Rejon kowelski () – rejon na Ukrainie, w obwodzie wołyńskim, ze stolicą w Kowlu. Jego powierzchnia wynosi 7658,7 km², zaś liczba ludności wynosi 266,3 tys. osób.
Historia regionu Prehistoria i starożytność Pierwsi ludzie pojawili się na terenie współczesnego rejonu kowelskiego w epoce kamiennej. Należeli do plemion fińskich Duża część tego obszaru jest obniżona. W starożytności w wielu miejscach przejście było prawie niemożliwe. Dlatego prymitywni ludzie osiedlali się głównie nad jeziorami, rzekami lub bagnami w wysokich, piaszczystych i suchych miejscach. Takie wydmy zostały znalezione w pobliżu wsi Tur, Samara, Chabaryszcze, Załuchów i innychhttps://evnuir.vnu.edu.ua/bitstream/123456789/19392/5/Zachar_Pol.pdf. Odkryto tu osady polodowcowe, neolityczne, z epoki miedzi i epoki brązu.
Rdzenna ludność tego obszaru przez długi czas była plemionami bałtyckimi i fińskimi. Około 250 r. n.e. zaczęli być asymilowani przez Słowian.
Średniowiecze Ruś Od X do XII wieku terytorium dzisiejszego rejonu wchodziło w skład Rusi Kijowskiej. W drugiej połowie XII wieku ziemie te weszły w skład księstwa wołyńskiego, a w 1199 r. – w księstwa halicko-wołyńskiego.
Korona Polska W 1340 r. tereny ziemi chełmskiej wraz z pozostałymi ziemiami dawnej Rusi Włodzimiersko-Halickiej (Ruś Czerwona) zostały zajęte przez Kazimierza Wielkiego. Jednocześnie rozpoczął się kilkudziesięcioletni okres sporów i walk między Kazimierzem i książętami litewskimi o ziemię chełmską i Wołyń.
Zachodnia część dzisiejszego rejonu kowelskiego została przyłączona przez Kazimierza Wielkiego do ziemi chełmskiej i do województwa ruskiego
Tymczasem Kowel znalazł się w granicach Wielkiego Księstwa Litewskiego. Granica pomiędzy Wielkim Księstwem Litewskim a Królestwem Polskim biegła od Prypeci na południowy zachód, pozostawiając po stronie polskiej Wielką i Małą Hłuszę oraz miasteczko Michnowice (Michnówkę). Od Michnowic do wsi Datyń granica biegła częściowo rzeką Turją. Za Datyniem skręcała na zachód, zostawiając po stronie polskiej wieś Synów. Dalej zataczała łuk na południe, obejmując miasteczka Maciejów (dzisiejszy Łuków) i Przewały.
Nowożytność I Rzeczpospolita Po unii lubelskiej w 1569 r. również litewski Wołyń został przyłączony do Korony Królestwa Polskiego i do nowo powstałego województwa wołyńskiego. Dzisiejszy rejon kowelski był więc podzielony pomiędzy województwem ruskim i wołyńskim. Czasy I Rzeczypospolitej były dla rejonu złotym okresem rozwoju technologicznego, kulturalnego i gospodarczego po wiekach zastoju. Lokalna ruska ludność miała zagwarantowane prawa oraz swobodę religijną potwierdzoną w konfederacji warszawskiej w 1573 r.
W czasie powstania chmielnickiego w obwodzie kowelskim działał oddział powstańczych chłopów i mieszczan pod dowództwem Kołodki.
Po II rozbiorze tereny należące wcześniej do województwa ruskiego zostały włączone do województwa chełmskiego, a tereny należące do wcześniejszego do województwa wołyńskiego do nowo powstałego województwa włodzimierskiego.
Carstwo Rosyjskie W 1795 r., po III rozbiorze, rejon znalazł się w granicach Carstwa Rosyjskiego. Rejon został wcielony do guberni wołyńskiej.
Współczesność Wojna polsko-bolszewicka W czasie rewolucji 1917–1920 rejon pięciokrotnie zmieniał przynależność. Władza Ukraińskiej Republiki Ludowej nie trwała długo. Rejon został zajęty na początku 1919 przez wojsko polskie. Pod koniec lipca 1920 r. został zajęty przez bolszewików. Od połowy września 1920 r. rejon zajęły wojska polskie.
II Rzeczpospolita Dzisiejszy rejon kowelski został w II Rzeczypospolitej przyłączony do województwa wołyńskiego oraz odpowiadał przedwojennym powiatom: kowelskim i lubomelskim.
ZSRR Po ataku z 17 września z części terytorium II Rzeczypospolitej okupowanego przez Armię Czerwoną w trakcie agresji ZSRR na Polskę i anektowanego następnie przez ZSRR utworzono obwód wołyński, rejon kowelski utworzono 17 stycznia 1940 r.
Ukraina W referendum 1 grudnia 1991 roku 92% wyborców opowiedziało się za przywróceniem niepodległości Ukrainy.
Rejon został utworzony 19 lipca 2020 roku decyzją Rady Najwyższej z 17 lipca 2020 roku o przeprowadzeniu reformy administracyjno-terytorialnej Ukrainy. W jego skład weszły dotychczasowe rejony:
kowelski lubomelski ratnieński starowyżewski szacki turzyski
Podział administracyjny rejonu Rejon kowelski dzieli się na 23 hromady: 2 miejskie: Kowel Luboml 9 osiedlowych: Hołoby Hołowno Lubliniec Łuków Ratno Szack Turzysk Wyżwa Stara Zabłocie 12 wiejskich: Dubeczno Dubowa Kołodeżno Powórsk Równo Samary Serechowicze Smidyn Wielick Wielimcze Wiszniów Zabrodzie Zobacz też rejon kowelski (do 2020)
Przypisy
Bibliografia J. Ternes, Sejmik chełmski za Wazów (1587–1668), Lublin 2004.