych i kilku rannych
Kategoria:Miasta w kraju hradeckim