Świnoujście () – miasto na prawach powiatu, uzdrowisko w północno-zachodnim krańcu Polski, najdalej wysunięte na północny zachód miasto w kraju, w województwie zachodniopomorskim z portem morskim i kąpieliskiem, położone nad cieśniną Świną oraz nad Morzem Bałtyckim, jedyne w Polsce miasto położone na 3 dużych wyspach: Uznam, Wolin, Karsibór oraz na kilkudziesięciu (łącznie 44) wyspach i wysepkach.

Według danych GUS z 30 czerwca 2024 Świnoujście liczy 38 728 mieszkańców, będąc pod względem liczby ludności piątym (po Szczecinie, Koszalinie, Stargardzie oraz Kołobrzegu) miastem w województwie zachodniopomorskim.

Według danych GUS z 1 stycznia 2024 granice Świnoujścia obejmują powierzchnię 202,07 km² (2. miejsce w województwie i 10. w kraju). Ponad 100 km² stanowi powierzchnia wód, w tym Zalewu Szczecińskiego. Miasto systematycznie powiększa swoją powierzchnię w wyniku działalności wód oraz rozbudowy portu.

Położenie mały|lewo|Mapa okolic Świnoujścia mały|Świnoujście nocą mały|Plac Wolności latem Miasto położone jest nad cieśniną Świną, która w północnej jego części łączy się z Morzem Bałtyckim, a południowej z Zalewem Szczecińskim. Leży na trzech zamieszkanych wyspach: Uznam (35 712 mieszkańców w 2010 r.), Wolin (4317 mieszkańców), Karsibór (703 mieszkańców) oraz na 41 mniejszych niezamieszkanych wyspach.

Świnoujście znajduje się w północno-zachodnim krańcu woj. zachodniopomorskiego (o współrzędnych ). Według danych z 1 stycznia 2024 powierzchnia miasta wynosi 202,07 km². Co roku powierzchnia miasta powiększa się poprzez nanoszenie piasku na plaże przez prądy morskie. W ten sposób w ciągu ostatnich 200 lat linia brzegowa przesunęła się o 1,5 km. Obecnie świnoujska plaża w najszerszym odcinku ma 200 metrów, dzięki czemu jest najszerszą plażą w Polsce.

Wyspy + Części miasta Świnoujścia na wyspach Wyspa Części miasta Uznam Płachcin, Smogorze, Śpikorz, Śródmieście, Ulno, Paprotno, os. Posejdon, Dzielnica Nadmorska Wolin Chorzelin, Czajczyn, Grębice, Klicz, Kwarantanna, Lubiewo (leśniczówka), Łunowo, Ognica, Przytór, Warszów Karsibór Bożyce, Dalimierz, Karsibór, Osiecze

Wyspy Uznam i Wolin są połączone tunelem, a wyspy Wolin i Karsibór – Mostem Piastowskim.

Położenie administracyjne Świnoujście graniczy z gminami: z gminą Międzyzdroje (powiat kamieński) z gminą Stepnica (powiat goleniowski) – poprzez Zalew Szczeciński z gminą Nowe Warpno (powiat policki) – poprzez Zalew Szczeciński z Garz, Heringsdorf, Kamminke, Korswandt (powiat Vorpommern-Greifswald)

Położenie fizycznogeograficzne Zgodnie z fizycznogeograficzną regionalizacją Polski wg Kondrackiego miasto Świnoujście pod względem ukształtowania terenu położone jest na obszarze należącym do regionu: prowincji Niżu Środkowoeuropejskiego, podprowincji Pobrzeża Południowobałtyckiego, makroregionu Pobrzeża Szczecińskiego; mezoregionu Uznam i Wolin. Region ten zbudowany jest z aluwiów, na które składają się piaski ułożone w wydmy pochodzenia holoceńskiego, porośnięte borem nadmorskim (borem bażynowym) oraz gleb torfowych, na których w większości są łąki i mokradła.

Środowisko naturalne mały|Świna mały|Wyspa Karsibór

Urząd Miasta Świnoujścia przedstawia, że gmina miejska obejmuje 44 wyspy – trzy zamieszkane: Uznam, Wolin, Karsibór oraz mniejsze niezamieszkane m.in.: Chełmek, Chełminka, Karsiborska Kępa, Koński Smug, Przytorskie Łęgi, Lądko, Mały Krzek, Ostrówek, Świńskie Kępy, Trzcinice, Warnie Kępy, Wielki Krzek, Wiszowa Kępa, Wola Kępa, Wołcza Kępa i Wydrza Kępa.

