Lepilemur nakrapiany (Lepilemur hollandorum) – gatunek ssaka naczelnego z rodziny lepilemurowatych (Lepilemuridae).
Budowa Głowa i tułów mierzą między 29,3 a 33,7 cm, ciało wieńczy ogon osiągający od 26,8 do 29,4 cm. Zwierzę waży około 1 kg. Czyni to lepilemura nakrapianego dużym przedstawicielem swego rodzaju.
Lepilemur nakrapiany jest istotnie nakrapiany. Głowa wraz z proksymalną częścią grzbietu i ramionami zabarwiona jest czerwono-szaro. Głowę zdobi ponadto pośrodkowa słabo wyrażona ciemniejsza smuga, w kolorze od ciemnego brązu do czerni. Sięga ona grzbietu, a niekiedy przybiera kształt odwróconej litery Y. Twarz jest szara z jaśniejszym brązem okolic uszu, mięsistych i wystających, oraz bródki, podobnej barwy jest szyja. Dalsza część ciała jest jaśniejsza, w kolorach szarobrązowych, po czym następuje ciemniejszy, ciemnobrązowy do czarnego ogon. Ręce i stopy ubarwione są szarobrązowo.
Systematyka Nowy gatunek opisano w 2009. Kreowali go Ramaromilanto, Lei, Engberg, Johnson, Sitzmann i Louis. Jako miejsce typowe autorzy podali Madagaskar, prowincję Toamasina, rezerwat biosfery Tananara-Nord (po angielsku zwierzę nazywane jest Mananara-Nord Sportive Lemur). Badacze podali współrzędne miejsca typowego . Holotyp to dorosła samica schwytana 8 sierpnia 2004 roku przez międzynarodowy zespół biologów. Całkowity genom (50ng/μl) samicy jest przechowywany w muzeum przy Texas Tech University, w Lubbock (sygnatura TTU-M 109031). Dwie biopsje – 2,0 mm z małżowiny usznej i 0,007 cm³ pełnej krwi – przechowywane w Omaha’s Henry Doorly Zoo and Aquarium w Omaha.
Nie wyróżnia się podgatunków.
W 2017 Lei et al. opublikowali analizę filogenetyczną, w której zbadano mtDNA 26 gatunków lepilemurów, potwierdzając monofiletyzm 25 linii i wykrywając klad Lepilemur mittermeieri + Lepilemur dorsalis. W efekcie uzyskano następujące drzewo (uproszczono):
Etymologia Lepilemur: ‘czarujący, elegancki’, od lepos, leporis ‘czar, urok’; rodzaj Lemur (lemur). hollandorum: Dick i Mary Holland, para filantropów, która wspiera sztukę, naukę, edukację i badania, w tym pomoc dla młodym naukowców z Madagaskaru.
Tryb życia Zwierzę prowadzi samotny, nocny tryb życia. Jego rozrodu nie poznano. Wedle Schwitzera et al. (2013) w ogóle nie był badany w naturze. IUCN szacuje pokolenie na 7 lat.
Rozmieszczenie geograficzne Lepilemur nakrapiany, jak wszyscy przedstawiciele jego rodziny, jest endemitem Madagaskaru. Posiada ograniczony zasięg występowania. Obserwowano go jedynie na północnym wschodzie wyspy, w rezerwacie biosfery Mananara-Nord. IUCN podaje co prawda dwie lokalizacje, ale obie są parcelami lasu w obrębie rzeczonego rezerwatu. Nie wiadomo, jakie są dokładne północna i południowa granica zasięgu występowania, wstępnie uznano, że występuje na południe od rzeki Fahambahy i Manamara oraz na północ od Sandratsio, Simianoa i Maningory. Badacze zauważają jednak konieczność przeprowadzenia dalszych badań w tym zakresie. Zasięg obejmuje teren mniejszy niż 400 km². Tereny te leżą między 279 i 374 m nad poziomem morza.
Ekologia Siedliskiem lepilemura nakrapianego są nizinne lasy deszczowe. Schwitzer et al. nie dysponują szczegółowymi danymi na temat pożywienia konsumowanego przez gatunek, prawdopodobnie jest on liściożerny, podobnie jak i inne lepilemury.
Zagrożenia i ochrona Całkowita liczebność gatunku nie jest znana, wiadomo jednak, że się obniża.
IUCN w 2020 r. uznawała lepilemura nakrapianego za gatunek krytycznie zagrożony wyginięciem. Wcześniej, w 2014, uznała gatunek za zagrożony wyginięciem, zgodnie z propozycją IUCN/SSC Lemur Red-Listing Workshop z 2012. Uzasadnia to małym zasięgiem występowania, ponadto pofragmentowanym i cały czas ulegającym dalszemu niszczeniu działalnością ludzką. Co więcej, lepilemury należą do zwierzyny łownej i jadalnej, tym bardziej że w dzień śpią w dziuplach czy buszu, stanowiąc łatwą zdobycz. Tymczasem zasiedlany przez gatunek obszar leży w sąsiedztwie licznych domostw ludzkich. IUCN szacuje populację człowieka na 223 tysiące osób w 30 tysiącach domostw, co przy 0,22 lepilemura nakrapianego zabitego na domostwo w 2013 oznacza 6756 osobników zabijanych rocznie. Ponadto jego siedlisko niszczone jest przez wylesianie i rozwój rolnictwa, zwłaszcza plantacji wanilii i palm. Skutkuje to gwałtownym spadkiem liczebności gatunku, ocenianym przez IUCN na 80%.
Gatunek wymienia Załącznik I CITES. Występuje w jednym obszarze oficjalnie objętym ochroną, rezerwacie Mananara-Nord, co jednak nie chroni go przed destrukcją siedlisk ani polowaniami.
Przypisy Nazwy polskie za: Mananara-Nord Sportive Lemur, s. 82 w:
Bibliografia
Kategoria:Lepilemurowate Kategoria:Ssaki Madagaskaru Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 2009 roku