thumb|Mentzelia multiflora thumb|Mentzelia humilis Menzelia, mencelia, mentzelia (Mentzelia Plum. ex L.) – rodzaj roślin z rodziny ożwiowatych. Należy tu 100 gatunków. Zasięg rodzaju obejmuje oba kontynenty amerykańskie, bez wschodnich i północnych krańców Ameryki Północnej. Najbardziej zróżnicowany jest w zachodniej części Stanów Zjednoczonych i w Meksyku, w Ameryce Południowej rośnie 8 gatunków. Rośliny te często występują na siedliskach ubogich, zaburzonych, na klifach, zboczach, wydmach, nierzadko także na siedliskach ruderalnych. Mentzelia decapetala jest charakterystyczna dla prerii. Kwiaty zapylane są przez owady.
Liczne gatunki bywają uprawiane dla efektownych kwiatów. Jako roślinę roczną uprawia się w Kalifornii, ale też m.in. w Polsce menzelię Lindleya M. lindleyi (jej wonne kwiaty otwierają się wieczorem). Popularną rośliną ozdobną jest także Mentzelia laevicaulis, która lokalnie wykorzystywana jest także jako lecznicza. Indianie Ameryki Północnej pozyskiwali i mielili nasiona różnych gatunków menzelii na mąkę (m.in. Mentzelia albicaulis, która poza tym służyła jako roślina lecznicza i substytut tytoniu). W Ameryce Południowej preparaty z menzelii stosowano do leczenia bólów brzucha i wysyłano je w tym samym celu także do Europy.
Nazwa rodzajowa nadana temu rodzajowi pierwotnie przez Charlsa PlumieraCharles Plumier: Nova Plantarum Americanarum Genera. Leiden 1703, S. 40f. upamiętnia niemieckiego botanika związanego z Gdańskiem i Królewcem – Christiana Mentzela (1622–1701). Nazwa została zachowana przez Karola LinneuszaCarl von Linné: Genera Plantarum. Leiden 1742, S. 236.
Morfologia thumb|Mentzelia laevicaulis thumb|Mentzelia albicaulis Pokrój Rośliny jednoroczne, byliny i półkrzewy, rzadziej krzewy i niewielkie drzewa. Pędy pokryte są szorstkimi włoskami, często z zadziorkami. Włosków parzących brak. Korzeń palowy. Łodygi prosto wzniesione, wspinające się lub płożące. Liście Zimozielone, rzadziej zrzucane w porze suchej. Odziomkowe i łodygowe lub tylko łodygowe. Naprzeciwległe w dolnej części pędu, w górnej zwykle skrętoległe (u M. arborescens wszystkie liście są naprzeciwległe). Siedzące lub ogonkowe. Blaszki zwykle jajowate do trójkątnie jajowatych, ale też oszczepowate, zaokrąglone, lancetowate do równowąskich, często klapowane, czasem lirowate, na brzegu piłkowane, karbowane, ząbkowane, ewentualnie całobrzegie. Kwiaty Zwykle zebrane w szczytowe, wiechowate kwiatostany wierzchotkowe, rzadziej rozwijają się pojedynczo. Każdy kwiat wsparty jest dwoma podkwiatkami i wyrasta na krótkiej szypułce. Kwiaty są obupłciowe. Kielich składa się z 5 zielonych, zrośniętych u dołu działek. Koronę tworzy 5 dłuższych od działek płatków koloru białego, żółtego lub pomarańczowego, czasem są zaczerwienione u nasady. Płatki są wolne lub zrośnięte nasadami, mają kształt łopatkowaty, owalny, jajowaty lub lancetowaty, w czasie kwitnienia są wzniesione lub rozpostarte. Bywają owłosione od spodu, na brzegu lub na wierzchołku. Pręciki są liczne – od ośmiu do kilkudziesięciu, o różnej długości (wystają lub nie ponad okwiat). Nitki wszystkie są jednakowe, nitkowate lub zróżnicowane na nitkowate i spłaszczone (w tym także eliptyczne lub łopatkowate). Czasem część bywa zredukowana do prątniczków. Zalążnia powstaje zwykle z trzech owocolistków (5–7 u M. decapetala). Znamię jest drobne punktowe lub językowate i rozdzielone na trzy łatki (5–7 u M. decapetala). Owoce Otoczone trwałym kielichem walcowate, jajowate, maczugowate lub kubeczkowate torebki, proste lub skręcone, czasem w kształcie litery S. Otwierają się od szczytu klapami. Zawierają od kilku do wielu dziesiątek nasion. Nasiona osiągają od 0,5 do 4 mm długości i mają zróżnicowane kształty – są jajowate, gruszkowate, wydłużone, nieregularnie lub pryzmatycznie kanciaste, u niektórych gatunków są oskrzydlone.
Systematyka thumb|Mentzelia decapetala Rodzaj z rodziny ożwiowatych (Loasaceae). W obrębie rodziny zaliczany do podrodziny Loasoideae.
Wykaz gatunków
Przypisy
Kategoria:Ożwiowate