Przyroda Polską część wyspy Uznam porasta w większości Świdny Las, mieszany z przewagą sosny, rozciąga się od południowo-wschodniego krańca wyspy nad Zalewem Szczecińskim (rezerwat przyrody Karsiborskie Paprocie), po zachodnie osiedla miasta i drogę krajową nr 93 na wschodzie oraz granicę polsko-niemiecką na zachodzie. Na występowanie konkretnej roślinności wpływa ukształtowanie terenu, a że jest ono dość specyficzne, w związku z tym na terenach Świnoujścia i okolic panuje duże zróżnicowanie roślinności. Między brzegiem lasu a ulicą Wojska Polskiego biegnie droga rowerowa prowadząca od centrum miasta do granicy państwowej. Obok ścieżki, u zbiegu ulic Wojska Polskiego i 11 Listopada, znajduje się stacja kolejowa Świnoujście Centrum. Na terenie Świdnego Lasu znajduje się leśnictwo Świnoujście (Paprotno).

rezerwat społeczny Karsiborska Kępa na wyspie Karsibór; gnieździ się tutaj około 140 gatunków ptaków. rezerwat przyrody Karsiborskie Paprocie (florystyczny) – o powierzchni 38,10 ha; położony na najdalej wysuniętym na południe cyplu wyspy Uznam, ochronie podlega fragment wielogatunkowego lasu liściastego ze stanowiskami długosza królewskiego i wiciokrzewu pomorskiego. Delta Świny – obszar specjalnej ochrony ptaków. Występują w nim także: zbiorowiska solniskowe, szuwary kłociowe, wielopostaciowy szuwar trzcinowy. wydma szara i wydma biała wzdłuż brzegu morskiego, m.in. na Półwyspie Przytorskim.

Flora i fauna mały|Wydmy i plaże w Świnoujściu

W rozmieszczeniu roślinności na terenie miasta decydującą rolę odgrywa ukształtowanie terenu. Wysoczyzny morenowe wyspy Uznam i Wolin porastają lasy bukowe z przewagą buka oraz sosen, sporadycznie rosną dęby i brzozy. W podszycie licznie występują mszaki i porosty oraz w zależności od wilgotności oraz inne rośliny zielne. Wydmy to siedliska borów sosnowych występujących w różnych odmianach w zależności od stosunków wilgotnościowych podłoża. Na wydmach występują też takie rośliny jak: mikołajek nadmorski, rokitnik oraz gatunki roślin wydmowych takie jak: honkenia piaskowa, rukwiel nadmorska i solanka kolczysta. Obszar miasta to także obszar występowania buczyn pomorskich, lasów oraz lasów bukowo-dębowych. Na wyspach spotyka się również rozległe łąki i torfowiska. Południowe zbocza wyspy Wolin porośnięte są gęsto tarniną, głogiem, różami oraz różnorodnymi ziołami. Oddziaływanie zarówno słodkowodnego, jak i morskiego środowiska stworzyło warunki, w których przyjęła się roślinność pochodzenia atlantyckiego. Obszar 44 wysp to również środowisko życia wielu zwierząt, głównie zwierząt morskich takich jak: ryby (śledź, dorsz, płastuga, szprot i makrela), meduzy (chełbia modra) czy różnorodne skorupiaki. W Zalewie Szczecińskim natomiast występują ryby słodkowodne, a w szczególności płocie, leszcze, certy, okonie i szczupaki. Schronienie znajduje tu wiele gatunków ptaków m.in. : kaczki, mewy, łabędzie, kormorany itp. Kompleksy leśne występujące na terenie miasta zamieszkują głównie dziki, sarny, lisy, wiewiórki czy zające. Wśród owadów zaobserwować można liczną populację chrząszczy. Na terenie wysp występuje największy w Polsce chrząszcz, jelonek rogacz.

Rzeźba terenu i geologia mały|Zdjęcie lotnicze Świnoujścia

O ukształtowaniu krajobrazu wysp i samego miasta w głównej mierze zdecydowały przemiany zachodzące 11-12 tysięcy lat temu w okresie lądolodu. Układ przestrzenny miasta uwarunkowany jest rzeźbą terenu, a nade wszystko obecnością Świny i jej kanałów. Mierzeja Bramy Świny leży w obrębie dwóch jednostek geologicznych: wału pomorskiego i niecki szczecińskiej. Obie struktury położone względem siebie równolegle z kierunku północno-zachodniego na południowo-wschodni. Granicę tych dwóch struktur wyznacza dyslokacja przebiegająca w rejonie miasta. Powstanie wału pomorskiego (jura/kreda) wiąże się z wysadami solnymi – diapiry występującymi w rejonie Przytoru. Nieckę szczecińską wyścielają osady trzeciorzędowe, które jednak w wyniku stałego wypiętrzania (od mezozoiku) i denudacji obszaru zostały w wielu miejscach usunięte. Czwartorzęd to okres, kiedy rzeźba tego obszaru modelowana była przez lodowiec, którego największe znaczenie związane jest z pomorską fazą zlodowacenia bałtyckiego. W holocenie zaś podnoszący się poziom wód morskich wywoływał kilkukrotne transgresje morskie. Po ustąpieniu morza na obniżonych terenach dawnych pradolin i obniżeń morenowych rozpoczęła się akumulacja morska powodująca powstanie mierzejowych fragmentów obu wysp oraz częściowego odcięcia Zalewu Szczecińskiego od otwartego morza. Warunki klimatyczne, litologiczne oraz w zależności od głębokości zalegania wód gruntowych na terenie miasta wykształciły się gleby bielicowe, rozwijające się z osadów piaszczystych i piaszczysto-żwirowych np. na piaskach wydmowych, a także torfowe i bagienne.

