Arthur Ignatius Conan Doyle (ur. 22 maja 1859 w Edynburgu, zm. 7 lipca 1930 w Crowborough) – szkocki pisarz, lekarz, wolnomularz, spirytysta, czołowy przedstawiciel nurtu powieści detektywistycznych, twórca postaci Sherlocka Holmesa.
Życiorys Doyle pochodził ze spauperyzowanej arystokratycznej rodziny. Wychowywany był jako katolik, lecz później odrzucił wiarę i stał się agnostykiemGolgotha Press (2011). The Life and Times of Arthur Conan Doyle. BookCaps Study Guides. ISBN 978-1-62107-027-6. In time, he would reject the Catholic religion and become an agnostic. Jego ojciec, alkoholik i narkoman, znęcał się nad dziećmi i żoną. Matka Arthura dorabiała jako praczka, by wyżywić rodzinę.
Ukończył studia medyczne w Edynburgu i do 1890 prowadził praktykę lekarską. Później zajął się wyłącznie pisarstwem. Oprócz utworów kryminalnych pisał również powieści historyczne, fantastyczno-naukowe, sensacyjne i książki niebeletrystyczne. Oprócz pisarstwa, zajmował się spirytyzmem (patrz niżej) oraz badaniem historii starożytnych Greków.
Do jego najważniejszych dzieł należą: Pies Baskerville’ów, Studium w szkarłacie oraz wielokrotnie ekranizowana powieść Zaginiony świat, w której wykreował postać ekscentrycznego naukowca George’a Challengera. Na jego dorobek składają się także próby poetyckie oraz kilka opowieści grozy i strachu, utrzymanych w stylistyce XIX-wiecznych romansów gotyckich, prozy Edgara Allana Poego czy Ambrose Bierce'a.
Fascynacja spirytyzmem Zajmował się spirytyzmem, którego był gorącym entuzjastą przez większość życia. To z tego powodu utracił przyjaźń z Harrym Houdinim, który zajmował się demaskowaniem spirytystów. Doyle sądził, że sam Houdini jest potężnym medium spirytystycznym, uważając wiele jego sztuczek za przejawy działania sił paranormalnych, a jego demaskatorska działalność jest po prostu pozbywaniem się konkurencji (zobacz tekst: Na skraju nieznanego Doyle’a, opublikowany po śmierci Houdiniego, w 1931). Sprawa ta uczyniła z tych dwóch niegdysiejszych przyjaciół publicznych wrogów.
Do zainteresowania spirytyzmem Doyle’a skłoniła osobista tragedia. Podczas I wojny światowej stracił syna, brata, szwagra i siostrzeńca. Zrozpaczony, zaczął chodzić z żoną na seanse spirytystyczne w nadziei, że będzie mógł porozmawiać ze zmarłym synem.
Conan Doyle miał duży wkład w rozwój literatury spirytystycznej – jest m.in. autorem dwutomowego dzieła The History of Spiritualism (1926) i autorem przekładu na język angielski francuskiego dzieła Léona Denis Le mystère de Jeanne d'Arc (tytuł ang. The Mystery of Joan d'Arc).
Postać Conana Doyle’a w kulturze masowej Arthur Conan Doyle jest bohaterem literackim i filmowym. Jako bohater literacki występuje w powieściach Lista siedmiorga, Spisek sześciu Marka Frosta, Arthur i George Juliana Barnesa oraz w serii Kroniki Imaginarium Geographica Jamesa Owena. Postać Doyle’a występuje także w miniserialu Sherlock Holmes: Mroczne początki, w mandze i anime Kuroshitsuji oraz w serialu Detektyw Murdoch (odcinki To proste, mój drogi Murdochu, Brzuchomówca i Studium Sherlocka).
Jego nazwiskiem nazwano szczyt w Belize.
Publikacje Książki o Sherlocku Holmesie Powieści Studium w szkarłacie (A Study in Scarlet, 1887, wyd. pol. 1956) Znak czterech (The Sign of the Four, 1890, wyd. pol. 1898) Pies Baskerville’ów (The Hound of the Baskervilles, 1902, wyd. pol. 1902) Dolina trwogi (w innym przekładzie jako Dolina strachu) (The Valley of Fear, 1915, wyd. pol. 1927)
Zbiory opowiadań Przygody Sherlocka Holmesa (The Adventures of Sherlock Holmes, 1892, wyd. pol. 1955, w innym przekładzie jako Zagadki Sherlocka Holmesa) Wspomnienia Sherlocka Holmesa (The Memoirs of Sherlock Holmes, 1894) Powrót Sherlocka Holmesa (The Return of Sherlock Holmes, 1905) Jego ostatni ukłon (His Last Bow, 1917) Księga przypadków Sherlocka Holmesa (The Case-Book of Sherlock Holmes, 1927)
Opowieści o profesorze Challengerze Powieści Zaginiony świat (The Lost World, 1912, wyd. pol. 1919) Trujące pasmo (The Poison Belt, 1913) Kraina mgieł (The Land of Mist, 1926)Polski anonimowy przekład wydany w 1927 nosi tytuł Tajemnicze krainy. Głównym tematem tej powieści jest spirytualizm.
