Enrique Laygo

Enrique Laygo y Kalaw (ur. 16 czerwca 1897 w Lipie, zm. 28 czerwca 1932 w Manili) – filipiński pisarz i dziennikarz. Prawnik z wykształcenia, był dziennikarzem i publicystą o ambicjach politycznych. Prozaik, tworzący głównie w języku hiszpańskim, znany przede wszystkim ze swoich opowiadań. Laureat Nagrody Zobla (1925).

Życiorys Młodość i wykształcenie Urodził się 16 czerwca 1897 w Lipie w dzisiejszej prowincji Batangas. Był najmłodszym dzieckiem Miguela Laygo oraz Cataliny Kalaw. Pierwsze lata życia Laygo przypadły na burzliwy okres w historii archipelagu, w tym na rewolucję filipińską oraz wojnę amerykańsko-filipińską. Gdy miał 12 lat, w początkach zatem amerykańskiego panowania na archipelagu, został wysłany do Manili. Kształcił się tam w jezuickim kolegium świętego Ksawerego, następnie zaś w prestiżowym stołecznym Ateneum, które ukończył w 1916 roku. Studiował prawo, jednak nigdy nie podjął pracy w zawodzie.

Aktywność zawodowa oraz działalność literacka Poświęcił się dziennikarstwu oraz aktywności literackiej. Skorzystał przy tym z nieco niespodziewanego rozkwitu rodzimej, filipińskiej prasy wydawanej w języku hiszpańskim, zjawiska charakterystycznego dla pierwszej dekady amerykańskich rządów. Debiutował niemniej jako poeta. Wszedł do zespołu redakcyjnego dziennika „El Filipino” kierowanego przez Claro M. Recto. Po zamknięciu tego pisma, na zaproszenie , podjął pracę w „La Vanguardii”. Na jego łamach publikował niektóre ze swych wierszy, przede wszystkim jednak swoje opowiadania. Kierował działem wydawniczym filipińskiej Biblioteki Narodowej, wykładał język hiszpański na Uniwersytecie Filipińskim oraz zajmował się korektą tekstów przygotowywanych na potrzeby filipińskiego Kongresu. Pracował w „El Debate”, dzienniku porannym założonym i kierowanym przez Francisco Varonę i Ramóna A. Torresa. Był współpracownikiem rozmaitych hiszpańskojęzycznych pism ukazujących się na Filipinach, między innymi „Excelsiora”, na łamach którego publikował opowiadania i nowele. Nieobca mu była również działalność polityczna, bez powodzenia kandydował zresztą do krajowego parlamentu. Wspierał też emancypację filipińskich kobiet.

Znalazł się wśród twórców uwzględnionych w Parnaso filipino. Antología de poetas del archipiélago magallánico z 1922, obszernym opracowaniu obejmującym tak prace hiszpańskojęzycznych poetów filipińskich, jak i poetów hiszpańskich związanych z Filipinami. W literaturze naukowej zwraca się jednak uwagę przede wszystkim na dorobek prozatorski pisarza. W jego ramach szczególnym uznaniem cieszą się tworzone przez Laygo krótkie formy, nawiązujące swoją stylistyką do tradycji hiszpańskiego ekspresjonizmu. Ukazywały się one na łamach rozmaitych tytułów prasowych między 1919 a 1932, jedynie z rzadka były zbierane i publikowane w postaci książkowej. Także w prasie, mianowicie we wspomnianym już dzienniku „El Debate” pojawiała się w odcinkach powieść jego autorstwa znana jako Primero, el Corazón. Z tych też względów niekiedy dorobek Laygo opisuje się jako fragmentaryczny i rozproszony. Sam twórca do krótkich form prozatorskich stanowiących integralną część tradycji literackiej całego świata hiszpańskojęzycznego przykładał szczególną wagę. W eseju z 1926 uznał je za gatunek literacki przyszłości. Podkreślał przy tym jego techniczną trudność. Wśród jego najbardziej znanych opowiadań wymienia się Caretas, Tirong, Idolo con Pies de Barro, La Fuega, La Risa czy Siempre Igual.

