Scottish Premier League (SPL, obecnie Clydesdale Bank Premier League od nazwy sponsora rozgrywek) – najwyższa, zawodowa liga piłkarska w Szkocji w latach 1998–2013. W 2013 podjęto decyzję o połączeniu ze Scottish Football League i utworzeniu Scottish Professional Football League.
Liga ta zajmuje obecnie 17. pozycję w rankingu UEFA, według którego przydzielane są miejsca w europejskich pucharach (Liga Mistrzów i Liga Europy). W sumie 19 klubów konkurowało w SPL od jego inauguracji w sezonie 1998/99, ale tylko dwa z nich zdobyły tytuł mistrza: Celtic F.C. (osiem) i Rangers (siedem).
Powstanie ligi Przed 1998/99 Zanim powstała SPL istniała Scottish Football League (SFL) podzielona na dwie ligi między którymi na koniec sezonu dochodziło do wymiany (awans-degradacja). Od połowy lat 70. SFL wydzieliła trzy klasy rozgrywkowe: Scottish Football League Premier Division – Premier Division (dawniej Division One), Scottish Football League First Division – First Division (dawniej Division Two) oraz nowo dodana Scottish Football League Second Division – Second Division. System ten wszedł w życie w sezonie 1975/76. Taki podział funkcjonował aż do sezonu 1994/95, kiedy to wprowadzono nową klasę rozgrywkową: Scottish Football League Third Division – Third Division. Wszystkie cztery poziomy rozgrywek obejmowały po 10 klubów.
Początki SPL W dniu 8 września 1997 Premier Division postanowiła oddzielić się od SFL, biorąc przykład z podobnego podziału w Anglii w sezonie 1992/93. Decyzja ta została napędzana przez chęć generowania jak największych dochodów w przez czołowe kluby w Szkocji. Początkowo pieniądze sponsora zostały podzielone proporcjonalnie między wszystkie kluby zrzeszone we wszystkich 4 dywizjach, jednak po powstaniu Scottish Premier League, równy podział przestał obowiązywać.
Pierwotnie SPL zawierała 10 klubów, ale od sezonu 2000/01 rozszerzono ją do 12. Wzrost z 10 do 12 klubów był częścią umowy zawartej z SFL w celu otrzymania zgody na podział. Od tego czasu SPL niezmiennie funkcjonuje w takim samym układzie.
Sponsorzy Od marca 1999 sponsorem rozgrywek był Bank of Scotland. Umowa wygasła wraz z zakończeniem sezonu 2006/07. Nowym sponsorem został Clydesdale Bank. Czteroletnia umowa warta 8 milionów funtów weszła w życie w lipcu 2007.
Format rozgrywek Rozgrywki Obecnie w Scottish Premier League gra 12 klubów. Zespoły otrzymują trzy punkty za zwycięstwo i jeden punkt za remis. Nie przyznawane są punkty za porażkę. O klasyfikacji w tabeli decyduje całkowita liczba punktów, różnica bramkowa i bramki strzelone. Na koniec każdego sezonu klub z największą liczba punktów zostaje koronowany na mistrza. Jeśli liczba punktów jest równa, liczy się bilans bramkowy i gole strzelone.
W czasie sezonu, który zwykle trwa od sierpnia do maja, każdy klub gra z pozostałymi trzy razy – raz albo dwa razy u siebie i na wyjeździe lub odwrotnie. Po tej fazie rozgrywek, w której wszystkie kluby rozegrają 33 mecze, ligę dzieli się na „Grupę Mistrzowską” i „Grupę Spadkową”, z których każda liczy po 6 zespołów, przynależność do danej grupy determinuje pozycja w tabeli po 33 kolejkach, odpowiednio – drużyny z miejsc 1-6 i 7-12. Następnie każdy klub gra z każdym ze swojej grupy – 5 meczów, razem 38 spotkań w sezonie. Drużyny z „Grupy Spadkowej” nie mogą ukończyć sezonu na miejscu wyższym niż 7., nawet jeśli zdobyły więcej punktów. Taka sytuacja miała miejsce w sezonie 2005/06, kiedy to Inverness CT (7. lokata) zdobył więcej punktów od będącego na 4. pozycji Hibernianu.
Na początku każdego sezonu w szkockiej ekstraklasie „przewiduje” się prawdopodobne miejsca danego klubu, w celu opracowania idealnego terminarza rozgrywek, zapewniającego grę wszystkich klubów z innymi dwa razy u siebie i dwa razy na wyjeździe. Rozstawienie klubów jest oparte na wynikach z poprzednich lat. Jednakże jeżeli klub zakończy pierwszą fazę w innej grupie, niż przewidywano, jest możliwość, że dany zespół rozegra więcej meczów na wyjeździe, niż w domu lub na odwrót. Aby uniknąć sytuacji, w której nie wszystkie zespoły rozegrały po 19 domowych i wyjazdowych meczów, terminarz ostatnich 5 kolejek ustala się w taki sposób, że kluby mogą rozegrać w sezonie 3 mecze na jednym boisku i 1 mecz na drugim, zamiast równo – po 2.
