prawo|mały|350x350px|Gwara sołuńsko-wodeńska na mapie dialektów macedońskich (oznaczona kolorem ciemnożółtym) Gwara sołuńsko-wodeńska (, sołunsko-wodenski gowori; , dołnowardarski gowori) – gwara macedońska, zaliczana do grupy peryferyjnych gwar południowomacedońskich. Używana jest przede wszystkim w Grecji, w centralnej części Macedonii Egejskiej, w dolinie dolnego Wardaru, sięgając aż po Sołuń (, Sołun). Przyjmuje się, że na podstawie zbliżonych geograficznie gwar powstał w IX wieku pierwszy język literacki Słowian – język staro-cerkiewno-słowiański.

Szczególnie wyróżniają się archaizmami wsie Sucho i Wisoka.

Cechy językowe

thumb|300px|right|Kontynuanty prasłowiańskiej nosówki *ǫ w gwarach bułgarskich i macedońskich Do charakterystycznych cech fonetyki gwary sołuńsko-wodeńskiej należą: stały morfologicznie akcent typu ufčár – ufčári – ufčári-te (oznaczany tu akutem), podobnie jak w graniczących od północy gwarach sztipsko-strumickich, szeroka wymowa *ě (jać) typu jä, np. ljäp, mjä́stu, mljäko < *lěpъ, *město, *melko pod akcentem, a w pozycji nieakcentowanej zredukowane jạ, np. brjạgó, rozwój jerów *ъ, *ь w ă i ’e, np. dăš ‘deszcz’, d’en ‘dzień’, prawie bezwyjątkowy rozwój prasłowiańskich *ť, *ď w št i žd, np. kắšta, rắždaf < psł. *kǫťa, *rъďavъ, przegłos *a w pozycji po č, š, ž do ä lub e, np. žäba lub wręcz žeba, silny wpływ akcentu na redukcję samogłosek – nieakcentowane e, o, ă przechodzą odpowiednio w i, u, a, na miejscu prasłowiańskich samogłosek nosowych *ǫ jest dziś element nosowy ăn (lub w pozycji nieakcentowanej an), np. dắmp, damb-ó, gắnska < psł. *dǫbъ, *dǫbъ-tъ, *gǫsъka; często nawet powstały wtórnie z głoski podobnej do jeru, np. măngla < *mъ2gla < *mgla < *mьgla, na ogół zachowany również element nosowy *ę, np. čéndu – čindá < psł. *čędo, *čęda, choć przy tym spotykany jest nawiązujący do gwar południowo-zachodnich rozwój *ę > jä, np. mjä́su – mjạsó-tu < psł. *męso, *męso-to, zachowanie palatalności spółgłosek nie tylko przed *ě, ale też przed e oraz i, np. ťénka, ťél, z’éli, a także w wygłosie, np. pắnť, z’énť < *pǫtь, *zętь.

Gwara ta wyróżnia się także licznymi cechami w zakresie morfologii, do których należą: zróżnicowana postać rodzajnika, który w rodzaju męskim może brzmieć -o, np. daž́d-ó, -ot, np. brjạst-ót lub -ăt, zbliżenie się klas koniugacyjnych większości czasowników i powstanie odmiany typu víkum, bérum, nósum – víkiš, bériš, nósiš – víke, bére, nóse, partykuła tworząca czas przyszły za, tryb rozkazujący o końcówce 2. os. l. mn. -ejte, np. birejte, nusejte, imiesłów przysłówkowy współczesny o końcówce -ščimica, np. begaščímica.

Zobacz też gwara sersko-łagadińska gwara nestramska gwara kosturska

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Język macedoński