Fortepian – instrument muzyczny z grupy strunowych.

Zastosowanie i rola w muzyce Fortepian należy do najbardziej uniwersalnych instrumentów muzycznych i znajduje zastosowanie zarówno jako instrument solowy, jak i zespołowy: w kameralistyce, muzyce orkiestrowej oraz jako instrument akompaniujący. Dzięki możliwości jednoczesnego prowadzenia wielu głosów oraz szerokiej skali dynamicznej pełni szczególną rolę w realizacji faktury wielogłosowej, co czyni go także narzędziem kompozytorskim i pomocniczym w pracy nad utworem. Instrument ten zajmuje centralne miejsce w muzyce artystycznej od XVIII wieku, będąc podstawowym środkiem wykonawczym w repertuarze solowym oraz ważnym elementem w muzyce kameralnej i wokalnej (np. w pieśni).

Budowa

Korpus współczesnego fortepianu koncertowego ma charakterystyczą formę skrzyni o podstawie w krztałcie skrzydła. Wsparty jest na trzech masywnych nogach. Pełni funkcję ochronną oraz akustyczną. W jego wnętrzu znajdują się wszystkie elementy mechaniczne i akustyczne instrumentu. Bezpośrednio dostępna dla muzyka (pianisty) jest klawiatura, obejmująca zazwyczaj 88 klawiszy. Uzupełniają ją pedały, służące do przedłużania dźwięku, modyfikacji jego barwy oraz natężenia.

Wewnątrz obudowy znajduje się zasadniczy układ akustyczny: struny rozpięte na masywnej ramie (najczęściej żeliwnej), zdolnej wytrzymać bardzo duże napięcie. Pod nimi umieszczona jest drewniana płyta rezonansowa, której zadaniem jest wzmacnianie i formowanie barwy dźwięku. Struny rozmieszczone są krzyżowo i zróżnicowane są pod względem grubości – niskobrzmiące są dłuższe, grubsze i owinięte miedzianym drutem. W wysokich i średnich rejestrach na jeden klawisz przypadają trzy wydające taki sam dźwięk struny, w niskich rejestrach struny są podwójne i pojedyncze.

Najbardziej złożonym elementem jest mechanizm młoteczkowy, ukryty między klawiaturą a strunami. Naciśnięcie klawisza wprawia w ruch młoteczek, który uderza w struny i natychmiast się cofa, co pozwala im swobodnie drgać. Mechanizm ten umożliwia precyzyjną kontrolę dynamiki i artykulacji dźwięku. Uzupełnieniem są tłumiki – niewielkie elementy przylegające do strun, które zatrzymują ich drgania po zwolnieniu klawisza. Ich działanie może być czasowo zniesione za pomocą pedału, co pozwala na wydłużenie i łączenie dźwięków.

Historia

Fortepian powstał na początku XVIII wieku jako rozwinięcie wcześniejszych instrumentów klawiszowych, przede wszystkim klawesynu i klawikordu; za jego wynalazcę uznaje się Bartolomea Cristoforiego, który skonstruował instrument umożliwiający zróżnicowanie dynamiki dźwięku w zależności od siły uderzenia w klawisz.

W ciągu XVIII wieku instrument ten był stopniowo udoskonalany, zarówno pod względem mechaniki, jak i konstrukcji, co prowadziło do zwiększenia jego możliwości wyrazowych i technicznych. Najważniejsze zmiany dokonały się w XIX wieku, kiedy wprowadzono m.in. metalową ramę, krzyżowy układ strun oraz udoskonalony mechanizm młoteczkowy, co pozwoliło na uzyskanie większej skali dynamicznej i silniejszego brzmienia. W tej postaci fortepian ukształtował się jako instrument dominujący w muzyce europejskiej, zachowując zasadnicze cechy konstrukcyjne do czasów współczesnych.

Przypisy

Kategoria:Chordofony klawiszowe Kategoria:Chordofony młoteczkowe Kategoria:Artykuły, które powinna mieć każda Wikipedia (od 10 do 30k)