thumb|Podczas uroczystości nadania swego imienia Państwowej Szkole Muzycznej w Dzierżoniowie w dniu 28 października 2005 Wojciech Kilar (ur. 17 lipca 1932 we Lwowie, zm. 29 grudnia 2013 w Katowicach) – polski pianista, kompozytor muzyki poważnej, religijnej i filmowej. Kawaler Orderu Orła Białego.
Życiorys Urodził się 17 lipca 1932 roku we Lwowie. Jego dom rodzinny znajdował się przy ul. Sapiehy 89. Ojciec kompozytora, Jan Franciszek Kilar, był lekarzem, zaś matka Neonilla – aktorką teatralną. Jako dziecko Wojciech Kilar z wielką niechęcią brał lekcje gry na fortepianie u pani Reissówny. Po przymusowym wysiedleniu ze Lwowa, w latach 1946–1947 kontynuował naukę gry na fortepianie w Państwowej Średniej Szkole Muzycznej nr 2 w Rzeszowie u K. Mirskiego. W tym czasie zamieszkiwał w tamtejszej kamienicy przy ulicy Grunwaldzkiej 6. W Rzeszowie ukończył liceum.
Jako pianista zadebiutował w 1947 roku na konkursie Młodych Talentów, wykonując własne Dwie miniatury dziecięce (II nagroda). W latach 1947–1948 uczęszczał do Państwowego Liceum Muzycznego w Krakowie w klasie M. Bilińskiej-Riegerowej (fortepian) oraz Artura Malawskiego (harmonia – prywatnie), zaś w latach 1948–1950 do Państwowego Liceum Muzycznego w Katowicach u Władysławy Markiewiczówny (fortepian). Równocześnie pobierał prywatne lekcje kompozycji u Bolesława Woytowicza. Po ukończeniu szkoły średniej rozpoczął studia w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Katowicach. Studiował u Władysławy Markiewiczówny (fortepian), Artura Malawskiego (teoria muzyki) i Bolesława Woytowicza (fortepian i kompozycja). Dyplom ukończenia studiów z wyróżnieniem uzyskał w 1955 roku. W tym samym roku otrzymał II nagrodę za Małą uwerturę na Konkursie Utworów Symfonicznych na V Festiwalu Młodzieży w Warszawie.
W latach 1955–1958 był asystentem Woytowicza w krakowskiej Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej. W 1957 roku uczestniczył w Międzynarodowych Kursach Wakacyjnych Nowej Muzyki w Darmstadt. W latach 1959–1960 jako stypendysta rządu francuskiego kształcił się pod kierunkiem Nadii Boulanger w Paryżu.
W 1960 roku otrzymał za Odę Béla Bartók in memoriam nagrodę fundacji im. L. Boulanger w Bostonie. Występował także jako pianista wykonując własne utwory. 1979–1981 pełnił funkcję wiceprezesa Zarządu Głównego Związku Kompozytorów Polskich. W 1977 roku został członkiem założycielem Towarzystwa im. Karola Szymanowskiego w Zakopanem; przez dwie kolejne kadencje był wiceprezesem. Był również członkiem Związku Podhalan.
Wojciech Kilar był katolikiem, ważne miejsce stanowiła dla niego Jasna Góra, gdzie m.in. świętował swoje urodziny. Obchodzono tam tzw. Dzień Kilara. Należał do konfraterni zakonu paulinów.
mały|Grób Wojciecha Kilara na cmentarzu przy ul. Sienkiewicza w Katowicach
Był członkiem Rady Patronackiej Instytutu Jagiellońskiego. W 2005 roku członek Honorowego Komitetu Poparcia Lecha Kaczyńskiego w wyborach prezydenckich, następnie podczas kampanii przed wyborami do parlamentu w 2007 roku udzielił wsparcia Prawu i Sprawiedliwości, a po śmierci Lecha Kaczyńskiego w katastrofie lotniczej w Smoleńsku w 2010 roku był Honorowym Przewodniczącym Śląskiego Społecznego Komitetu Poparcia Jarosława Kaczyńskiego w przedterminowych wyborach prezydenckich.
Wojciech Kilar zmarł po kilkumiesięcznej walce z guzem mózgu. Uroczystości pogrzebowe kompozytora odbyły się 4 stycznia 2014 roku w katedrze pw. Chrystusa Króla w Katowicach; przewodniczył im abp Wiktor Skworc, metropolita katowicki. Artysta został pochowany na cmentarzu przy ul. Henryka Sienkiewicza w Katowicach we wspólnym grobowcu ze zmarłą w 2007 roku żoną Barbarą.
