Eksaleiptron (, lm eksaleiptra) – rodzaj starożytnego greckiego naczynia ceramicznego używanego jako płaski pojemnik na wonności.
Obecnie wyróżniane są dwie szczególne jego postacie, takie jak plemochoeWolfgang Schiering: Die griechischen Tongefäße. Gestalt, Bestimmung und Formenwandel. Berlin: Gebr. Mann, 1983, s. 151. oraz kotonAndrea Gorys:Wörterbuch der Archäologie. München: Deutscher Taschenbuch-Verlag, 1997, s. 243., wcześniej uważane za całkiem odrębne użytkowe formy ceramiczne.
Charakterystyka Jego nazwa pochodzi od słowa oznaczającego „namaścić”. Określa naczynie w kształcie niskiej misy, o dobrze wymodelowanej górnej części brzuśca, z płaską pokrywką oraz górnym uchwytem, mające niską lub podwyższoną podstawę. W naczyniach tego rodzaju trzymano wonne płyny, np. olejki używane do celów kosmetycznych, podczas ceremonii religijnych i pogrzebowych. W literaturze przedmiotu spotykane jest stosowanie nazwy „plemochoe” dla formy z podwyższoną podstawą ( plēmochoḗ) oraz koton dla formy pozbawionej podstawy ( kṓthōn). W nauce przejawia się tendencja do nazywania eksaleiptronem płaskiej formy bez podstawy, wytwarzanej w Koryncie, a odnoszenie określenia „plemochoe” do formy attyckiej, osadzonej na wysokiej podstawie i uzupełnionej pokrywką.
Cechą charakterystyczną naczynia jest znacznie wgłębiony brzeg wylewu, co zapewne miało zapobiegać rozlewaniu się zawartości (płynu). Forma ta pojawia się w malunkach na starogreckich naczyniach, często w kontekście składanych przez kobiety ofiar grobowych. Eksaleiptra pojawiają się pod koniec VI wieku p.n.e., w malarstwie wazowym przedstawiane są do drugiej połowy V w. p.n.e. Znane są też egzemplarze wykonane w marmurze.
Zobacz też
typologia antycznej ceramiki greckiej
Przypisy
Kategoria:Ceramika starożytnej Grecji Kategoria:Naczynia