Opowiadania Eksperyment profesora Challengera (When the World Screamed, 1928) Groźna maszyna (The Disintegration Machine, 1929)
Powieści i zbiory opowiadań historycznych Przygody brygadiera Gerarda Fortele brygadiera Gerarda (The Exploits of Brigadier Gerard, 1896)Polski anonimowy przekład stanowiący wybór części opowiadań pochodzących z tych dwóch zbiorów nosi tytuł Przygody brygadjera Gerarda i został wydany w 1910. – zbiór opowiadań Spiskowcy (Uncle Bernac, dosł. Wuj Bernac, 1897) – powieść Przygody Gerarda (The Adventures of Gerard, 1903) – zbiór opowiadań
Inne Micah Clarke (1888) Biała Kompania (The White Company, 1890) Groźny cień (The Great Shadow, 1892)
Inne Tragedia Koroska (The Tragedy of the Korosko, 1898) Wielka wojna burska (The Great Boer War, 1900) Opowieści przy ogniu (Round the Fire Stories, 1908) - zbiór opowieści grozy i kryminalnych Duet z przygodnie stosowanym chórem (A Duet: With Occasional Chorus, 1914) Głębina Maracot (The Maracot Deep, 1928)
Bohaterowie wykreowani przez Arthura Conana Doyle’a Bohaterowie książek o Sherlocku Holmesie Sherlock Holmes – słynny detektyw Doktor John Watson – doktor medycyny, wierny przyjaciel, pomocnik i kronikarz Holmesa Pani Hudson – gospodyni w mieszkaniu na Baker Street 221b Inspektor G. Lestrade – detektyw policyjny i przyjaciel Holmesa Peterson – służący detektywa; choć służył (jak należy mniemać) detektywowi wiele lat, jego imię pada jedynie w opowiadaniu Błękitny Karbunkuł Profesor Moriarty – geniusz świata przestępczego, niedoszły morderca Holmesa nad wodospadem Reichenbach Pułkownik Sebastian Moran – jeden z największych wrogów Holmesa; dziedzic spuścizny Moriarty’ego; skazany na więzienie – patrz: Przygoda w pustym domu (lub Pusty dom) Kapitan James Calhoun – morderca i przywódca Ku Klux Klanu; poszukiwany przez Holmesa, zginął na statku w czasie sztormu – patrz: Pięć pestek pomarańczy Woodley – szeregowy, powrócił z Afryki, główny prześladowca Violet Smith; skazany na więzienie – patrz: Samotna cyklistka Irene Adler – kochanka króla Bohemii, jako jedyna przechytrzyła Sherlocka Holmesa Carruthers – wojskowy, powrócił z Afryki, kolega Woodleya i jeden z prześladowców Violet Smith, oczyszczony z zarzutów – patrz: Samotna cyklistka
Inni bohaterowie Prof. George Edward Challenger – ekscentryczny naukowiec o autorytarnych skłonnościach i popędliwym charakterze, głęboko przekonany o swojej wielkiej wartości i nieomylności; bohater serii 3 powieści (m.in. Zaginionego świata) i 2 opowiadań. Brygadier (Etienne) Gerard – oficer huzarów w armii francuskiej, służący podczas wojen napoleońskich, bohater serii 17 opowiadań historycznych i 2 zbiorów nowel; najbardziej rzucającą się w oczy cechą Gerarda jest jego wielka próżność – jest on całkowicie przekonany, że jest najdzielniejszym żołnierzem, najlepszym szermierzem i najbardziej sprawnym jeźdźcem w armii oraz najbardziej szarmanckim kochankiem we Francji – co nie do końca jest pozbawione podstaw, ponieważ nieraz okazuje swą odwagę, brawurę i męstwo
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Arthur Conan Doyle – wybór polskich przekładów prac pisarza (z ilustracjami z ich pierwszych oryginalnych wydań) Arthur Conan Doyle – dzieła w bibliotece Polona
Kategoria:Absolwenci University of Edinburgh Kategoria:Autorzy literatury gotyckiej Kategoria:Brytyjscy autorzy powieści kryminalnych i sensacyjnych Kategoria:Brytyjscy wolnomularze Kategoria:Ludzie urodzeni w Edynburgu Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Jana Jerozolimskiego Kategoria:Osoby upamiętnione nazwami obiektów fizjograficznych na Ziemi Kategoria:Pisarze związani z Edynburgiem Kategoria:Prozaicy anglojęzyczni Kategoria:Sherlock Holmes Kategoria:Szkoccy autorzy fantastyki Kategoria:Szkoccy lekarze Kategoria:Szkoccy prozaicy XIX wieku Kategoria:Szkoccy prozaicy XX wieku Kategoria:Urodzeni w 1859 Kategoria:Zmarli w 1930