Twórczość Kilar zadebiutował w końcu lat pięćdziesiątych, biorąc udział w pierwszych edycjach festiwalu Warszawska Jesień. Początkowo jego twórczość pozostawała pod wpływem polskiego i europejskiego neoklasycyzmu. Kompozytor sięgał do klasycznych form i gatunków (Mała uwertura, I i II Symfonia, Sonata na róg i fortepian), także do klasycznej melodyki, orkiestry i brzmienia. Czerpał z dorobku Béli Bartóka, Igora Strawinskiego, Dmitrija Szostakowicza, Siergieja Prokofjewa. W 1960 za odę Béla Bartók in memoriam otrzymał nagrodę Fundacji L. Boulanger w Bostonie.
Od początku lat sześćdziesiątych, m.in. wraz z Krzysztofem Pendereckim i Henrykiem Góreckim, współtworzył nową polską szkołę awangardową oraz nowy kierunek we współczesnej muzyce zwany sonoryzmem, nawiązujący do serializmu i dodekafonii. Ważne utwory z tego okresu to: oparty na wierszu Rilkego Herbsttag (1960), jazzująco-sonorystyczny Riff 62 (1962), sonorystyczne Générique (1963) i Diphthongos (1964), sonorystyczno-dodekafoniczny Springfield Sonnet (1965), Training 68 (1968) oraz minimalistyczno-sonorystyczne Upstairs-Downstairs (1971).
W połowie lat siedemdziesiątych Kilar uprościł swój język muzyczny, zaczął coraz wyraźniej nawiązywać do tradycji, w jego muzyce pojawiły się inspiracje ludowe i religijne. Punktem zwrotnym był Krzesany (1974). Ważne dzieła z tego okresu to: Przygrywka i kolęda (1972) na cztery oboje i smyczki, Bogurodzica (1975) na chór mieszany i orkiestrę, Kościelec 1909 (1976) – poemat symfoniczny napisany na 75-lecie Filharmonii Narodowej i nawiązujący do tragicznej śmierci Mieczysława Karłowicza, Siwa mgła (1979) na baryton i orkiestrę, Exodus (1980), Angelus (1984) na sopran, chór mieszany i orkiestrę symfoniczną, Orawa (1986) na orkiestrę kameralną, Preludium chorałowe (1988).
Również w latach 70., kompozytor skomponował utwór, wykorzystany w czołówce programu informacyjnego – Dziennika Telewizyjnego.
Z okazji przypadającego Jubileuszu 100-lecia Filharmonii Warszawskiej, na zamówienie jej dyrektora Kazimierza Korda, Wojciech Kilar, znany ze swojej religijnościPrzykładem książka Wojciech Kilar Na Jasnej Górze odnalazłem wolną Polskę... i siebie, Święty Paweł, Częstochowa 2003, z fotografiami kompozytora podczas modlitwy, przy konfesjonale, podczas przyjmowania komunii św. (s. 30)., skomponował mszę w intencji pokoju na nowe tysiąclecie: Missa pro pace (A.D. 2000) na sopran, alt, tenor, bas, chór mieszany i orkiestrę symfoniczną. Światowe prawykonanie miało miejsce 12 stycznia 2001 roku w Filharmonii Narodowej w Warszawie. Dzieło przyjęto z wielkim entuzjazmem, stało się tematem książki artystycznej wydanej przez Jacka Wdzięczaka.
Niekwestionowana jest pozycja Kilara jako jednego z najwybitniejszych kompozytorów muzyki filmowej. Napisał muzykę do ponad 130 filmów. Jego związki z filmem zaczęły się już w 1958 roku, kiedy napisał muzykę do Narciarzy N. Brzozowskiej. Współpracował z wieloma reżyserami: Bohdanem Porębą (Hubal, Lunatycy), Andrzejem Wajdą, Kazimierzem Kutzem, Krzysztofem Zanussim (począwszy od Struktury kryształu stworzył muzykę do niemal wszystkich filmów tego reżysera), Krzysztofem Kieślowskim, Stanisławem Różewiczem, Wojciechem Hasem, Tadeuszem Konwickim, Markiem Piwowskim, Romanem Polańskim, Francisem Fordem Coppolą, Jane Campion. O ile sukcesy religijnych utworów komponowanych w ostatnich latach właściwie ograniczają się do polskiej publiczności, to międzynarodowym uznaniem i popularnością cieszy się jego muzyka filmowa, a wyjątkowy sukces kompozytor odniósł Drakulą.
W 1999 roku otrzymał propozycję od reżysera Petera Jacksona na napisanie muzyki do filmu Władca Pierścieni. Kompozytor początkowo się zgodził, ale ostatecznie do współpracy nie doszło.
W 2013 roku został wydany album pt. Wojciech Kilar – Angelus, Exodus, Victoria z utworami Wojciecha Kilara inspirowanymi religią chrześcijańską.
Ordery i odznaczenia thumb|Wojciech Kilar odbiera medal Per Artem Ad Deum Przez władze PRL był wyróżniony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski i Odznaką Zasłużonego Działacza Kultury.
W 1993 otrzymał Odznakę honorową Stowarzyszenia Autorów ZAiKS.
