Miłość czysta u kąpieli morskich – jednoaktówka Cypriana Kamila Norwida z ok. 1880.
O utworze Miłość czysta jest ostatnim, znanym dzisiaj utworem dramatycznym Norwida. Autor zabawił się w nim, nicując i trywializując problematykę swego wcześniejszego dramatu, Pierścienia Wielkiej Damy. Przestawił również postaci, tak że powstała nowa całość. Zamiast zimnej i praktycznej hrabiny Harrys występuje tu zimny i praktyczny Erazm, o którego względy zabiegają dwie kobiety: Julia, która odzwierciedla rolę Mak-Yksa i Marta, która pozornie stanowi odbicie Magdaleny, a w istocie jest karykaturą Szeligi, podobnie jak karykaturalnym odbiciem Magdaleny jest Feliks. W Pierścieniu Norwid przedstawił trzy postaci energiczne (Hrabinę, Magdalenę i Szeligę) przeciwstawione jednej słabej (Mak-Yks). W Miłości energiczny jest tylko Erazm, który zostaje przeciwstawiony trojgu bohaterom słabym (Marta, Julia i Feliks). W Pierścieniu Hrabinę kochało dwóch mężczyzn: Mak-Yks i Szeliga. Na koniec jeden ją poślubiał, drugi zmieniał partnerkę. W Miłości Erazma kochają dwie kobiety. Jedna zostanie jego żoną (Julia), podczas gdy druga (Marta) zmieni partnera. Co więcej jak się wydaje Julia, jedyna postać myśląca w tej sztuce serio, stanie się prawdopodobnie w przyszłości ofiarą praktycznego Erazma, tak jak Mak-Yks – praktycznej Hrabiny.
Miłość czysta powstała pod koniec życia poety, około 1880 roku, możliwe że została napisana jako prezent ślubny dla ulubionego ucznia Norwida, Mieczysława Geniusza i jego żony, Wandy z Wagnerów, córki kolegi poety z czasów warszawskich, których ślub odbył się 9 grudnia 1879. W ich posiadaniu znajdował się rękopis utworu do 1902, kiedy to został przekazany przez Mieczysława Geniusza Zenonowi Przesmyckiemu. Przesmycki wydał go w 11 numerze Drogi w 1933.
Osoby Julia Marta Feliks Skorybut Erazm hrabia Flegmin Służący
Treść Julia objaśnia Marcie, że ciocia, nie mogąc sobie dać rady z siostrzeńcem, Feliksem, który nieustannie się zakochuje, a ostatnio w diwie teatralnej, co grozi skandalem, wysłała go do kąpieliska, aby przykład Erazma i wdzięki Julii go utemperowały. Julia jest niepocieszona, bo Feliks zaprosił ją na jutrzejszy wieczór, na który przypadają jej zaręczyny. Marta dopytuje o wybranka przyjaciółki, a gdy się dowiaduje, że jest nim Erazm, zaczyna bardzo szybko poruszać wachlarzem. Jest wzburzona.
mały|Spacer nad morzem w Biarritz. Feliks rozmyśla nad brzegiem morza, że donia Klara, rzeczona diwa, nie obrazi się, gdy on zakocha się w Julii. Śpiewa Próżno się będziesz przeklinał i zwodził. Po czym dostaje list od Julii, zaczynający się od słów Kochany panie Feliksie i wpada w uniesienie. Spotkawszy przechadzającego się Erazma i dowiedziawszy się o jego jutrzejszych zaręczynach, życzy mu by się bez zwłoki żenił.
Marta spotkawszy Erazma ma nadzieję, że jest dla niego wyjątkowa. Erazm pospiesza zapewnić, że jest wyjątkowa, w tak chłodny dzień spacerując z wachlarzem. Okazuje się, że wachlarz podarował jej podczas tańca Erazm, który nie przywiązuje do tego zdarzenia żadnego znaczenia. Marta rzuca wachlarz, który stracił dla niej wszelką wartość, na ławkę.
Julia kończy list do cioci. Wchodzi Erazm z pudełkiem z obrączkami. Zmuszony czekać zaczyna notować, żeby nie tracić czasu. Wyraża też nadzieję, że wdroży do podobnej systematyczności swego syna. Julia życzy swojemu więcej spontaniczności. Dochodzi do spięcia. Erazm chce się oddalić, by poobserwować angielski parowiec. Systematyczność Anglików i ich fabryki sprawiają mu ulgę. Dochodzi do sporu o fabryki. Erazm wychodzi zostawiwszy pudełko z obrączkami. Julia ma chwilę jasności dotyczącej charakteru swego przyszłego narzeczonego. Wzburzona porzuca niedokończony list i wybiega nad morze.
Nad morzem zbiera się na nawałnicę. Feliks doczytał list od Julii, w którym informuje go ona o swych zaręczynach i usiłuje utopić się morzu. Marta żałuje, że porzuciła wachlarz, na którym mogłaby zapisać wiadomość o swym utonięciu. Feliks uznaje ją za zbyt piękną i młodą, by miała kończyć ze swym życiem. W jej gotowości, by czuć jak Julia odnajduje bliską duszę. Odchodzą trzymając się za ręce. Julia spotyka Erazma. Statek, który wyszedł oglądać nie odpłynie, rejs odwołano. Julia zawiadamia go, że jak co dzień przyszła rzucić się w morze, a potem będzie piła ośle mleko.
Recepcja utworu Tadeusz Sinko (1934) widział w Miłości czystej podobieństwo do jednoaktówek Musseta, w których jest historia ślubu, ucieczka oblubieńca i pocieszenie oblubienicy. Tadeusz Boy-Żeleński (1939) dostrzegał podobieństwo jednoaktówki do wspomnień ze światowej epoki życia poety w Pierścieniu Wielkiej Damy. W Miłości jego zdaniem poeta chroni własne serce przed tłumem, pozostaje w cieniu z nieco dziecinną ironią obserwując letniskowe igraszki, które ludzie z tej sfery niesłusznie nazywają miłością. Kwartet bohaterów został naszkicowany leciutko, ale pewnie. Widać, że ta forma wiotka i nikła, jak te światowe miłości, odpowiada autorowi. Wszystko to na tle morza, żywiołu zamienionego w basen kąpielowy.
Miłość czysta na scenie +premierateatrreżyser4 lutego 1939Teatr Polski, WarszawaAleksander Zelwerowicz23 grudnia 1961Teatr Polskiego RadiaWojciech Maciejewski8 czerwca 1963Teatr Polski, PoznańMaryna Broniewska4 maja 1969Teatr TelewizjiMaryna Broniewska31 marca 1970PWST, WarszawaRena Tomaszewska10 stycznia 1971Teatr Krypta, SzczecinEwa Kołogórska7 września 1973Teatr TelewizjiAndrzej Wasylewski29 września 1973Teatr Polski, WrocławMaria Straszewska16 października 1976Teatr Dramatyczny, WałbrzychPiotr Nowakowski18 czerwca 1979Teatr TelewizjiKazimierz Braun2 czerwca 1982Słupski Teatr Dramatyczny, SłupskMarek Chełminiak23 września 2001Teatr Polski, WarszawaTadeusz Bradecki9 marca 2019Teatr Polskiego RadiaJerzy Machowski
Przypisy . . . . . . .
Bibliografia
Kategoria:Polskie utwory dramatyczne Kategoria:Dramaty Cypriana Kamila Norwida