Po zakończeniu sezonu ostatni, 12 zespół SPL zostaje przesunięty do S.F.L. First Division, a jego miejsce zajmuje zwycięzca tejże ligi, pod warunkiem że spełnia określone kryteria dotyczące stadionu.
Europejskie kwalifikacje Scottish Premier League jest obecnie sklasyfikowana na 13. miejscu rankingu UEFA, co oznacza, że dwa kluby kwalifikują się do rozgrywek Ligi Mistrzów (zwycięzca w 3. rundzie kwalifikacji dla mistrzów, wicemistrz także w 3. rundzie eliminacyjnej, ale dla „nie-mistrzów”), a dwa do Ligi Europejskiej (drużyny z miejsc 3-4). Zwycięzca Pucharu Szkocji również uzyskuje kwalifikację do Ligi Europejskiej.
Jeżeli zdobywca Pucharu Szkocji ma już zapewniony start w europejskich pucharach, miejsce zajmuje finalista pucharu, lub jeśli ten także ma już pewne miejsce w Europie – drużyna z 5. miejsca. Kluby mają też szansę zakwalifikować się do Ligi Europejskiej za pośrednictwem rankingu UEFA Fair Play.
Tak dobra pozycja Szkocji w rankingu to zasługa głównie drużyn z Glasgow, które dochodziły do finału Pucharu UEFA. W sezonie 2002/03 Celtic przegrał w Sewilli z FC Porto 2:3, a 5 lat później Rangers ulegli w Manchesterze Zenitowi St. Petersburg 0:2. Równie ważne były awanse tych samych zespołów do fazy pucharowej Ligi Mistrzów – Rangers (jako pierwszy szkocki klub) w sezonie 2005/06 i Celtic w dwóch kolejnych sezonach.
Awanse i spadki W 2003 r. zasady promocji do SPL wywołały sporo kontrowersji, gdy po zakończeniu sezonu członkowie najwyższej klasy rozgrywkowej głosowali przeciw przyjęciu zwycięzcy Scottish First Division 2002/03 – Falkirk z powodu zbyt małego stadionu (wymagane było 10 000 miejsc, Falkirk miał niespełna 6 000), mimo iż ci mieli zgodę Airdrie United na rozgrywanie domowych meczów na ich stadionie spełniającym kryteria. Ostatecznie w lidze pozostał Motherwell
Ta sama sytuacja miała miejsce w 2004 r., ale po kilku głosowaniach i dyskusji, w tym groźbach sądowych, Inverness Caledonian Thistle został ostatecznie dopuszczony do gry w SPL pod warunkiem, że beniaminek będzie rozgrywał domowe spotkania na obiekcie Aberdeen – Pittodrie, oddalonemu od Inverness o ponad 160 km.
W 2005 r. kryterium wejścia do SPL została obniżona do 6 000, pozwalając tym samym, aby Inverness Caledonian Thistle mógł wrócić na swój stadion w sezonie 2005/06.
Krytyka Format ligi Początkowo nie było słychać żadnych głosów krytyki w odniesieniu do obecnego formatu SPL. Jednak w kwietniu 2007 r. obecny trener Dundee United, Craig Levein ostro skrytykował podział ligi na grupy, twierdząc, że powoduje to utratę dochodów dla klubówThe SPL split makes no sense – Research the news about The SPL split makes no sense – from HighBeam Research . Również menedżer Rangers – Walter Smith uznał format ligi za niesprawiedliwy i wezwał do stworzenia 18-zespołowej klasy rozgrywkowej, w której rozgrywano by 34 meczeSmith in blast at SPL split – Research the news about Smith in blast at SPL split – from HighBeam Research . Władze SPL broniły format rozgrywek i jednocześnie oddaliły możliwość poszerzenia ligi ze względu na brak wystarczająco silnych klubów w SFL.
W marcu 2008 menedżer Kilmarnock, Jim Jefferies wezwał do reorganizacji ligi, argumentując faktem, iż granie czterech meczów z jednym przeciwnikiem w sezonie jest zbyt częste.
Jednakże wszystkie alternatywne możliwości są trudne do opracowania. W lidze 14-zespołowej, grając każdy z każdym trzy razy, format pasuje do schematu (wzrost z 38 gier na 39), ale może być niesprawiedliwy, jak na przykład w meczu derbowym Hibernian – Hearts jedna z drużyn będzie grać dwa razy na własnym boisku i tylko raz na wyjeździe.