Postanowieniem prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego z 4 marca 2002 roku został odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski w uznaniu wybitnych zasług dla kultury narodowej, za osiągnięcia w pracy twórczejPostanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 marca 2002 r. o nadaniu orderów i odznaczeń ()..
W 2005 roku został odznaczony przez ministra kultury Waldemara Dąbrowskiego Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” za wybitne osiągnięcia kulturalne rangi międzynarodowej.
Postanowieniem prezydenta Lecha Kaczyńskiego z 19 listopada 2008 roku „za wybitne osiągnięcia w twórczości artystycznej, za propagowanie polskiej kultury w kraju i za granicą” został uhonorowany Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia PolskiPostanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej polskiej z dnia 19 listopada 2008 r. o nadaniu orderu ()., którym został udekorowany tego samego dnia w Katowicach w ramach obchodów 90. rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości.
8 czerwca 2009 roku, podczas targów SacroExpo w Kielcach, odebrał z rąk arcybiskupa Gianfranco Ravasiego Medal Per artem ad Deum (Przez sztukę do Boga), przyznawany przez Papieską Radę ds. Kultury.
3 lipca 2011 roku otrzymał Honorowe Członkostwo Światowego Kongresu Kresowian.
Postanowieniem z 18 kwietnia 2012 roku Wojciech Kilar został „w uznaniu znamienitych zasług dla kultury polskiej, za wybitne osiągnięcia w pracy twórczej” odznaczony Orderem Orła BiałegoPostanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 kwietnia 2012 r. o nadaniu orderów ()., którym został uhonorowany przez prezydenta Bronisława Komorowskiego 3 maja 2012.
Nagrody i wyróżnienia thumb|Gwiazda w łódzkiej Alei Gwiazd thumb|Tablica upamiętniająca Wojciecha Kilara na kamienicy przy ul. Grunwaldzkiej 6 w Rzeszowie Wojciech Kilar był laureatem wielu nagród: 1947 – II nagroda na konkursie Młodych Talentów za własne Dwie miniatury dziecięce 1955 – II nagroda za Małą uwerturę na Konkursie Utworów Symfonicznych na V Festiwalu Młodzieży w Warszawie. 1960 – nagroda fundacji im. L. Boulanger w Bostonie za Odę Béla Bartók in memoriam 1967 – nagroda Ministra Kultury i Sztuki II stopnia 1975 – Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia 1980 – Nagroda Państwowa I stopnia 1971, 1976, 1980 – nagroda muzyczna województwa katowickiego 1975 – nagroda Związku Kompozytorów Polskich 1975, 1992 – nagroda miasta Katowice 1984 – Nagroda Fundacji im. Alfreda Jurzykowskiego w Nowym Jorku 1989 – Nagroda Artystyczna Komitetu Kultury Niezależnej NSZZ „Solidarność” 1990 – Nagroda Trzech Powstańczych Skrzydeł 1990 – Nagroda TV Katowice 1995 – Nagroda im. Wojciecha Korfantego przyznana przez Związek Górnośląski 1995 – Nagroda Arcybiskupa Metropolity Katowickiego „Lux ex Silesia” 1996 – Sonderpreis des Kulturpreises Schlesien des Landes Niedersachsen 1998 – Nagroda Specjalna Stowarzyszenia Autorów ZAiKS 2000 – Nagroda Złotego Berła 2001 – Nagroda im. Św. Brata Alberta 2003 – Nagroda im. Karola Miarki 2003 – Śląska Nagroda im. Juliusza Ligonia 2006 – Perła Honorowa Polskiej Gospodarki w kategorii kultura 2008 – Nagroda Feniksa 2009 – Członkostwo honorowe Stowarzyszenia Autorów ZAiKS 2009 – Medal Per Artem ad Deum (Przez sztukę do Boga), przyznawany przez Papieską Radę ds. Kultury 2010 – laureat konkursu Wybitny Polak 2011 – Nagroda im. Lecha Kaczyńskiego 2012 – Koryfeusz Muzyki Polskiej 2012 – Złoty Fryderyk za całokształt twórczości
Ponadto otrzymał nagrody za muzykę filmową: na festiwalach filmowych w Łagowie (1970 – Czerwone i złote, 1971 – Romantyczni) w Gdańsku (1975 – Ziemia obiecana, Bilans kwartalny, Linia, Znikąd donikąd, 1978 – Spirala) w Katanii (1981 – Da un paese lontano) na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Cork w Irlandii (1973 – Szklana kula, 1981 – Da un paese lontano) na Prix Louis Delluc (1980 – Le roi et l’oiseau) Nagrodę Przewodniczącego Komitetu Kinematografii (1991) za muzykę do filmu Bram Stoker’s Dracula – ASCAP Award 1992 w Los Angeles, nagrodę Best Score Composer for a 1992 Horror Film w San Francisco