Zbigniew Leszek Grzywaczewski (ur. 19 lipca 1920 w Warszawie, zm. 28 sierpnia 1993 w Gdańsku) – polski działacz konspiracji niepodległościowej podczas II wojny światowej, autor amatorskich zdjęć z okresu okupacji niemieckiej, uczestnik powstania warszawskiego.
Życiorys Był synem Stanisława (1892–1983), urzędnika w Ministerstwie Poczt i Telegrafów w Warszawie, oraz Zofii (1895–1952), pracowniczki poczty w Warszawie. Należał do 21 Warszawskiej Drużyny Harcerskiej. W 1939 ukończył I Państwowe Gimnazjum i Liceum im. Stefana Batorego w Warszawie (do klasy uczęszczał między innymi z Janem Bytnarem i Maciejem Dawidowskim). Po maturze odbył przeszkolenie wojskowe w Szkole Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim.
Podczas okupacji niemieckiej od 1941 pracował w Warszawskiej Straży Ogniowej. Jako strażak skierowany był między innymi do getta warszawskiego w trakcie jego pacyfikacji przez siły niemieckie (w getcie pracował prawdopodobnie od 21 kwietnia do 15 maja 1943). Do jego zadań należało pilnowanie, żeby pożar nie przenosił się na domy po tzw. stronie aryjskiej. Jednocześnie podczas okupacji, Grzywaczewski należał do konspiracji. Podczas powstania warszawskiego służył w oddziałach pożarniczych Korpusu Bezpieczeństwa. W trakcie powstania został ranny w nogę.
Po wojnie, do 1946, pracował w Straży Pożarnej w Katowicach. Następnie ukończył studia na Wydziale Budowy Okrętów Politechniki Gdańskiej. Pracował w Polskim Rejestrze Statków oraz Instytucie Morskim. W latach 1953–1955 był asystentem na Wydziale Budowy Okrętów Politechniki Gdańskiej. W latach 1954–1957 i od 1962 do przejścia na emeryturę w 1980 pracował w Instytucie Morskim w Gdańsku. W latach 1963–1980 kierował Zakładem Technicznej Eksploatacji Floty.
Należał do redaktorów czasopisma Budownictwo Okrętowe, w latach 1976–1992 był redaktorem naczelnym.
Został pochowany na cmentarzu Srebrzysko w Gdańsku. Życie prywatne Był żonaty z Marią Magdaleną Paprocką (1923–2013). Mieli dwoje dzieci: córkę Dorotę (ur. 1953) oraz syna Macieja (ur. 1954), producenta filmowego, przedsiębiorcę, wydawcę i działacza opozycji demokratycznej w okresie PRL. Jego wnukiem jest socjolog Mikołaj Pawlak.
Działalność fotograficzna thumb|240px|Jedno ze zdjęć autorstwa Zbigniewa Leszka Grzywaczewskiego wykonanych w trakcie powstania w getcie warszawskim Przez cały okres okupacji niemieckiej wykonywał amatorsko zdjęcia w tym między innymi podczas powstania w getcie warszawskim. Zdjęcia Grzywaczewskiego określane są jako jedyne znane zdjęcia zrobione wewnątrz getta w czasie powstania, które nie są autorstwa Niemców. Odbitki tych zdjęć znajdują się w zbiorach Muzeum Holokaustu w Waszyngtonie i Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie. Negatyw zawierający 33 zdjęcia Grzywaczewskiego z getta został odnaleziony w 2022, w zbiorach rodzinnych.
Wybrane publikacje Analiza technicznego stanu bezpieczeństwa statków (Wydawnictwo Instytutu Morskiego, Gdańsk, 1967) Instalacje przeciwpożarowe na małych statkach towarowych i rybackich (Wydawnictwo Instytutu Morskiego, Gdańsk, 1965) Niezawodność statku transportowego w świetle awaryjności w Polskiej Marynarce Handlowej (Wydawnictwo Instytutu Morskiego, Gdańsk, 1971) Okręty i żegluga (Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, Warszawa, 1977) Walka z pożarami w portach (Wydawnictwo Morskie, Gdynia, 1982) Walka z pożarami na statkach (Wydawnictwo Morskie, Gdynia, 1982) Wspomnienia strażaków uczestników Powstania Warszawskiego (Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej, Warszawa, 1992) wspólnie z Jerzym Stahlem-Stalą Współczesne statki rybackie (Wydawnictwo Morskie, Gdynia, 1959)
Upamiętnienie Fotografie Zbigniewa Leszka Grzywaczewskiego z powstania w getcie warszawskim zostały pokazane na wystawie Wokół nas morze ognia. Losy żydowskich cywilów podczas powstania w getcie warszawskim, prezentowanej w Muzeum Historii Żydów Polskich Polin od 18 kwietnia 2023 do 8 stycznia 2024 oraz opublikowane w towarzyszącym wystawie albumie – To, czego inni nie mogą zobaczyć: fotograficzne świadectwo z obu stron muru getta warszawskiego 1943 = What the others cannot see: photographic testimonies from both sides of the Warsaw Ghetto Wall 1943. Zbigniew Leszek Grzywaczewski, Muzeum Historii Żydów Polskich Polin, Warszawa 2023 9788396618962 W 2025 pamiątki po Zbigniewie Grzywaczewskim trafiły do Muzeum II Wojny Światowej.
Ordery i odznaczenia Srebrny Krzyż Zasługi (dwukrotnie) Warszawski Krzyż Powstańczy Krzyż Armii Krajowej Odznaka „Zasłużony Pracownik Morza”
Przypisy
Linki zewnętrzne Lista publikacji w Bibliotece Narodowej
Kategoria:Absolwenci II Liceum Ogólnokształcącego im. Stefana Batorego w Warszawie Kategoria:Absolwenci Politechniki Gdańskiej Kategoria:Polscy fotografowie Kategoria:Polscy publicyści Kategoria:Polscy strażacy Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Zasłużony Pracownik Morza” Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Żołnierze Korpusu Bezpieczeństwa Kategoria:Urodzeni w 1920 Kategoria:Zmarli w 1993 Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Srebrzysko w Gdańsku