mały|Pałac i ogród Ballestremów we Wrocławiu. W tym miejscu wznosiła się baszta prochowa, która eksplodowała w 1749 Wybuch baszty prochowej we Wrocławiu – katastrofa, do której doszło 21 czerwca 1749 wskutek eksplozji prochu przechowywanego w jednej z wież południowo-zachodniego odcinka murów miejskich Wrocławia. Rezultatem zdarzenia były: śmierć około 60 ludzi, zranienie około 300 osób, zniszczenie prawie 100 domów mieszkalnych i uszkodzenie wielu innych.
Baszta, w której doszło do eksplozji w 1749 była elementem południowo-zachodniego odcinka murów miejskich otaczających Wrocław i znajdowała się w obrębie posesji zajmowanej współcześnie przez pałac Ballestremów i jego ogród (ul. Włodkowica nr 4 i 6)Musiał 2015, s. 99.Maciejewska 2014.. Powstała pod koniec XVII w., miała 18 metrów wysokości i trzy kondygnacje. W latach 40. XVIII wieku przebudowano ją na magazyn prochu. 21 czerwca 1749 r. w nocy w budowlę tę trafił piorun, co spowodowało o godzinie 2.45 eksplozję zgromadzonego w niej prochu (wg różnych źródeł było tam 2000 lub 500 cetnarów prochu)Musiał 2015, s. 105.. Oprócz całkowitego zniszczenia samej wieży, jej fragmenty i fala uderzeniowa dokonały znacznych szkód niszcząc bądź poważnie uszkadzając część zabudowy leżącej na terenach przy obecnych ulicach św. Antoniego, Krupniczej i Włodkowica. Poważne były także straty ludzkie, spotęgowane tym, że katastrofa miała miejsce tuż przed jarmarkiem świętojańskim, na który przybyło wiele osób, nocujących w licznych karczmach skupionych w tym rejonieMusiał 2015, s. 100.Włodarczyk & Kichler 2016, s. 38.. Liczbę ofiar określa się na 59–65 zabitych i 200–391 rannych (Musiał oraz Włodarczyk & Kichler podają ponad 300 rannychWłodarczyk & Kichler 2016, s. 8.), a Komaszyński - 100 zabitych i blisko 400 rannychKomaszyński M., 1960: Tysiąc lat Wrocławia. Zakład Nar. im. Ossolińskich - Wydawnictwo, s. 71). Dużą część wśród nich stanowili Żydzi (ponad 30 zmarłych i 118 rannych) (w 1750 r. żydowska społeczność Wrocławia liczyła 505 osób), wśród ofiar byli też przyjezdni Ormianie. Całkowicie zniszczonych zostało 45 lub 43 domów, kolejne 50 doznało takich uszkodzeń, że musiano je wkrótce potem wyburzyć. Wśród zniszczonych budowli była pierwsza w czasach nowożytnych synagoga wrocławskaWłodarczyk & Kichler 2016, s. 44., poważnie uszkodzony został klasztor franciszkanów reformatów wraz z jego kościołem św. Antoniego, a kilku zakonników odniosło ranyMusiał 2015, s. 108–111.. Ponadto eksplozja doprowadziła do zniszczenia będącego w trakcie budowy kalwińskiego kościoła Dworskiego.
W roku 2014, w trakcie prac archeologicznych w ogrodzie pałacu Ballestremów, odkryto duże fragmenty murów wyrwane i przemieszczone w trakcie wybuchu z 1749 r.
Upamiętnienie Katastrofa z 1749 r. i jej skutki zostały przedstawione na rysunku przez Karla Albrechta von Goulona, a następnie na jego bazie miedziorytnik Johann David Schleuen wykonał akwafortęMusiał 2015, s. 101.. Georg Wilhelm Kittel wykonał w srebrze medal upamiętniający wydarzenie wrocławska społeczność żydowska przez wiele lat po tragedii traktowała kolejne jej rocznice jako dzień żałobnyWłodarczyk & Kichler 2016, s. 39. powstał ołtarzowy obraz ze św. Walpurgą dla kościoła św. Antoniego (zachowany tam do dziś), w intencji szybkiej odbudowy świątyni po katastrofie i przypominający samo wydarzenieMusiał 2015, s. 111. w 1816 w miejscu dawnej wieży prochowej umieszczono tablicę pamiątkowąMusiał 2015, s. 106.
Przypisy
Bibliografia Harasimowicz J. (red.), Encyklopedia Wrocławia, wyd. III poprawione i uzupełnione, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006, , . Maciejewska B., 2014: Archeolodzy znaleźli ślady jednej z najsłynniejszych katastrof w dziejach Wrocławia. Gazeta Wyborcza (wrocławska), 22 V 2014 Musiał M., 2015: Opis wybuchu wrocławskiej baszty prochowej w 1749 r. z kroniki konwentu reformatów jako przykład formy kształtowania pamięci wspólnoty o wydarzeniu. Pisma Humanistyczne, z. XIII, s. 99–114. ISSN 1506-9567 . Włodarczyk T., Kichler J., 2016: Przewodnik po żydowskim Wrocławiu. Wyd. Wrocław miasto spotkań i Tow. Społ.- Kulturalne Żydów w Polsce, strony 38-39.
Kategoria:Eksplozje Kategoria:Katastrofy we Wrocławiu Kategoria:Historia Wrocławia