Klimat

Świnoujście leży w strefie klimatu umiarkowanego, o charakterze wybitnie przejściowym, na który znaczny wpływ ma ciepły prąd atlantycki. Przejściowość klimatu cechuje znaczna zmienność pogody oraz znacznie mniejsze skoki temperatury, niż to ma miejsce w głębi kraju. Opady są tu nieduże (ok. 550 mm rocznie), zimy zaś są łagodniejsze i mniej mroźne. Klimat panujący latem jest dość zmienny, zdarzają się długie okresy ciepłej i słonecznej pogody i odwrotnie – tygodnie deszczowe. W lecie dzień jest tutaj dłuższy o około 1 godzinę niż w Polsce południowej, a zimą o godzinę krótszy. Świnoujście ze względu, iż jest miastem najbardziej wysuniętym na zachód polskiego wybrzeża, ma największą liczbę dni słonecznych w ciągu roku, również temperatura wody w Bałtyku jest tutaj najwyższa.

+ Średnie wartości temperatur i opadów w Świnoujściu Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Czer Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Rocznie Najwyższe temperatury [°C] 13.5 13.1 19.7 25.1 29.4 31.8 34.4 36.8 30.2 24.2 17.7 14.8 36.8 Średnie najwyższe temperatury [°C] 3.9 4.2 8.8 11.2 16.9 19.1 20.6 20.1 16.6 12 6.2 4.7 12.00 Średnie temperatury [°C] 0.4 0.9 4.5 8.7 13.2 15.8 17.2 16.9 13.9 9.4 4.4 1.7 8.92 Średnie najniższe temperatury [°C] -3.1 -2.5 0.1 6.2 9.5 12.5 13.8 13.7 11.2 6.8 3 -1.4 5.82 Najniższe temperatury [°C] -22.3 -23.6 -17.3 -6 -2.3 1 4 2.5 -2.2 -5.3 -11.6 -15.1 -23.6 Opady [mm] 33 30 37 45 49 64 82 68 41 49 44 46 588

Usłonecznienie roczne (w godz.) – 1541 Temperatura powietrza (średnia roczna) – 7,9 °C Amplituda temperatur skrajnych – 56,6 °C Liczba dni z komfortem klimatycznym w roku – 34% Liczba dni gorących (w roku) – 12 Liczba dni bardzo mroźnych (w roku) – 9 Liczba dni z opadem (w roku) – 167 Średnia prędkość wiatru – 3,7 m/s.

Pomniki przyrody Lista drzew pomnikowych i pomników przyrody na terenie Świnoujścia: cisy „Korsarze” – cisy (ul. Paderewskiego i ul. Chopina) cisy „Żeglarze” – obwody: 60 i 57 cm (Nabrzeże Władysława IV, przed kapitanatem portu) dęby „Dwaj Kapitanowie” – dęby (Nabrzeże Władysława IV) lipy „Żony marynarzy” – lipy (Nabrzeże Władysława IV) platan „Cudzoziemiec” – platan klonolistny (ul. Bohaterów Września 39) sosna „Rodzina” – Sosna zwyczajna z oplotem bluszczu (ul. Matejki, przed wejściem na stadion) wiązy „Przemytnicy” – wiązy (ul. Jachtowa, Park Zdrojowy) dęby „Powodzianie” – dęby (Karsibór, ul. Trzcinowa) dąb „Latarników” – dąb o obwodzie 635 cm (Warszów, ul. Sosnowa) dąb „Karczmarz” – dąb (Warszów – centrum) dąb „Szyper” – dąb o obwodzie 295 cm (Przytór, przy kościele) jodła „Elżbieta” – jodła o obwodzie 275 cm (przy drodze Świnoujście-Międzyzdroje, niedaleko granicy powiatów, rejon Łunowa)

Demografia

Liczba ludności miasta Świnoujście w poszczególnych latach:

Piramida wieku mieszkańców Świnoujścia w 2014 roku.

690x480px

Toponimia mały|Widok na część zabudowy miasta z promu „Bielik”

W 1182 zapisano Szvvine jako nazwę miejscową. Dalsze zapisy dotyczyły cieśniny.

Do 1945 (włącznie) używano polskiej nazwy miasta Świnioujście i Swinoujście. 7 maja 1946 ustalono urzędowo nazwę Świnoujście.

Nazwa miasta powstała poprzez złączenie słów charakterystycznych dla tego miejsca – centrum miasta znajduje się w miejscu, gdzie Świna łączy się z Bałtykiem i ma charakter ujścia rzeki. Podaje się także, że polska nazwa została dosłownie przetłumaczona z niemieckiego Swinemünde.

Historia mały|lewo|Świnoujście w latach 1890–1900