Balaenognathus – rodzaj późnojurajskiego pterozaura z grupy pterodaktyli i rodziny Ctenochasmatidae.

Skamieniałości nieznanego zwierzęcia znaleziono w Wattendorfie, w Bawarii w południowych Niemczech. Spoczywały wśród wapieni płaskich pochodzących z epoki jury późnej, z kimerydu, należących do formacji Torleite wchodzącej w skład Jury Frankońskiej, gdzie od XVIII wieku znajdywano liczne szczątki pterozaurów. Nowe skamieniałości również okazały się świetnie zachowanymi pozostałościami pterozaura, wraz z połączeniami stawowymi i zębami, a nawet odciskami tkanek miękkich, w tym odciskiem błony tworzącej pterozaurze skrzydła.

Uwagę badaczy przykuł pysk zwierzęcia. Jego czubek rozszerzał się szpatułkowato, bocznie wklęsły, z zębami rozmieszczonymi jedynie po bokach, jednak nie na przedzie. Tam znajdowała się przerwa, przez którą zwierzę przepuszczało wodę. Zębów było w sumie 480, leżały po bokach i tworzyły coś w rodzaju drobnego sitka, służącego odcedzaniu pokarmu z wody. Zwierzę musiało pływać bądź brodzić w płytkiej wodzie, zanurzając w niej pysk dzięki ruchom szyi. Woda wpływała przodem pyska, wypływała zaś między zębami, na których odcedzał się pokarm.

Znalezisko zaliczone zostało do rodziny Ctenohasmatidae. Umieszczono je w osobnym rodzaju. Nazwę rodzajową Balaenognathus zaczerpnięto od nazwy naukowej wala, rodzaju walenia obejmującej wala grenlandzkiego, żywiącego się w nieco podobny sposób. Znacznie większy, niekiedy stutonowy wieloryb, żywi się, otwierając otwór gębowy i następnie pozwlając, by woda przepływała przez zwieszakące się z jego podniebienia fiszbiny, na których osadza się pokarm. W rodzaju umieszczono pojedynczy gatunek Balaenognathus maeuseri. Upamiętnia on Matthiasa Mäusera, jak piszą autorzy publikacji, ich współautora i przyjaciela, który zmarł w trakcie pisania tej pracy. Holotyp, przechowywany w Muzeum HIstorii Naturalnej w Bamberg, skatalogowano jako NKMB P2011-633.

Badacze przeprowadzili analizę filogenetyczną, przy czym metodą ścisłego konsensusu z 1683 rozważanych drzew uzyskano następujące (uproszczono):

Przypisy 4. Bowhead Whale, s. 212-213 w:

Kategoria:Pterodaktyle Kategoria:Pterozaury jury