W lidze 16-zespołowej, gra z każdym przeciwnikiem dwukrotnie spowodowałaby obniżenie z 38 do 30 meczów. Przez to wiele meczów na szczycie zostałoby zastąpione przez spotkania jednostronne – większych klubów z mniejszymi. W rezultacie, dla czołowych klubów oznaczałoby to straty finansowe.
Liga z 18 drużynami (34 mecze) lub 20 (38, jak obecnie) spowodowałaby jeszcze większy spadek poziomu i prestiżu rozgrywek, a także widzów na trybunach i finansach.
Dominacja Old Firm mały|350px|Podczas Old Firm Derby
Jednym z głównych obszarów krytyki w SPL jest dominacja dwóch klubów z Glasgow (Old Firm) – Rangers i Celticu. Tylko w sezonie 2005-06 obie drużyny nie zajęły dwóch pierwszych miejsc w tabeli, kiedy to Hearts zostali wicemistrzem rozdzielając Celtic i Rangers. Chociaż jest to podobna sytuacja do innych lig europejskich, problem ten istnieje prawie od początku szkockiej piłki nożnej. Oba kluby są pod każdym względem znacznie wyżej od pozostałych 10 klubów, w wyniku czego Old Firm mają największe przychody, a więc najwięcej pieniędzy na zawodników. Zespoły z Glasgow otrzymują również znaczące kwoty z regularnego uczestnictwa w europejskich pucharach.
Jednakże pomimo tego, że otrzymują więcej środków finansowych niż inne szkockie kluby, Old Firm nadal mają trudności w konkurowaniu z dużymi klubami z innych lig w zakresie opłat i transferów, ze względu na niskie dochody od telewizji. Dlatego w ostatnich latach powtarza się perspektywa dołączenia Starych Firm do Premiership lub Ligi Atlantyckiej, która miałaby zrzeszać kluby z lig holenderskiej, portugalskiej, belgijskiej, norweskiej, szwedzkiej i duńskiej. Podczas, gdy większość uważa, że odłączenie Old Firm od SPL byłoby szkodliwe dla szkockiego futbolu, niektórzy, jak Craig Levein, twierdzą, że byłoby to korzystne, ze względu na większą rywalizację w SPL. Mimo wszystko, zarówno FIFA, jak i UEFA jednogłośnie wykluczyły możliwość przeniesienia Rangers i Celticu do innych ligBBC SPORT | FOOTBALL | Fifa writes off Old Firm hopes.
Zimowa przerwa Kolejną kontrowersyjną kwestią w SPL była decyzja o zlikwidowaniu przerwy zimowej po sezonie 2000/01, co zmusza kluby do gry w przez cały styczeń i często powoduje przekładanie meczów i uszkodzenie boisk z powodu niekorzystnych warunków atmosferycznych, jak również powoduje zmeczęnie wśród zawodników. Były menedżer Celticu – Martin O’Neill, a także Walter Smith zdecydowanie są za przywróceniem przerwy w rozgrywkach.
Jednakże SPL konsekwentnie podkreśla, że przerwa zimowa nie złagodzi problemów pogodowych. Odwołane mecze mają miejsce w każdym miejscu w Szkocji od listopada do kwietnia i miesięczna przerwa spowodowałaby tylko większe natężenie meczów w sezonie, co powodowałoby granie wielu meczów w środku tygodnia, czego konsekwencją byłoby mniejsze zapełnienie trybun.
Kibice Mimo ogólnie dobrego zachowania kibiców, w ostatnim czasie pojawiły się problemy. Na przykład rasistowskie okrzyki skierowane do Jamesa McCarthy’ego z Hamilton Academical, czy Aidena McGeady'ego spowodowane wyborem drużyn narodowych, w których występują (Irlandia)The Courier: Taking you to the heart of sport in Tayside and Fife. Dziennikarz The Herald, Doug Gillon, sugeruje, że chodzi o „sekciarską nietolerancję, która dzieli szkockie społeczeństwo i jest zakorzeniona w anty-irlandzkim rasizmie”'Friendly' timing could not be worse as Spain try to cast off racism shame – Herald Scotland.
Także szeroko opisywane jest śpiewanie przez kibiców Rangers, chociażby na meczach Old Firm Derby, piosenki „Famine Song”, która dotyczy klęski głodu w Irlandii w XIX wieku. Najwięcej emocji wzbudza wers „Głód się skończył, dlaczego nie wróciliście do domu?”, wyrażąjący olbrzymią niechęć do Irlandczyków.
Innym przejawem nieodpowiedniego zachowania kibiców w Szkocji jest publiczne popieranie terrorystycznej organizacji IRA (Irish Republican Army) przez kibiców CelticuNorthern Ireland Sports Minister Snubs Invitation to Celtic Park – Campbell Slams IRA Chants – Rangers FC – FollowFollow.com.
Zawodnicy