Laygo pisał przede wszystkim w języku hiszpańskim, który uważał już za integralną część dziedzictwa kulturowego kraju. Władał też tagalskim, największym językiem rodzimym dla Filipin. Podczas studiów nauczył się dodatkowo angielskiego. Jako dziennikarz znany był z ostrego i bezpośredniego języka. Krótkie utwory prozatorskie, a zatem podstawowa dla jego twórczości forma ekspresji literackiej, wyróżniają się z kolei wyrafinowanym stylem oraz umiejętnie kreślonymi portretami psychologicznymi. Osadzone są ponadto głęboko we współczesnym pisarzowi społeczeństwie filipińskim, odmalowując je w niezwykle spostrzegawczy i błyskotliwy sposób. Pozbawione są przy tym typowego dla epoki nacjonalistycznego zabarwienia, widocznego na przykład w pracach tworzącego w języku tagalskim Jose Corazon de Jesusa.

Śmierć i pochówek Został zastrzelony 28 czerwca 1932 w Manili. Zabójcą pisarza był Juan Dimayuga, brat i jednocześnie sekretarz deputowanego Jose Dimayugi, którego to Laygo ostro krytykował w swojej publicystyce politycznej. Twórcę pochowano na starym cmentarzu w rodzinnej Lipie.

Nagrody i wyróżnienia Laygo był nagradzany w wielu konkursach literackich. W 1925 otrzymał , najważniejsze wyróżnienie przyznawane Filipińczykom tworzącym w języku hiszpańskim. Nagrodzony został za zbiór opowiadań zatytułowany Caretas. Sześć lat później wydał kolejny zbiór, na który złożyły się teksty publikowane w „Excelsiorze”. Ponownie nosił on tytuł Caretas. Przedmowę do niego napisał Rafael Palma. Książka ta w 1957 doczekała się angielskiego tłumaczenia pióra Alfredo S. Veloso, opublikowanego jako Masks.

Spuścizna Laygo aktywny był twórczo w okresie nazywanym złotym wiekiem filipińskiej literatury hiszpańskojęzycznej. Jego dorobek powinien być zatem analizowany w kontekście obfitszej niż wcześniej produkcji literackiej w języku dawnych kolonizatorów, głównie w reakcji na narzucaną odgórnie amerykanizację archipelagu. Zaliczany jest do niezbyt licznej choć istotnej grupy pisarzy, którzy, wykorzystując w swojej twórczości kastylijski, nie wywodzili się jednocześnie z tradycyjnej filipińskiej elity. W dalszym ciągu jednak przynależał do miejskiej inteligencji i jako jej przedstawiciel nie był w stanie dotrzeć na szerszą skalę do posługującej się przede wszystkim tagalskim oraz innymi językami rodzimymi ogromnej większości mieszkańców kraju.

Popularność i rozpoznawalność, którą zyskał za życia, nie spowolniła tym samym spadku znaczenia hiszpańskiego na Filipinach. Proces ten był zauważalny już dla samego twórcy i jeszcze przyspieszył po jego przedwczesnej śmierci. Właśnie stopniowe wyparcie tego języka z filipińskiej przestrzeni publicznej jest powodem, dla którego twórczość Laygo pozostaje nieznana zdecydowanej większości współczesnych Filipińczyków. Przez dekady sięgano po nią stosunkowo rzadko również poza archipelagiem, w tym w Stanach Zjednoczonych. Pewien wzrost zainteresowania dorobkiem pisarza dało się zauważyć dopiero w XXI wieku. Z inicjatywy Instytutu Cervantesa wydano wówczas zbiór jego opowiadań zatytułowany Relatos (2015).

Życie prywatne W lipcu 1926 w Baguio poślubił Florencię Katigbak. Doczekał się z nią pięciorga dzieci, czterech synów oraz jednej córki. Kobieta przeżyła męża o kilka dekad, zmarła 9 sierpnia 1985.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Filipińscy prozaicy Kategoria:Filipińscy dziennikarze Kategoria:Ludzie związani z Manilą Kategoria:Pisarze hiszpańskojęzyczni Kategoria:Urodzeni w 1897 Kategoria:Zmarli w 1932 Kategoria:Ofiary zabójstw na Filipinach