Antyfaszystowski Front Kobiet (, w skrócie AFŽ/AФЖ; ; ) – feministyczna i antyfaszystowska organizacja funkcjonująca w latach 1942–1953 na terenach byłej Jugosławii. Silnie zaangażowana w komunistyczne oraz wielonarodowe działania jugosłowiańskiego ruchu oporu podczas II wojny światowej.
Utworzona przez wolontariuszki 6 grudnia 1942, na I Krajowej Konferencji Kobiet, która odbyła się w Bosanskim Petrovacu.
Nazwa Na początku swojej działalności organizacja nosiła nazwę „Antyfaszystowska Organizacja Kobiet”. W Chorwacji nazywała się „Antyfaszystowski Front Chorwatek”. W Słowenii z kolei nosiła kilka nazw: „Antyfaszystowskie Stowarzyszenie Kobiet”, „Kobiety Frontu Antyfaszystowskiego” i „Antyfaszystowski Front Kobiet”. Została jednak oficjalnie założona jako „Słoweńskie Antyfaszystowskie Stowarzyszenie Kobiet”. W Macedonii była nazwana „Antyfaszystowski Front Kobiet Macedonii”. W Serbii natomiast „Antyfaszystowski Front Kobiet Serbii”, w którego skład wchodził „Antyfaszystowski Front Kobiet Wojwodina” (działający w Suboticy).
Geneza Przed drugą wojną światową wiele organizacji kobiet propagowało pokój i walka przeciw totalitarnym reżimom zyskującym władzę w Europie. Podczas wojny wiele kobiet działało w antyfaszystowskich ruchach. Potwierdza to pierwszy dokument najwyższej siedziby ochotniczej armii narodowowyzwoleńczej Jugosławii, która miała wtedy najwięcej władzy na wyzwolonych ziemiach. W wielu dokumentach potwierdzone były zarówno bierne, jak i aktywne prawo kobiet do udziału w głosowaniach. Choć były one teoretycznie zapewnione już przed 1941 w konstytucji, to kobiety w praktyce nie mogły z nich korzystać.
Wiele organizacji kobiet założonych w 1941, działających w różnych obszarach wzięło udział 6.12.1942 w narodowej konferencji kobiet. Przyjechało na nią łącznie 166 delegatek z całej Jugosławii (z wyjątkiem Macedonii z powodu za dużej odległości i możliwego zagrożenia). Na konferencji został założony Antyfaszystowski front kobiet, którego celami była mobilizacja kobiet przy pomocy nowym oddziałom, pomoc partyzantom, branie udział w zbrojnych akcjach sabotażu i promowanie „braterstwa i zjednoczenia” wśród kobiet.
Organizacja ta była zdecentralizowana i składała się z:
Antyfaszystowski Front Kobiet Bośni i Hercegowiny Antyfaszystowski Front Kobiet Chorwacji Antyfaszystowski Front Kobiet Kosowa Antyfaszystowski Front Kobiet Macedonii Antyfaszystowski Front Kobiet Czarnogóry Antyfaszystowski Front Kobiet Serbii Antyfaszystowski Front Kobiet Słowenii Antyfaszystowski Front Kobiet Wojwodiny
Druga wojna światowa Po inwazji na Jugosławię, AFŽ pełnił ważną rolę. Według różnych szacunków około 2 mln ludzi pomogło Narodowej Armii Wyzwolenia Jugosławii, a około 110 tys. kobiet służyło w oddziałach militarnych, w tym 2 tys. zostało oficerami. Komisje AFŽ zajmowały się m.in. szyciem ubrań dla żołnierzy i partyzantów, pomocą dzieciom, leczeniem rannych żołnierzy (wiele kobiet pracowało jako sanitariuszki) oraz pracą w rolnictwie. Kobiety również kupowały sprzęt dla żołnierzy, pracowały jako kurierzy, były instruktorami politycznymi czy uczyły świeżych rekrutów podstaw wojskowości.
Straty Spośród 305 tys. zmarłych żołnierzy 25 tys. było kobietami, a spośród 405 tys. rannych 40 tys.
Po wojnie Dzięki swojej walce na rzecz kraju kobiety miały po wojnie zapewnione niektóre równe prawa które zostały zapisane w nowej konstytucji Jugosławii. Działania AFŽ po wojnie sprowadzały się w głównej mierze do: złagodzenia konsekwencji wojny, promowania edukacji (zwłaszcza edukacji dziewczynek), budowania budynków mieszkalnych, działania na rzecz kultury i przeciwko dyskryminacji i segregacji kobiet.
Antyfaszystowski Front Kobiet został zniesiony na IV Kongresie (26–28 września 1953) w Belgradzie, kiedy zdecydowano o zmianie nazywa na Stowarzyszenie Kobiet Jugosławii i włączenie go do Socjalistycznego Związku Ludzi Pracujących Jugosławii. Decyzje o przekształceniu argumentowano „zbędną działalnością polityczną”.
Przypisy
Linki zewnętrzne Archiwum materiałów dot. antyfaszystowskiej walki kobiet w Jugosławii
Kategoria:Organizacje feministyczne w Europie Kategoria:Ruch oporu podczas II wojny światowej Kategoria:Organizacje antyfaszystowskie Kategoria:1942 w Europie Kategoria:Jugosławia w XX wieku Kategoria:Jugosławia podczas II wojny światowej