Krzyżowniczka, krzyżownik (Crucianella L.) – rodzaj roślin z rodziny marzanowatych. Obejmuje 30 gatunków. Występują one w basenie Morza Śródziemnego – w południowej Europie (na tym kontynencie rośnie 8 gatunków) i północnej Afryce oraz w zachodniej Azji, na wschodzie sięgając po Iran, Afganistan, Kirgistan i Kazachstan.
Rośliny te rosną w suchych siedliskach, w miejscach widnych, piaszczystych, kamienistych i skalistych, zarówno nad brzegami mórz, jak i w górach. thumb|left|Kwiatostan Crucianella macrostachya Morfologia Pokrój Rośliny roczne i byliny, zielne i drewniejące u nasady. Pędy i ich rozgałęzienia długie, cienkie, zwykle czworokątne. Liście Dolne wyrastają w okółkach po 4–8, z nitkowatymi przylistkami, górne naprzeciwległe, bez przylistków. Blaszka zwykle równowąska do lancetowatej, rzadziej owalna do jajowatej. Kwiaty Zebrane w kłos szczytowy, z węzłów wyrastają pojedynczo, są siedzące lub krótkoszypułkowe, wsparte dwiema przysadkami. Kielich jest zredukowany, czasem brak go zupełnie. Korona wąskorurkowata, na końcu z 4–5 łatkami, często odgiętymi i zakończonymi szczecinką, barwy różowej lub niebieskawej. Pręcików jest 4–5, zakończonych równowąskimi pylnikami. Zalążnia ścieśniona. Szyjka słupka dwudzielna, o nierównych ramionach zakończonych główkowatymi znamionami, zwykle wystającymi z korony. Owoce Rozłupnie rozpadające się na dwie jednonasienne rozłupki, nagie i zwykle wąskojajowate, rzadko kulistawe.
Systematyka thumb|Crucianella membranacea thumb|Crucianella latifolia Pozycja systematyczna Rodzaj z rodziny marzanowatych (Rubiaceae), a w jej obrębie zaliczany jest do podrodziny Rubioideae i plemienia Rubieae. Rodzaj jest siostrzany względem grupy obejmującej sekcję Cruciana z rodzaju marzanka Asperula i rodzaj kozłówka Phuopsis. Bazalną pozycję dla tej grupy zajmuje rodzaj Callipeltis, ale cały klad jest zagnieżdżony w gradzie obejmującym różne sekcje rodzaju Asperula i Galium.
Wykaz gatunków
Przypisy
Kategoria:Marzanowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza