Kulczyk (zwyczajny) (Serinus serinus) – gatunek małego ptaka wędrownego z rodziny łuszczakowatych (Fringillidae). Zamieszkuje Europę, Bliski Wschód i północną Afrykę. Nie jest zagrożony. Monotypowy.
Zasięg występowania Kulczyk zamieszkuje zachodnią, południową i środkową Europę, północną Afrykę i Bliski Wschód; także Wyspy Kanaryjskie (Teneryfę i Gran Canarię). Populacje południowe osiadłe, północne – wędrowne (przeloty III–V i IX–XI); zimują w południowej i południowo-zachodniej Europie, północnej Afryce, w krajach Lewantu i w Iraku. Poza sezonem lęgowym tworzy stada, często mieszane z czyżami i innymi łuszczakami.
W Polsce liczny ptak lęgowy, w wielu rejonach na północy i zachodzie kraju średnio liczny. Najliczniej występuje na Śląsku i Podkarpaciu oraz na terenach dużych aglomeracji miejskich.
Dawniej występował jedynie na obszarach śródziemnomorskich, w XIX wieku rozpoczął ekspansję na północ. Pierwszy lęg na ziemiach polskich odnotowano w połowie XIX wieku.
Morfologia Wygląd Najmniejszy z europejskich łuszczaków, zbliżony wielkością do czyża. Samce mają kuper, pierś i czoło cytrynowożółte, a brzuch biały. Grzbiet, głowa i boki wyraźnie kreskowane. Przez skrzydła przechodzą dwie jaśniejsze pręgi. Samica jest podobna do samca, lecz bardziej matowa, zielonkawożółta, z gęstszym kreskowaniem na wierzchu i spodzie ciała, brwi ma węższe, a kuper często znacznie bledszy.
Wymiary średnie Długość ciała 11–12 cm Rozpiętość skrzydeł ok. 20 cm Masa ciała 8,5–14 g
Ekologia i zachowanie mały|lewo|Gniazdo z jajami mały|Śpiew kulczyka Biotop Obrzeża borów i lasów mieszanych, parki, sady, ogrody, otwarte przestrzenie ze skąpą, niską roślinnością. Pożywienie Nasiona, pąki, kiełki, kwiaty oraz małe bezkręgowce. Rozród Sezon lęgowy trwa od lutego do początku sierpnia. Zazwyczaj wyprowadza jeden lęg w sezonie, ale w części Europy Środkowej często dwa. Gniazdo Starannie uwite i umieszczone na wysokości 3–8 metrów nad ziemią w okółku bocznej gałęzi. Jaja Samica składa 3–4 jaja o średnich wymiarach 11×16 mm, białe z odcieniem niebieskawym i nielicznymi, słabo widocznymi, czerwonymi plamkami. Wysiadywanie, pisklęta Wysiadywaniem zajmuje się wyłącznie samica przez 12–13 dni. Pisklęta przebywają w gnieździe przez 15–18 dni i są karmione przez oboje rodziców.
Status zagrożenia i ochrona IUCN uznaje kulczyka za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. Liczebność światowej populacji, wstępnie obliczona na podstawie szacunków organizacji BirdLife International dla Europy i całej Turcji na rok 2015, zawiera się w przedziale 45–75 milionów dorosłych osobników. Globalny trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy.
Na terenie Polski kulczyk jest objęty ścisłą ochroną gatunkowąRozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt ().. Na Czerwonej liście ptaków Polski został sklasyfikowany jako gatunek najmniejszej troski (LC). Według szacunków Monitoringu Pospolitych Ptaków Lęgowych, w latach 2013–2018 populacja kulczyka w Polsce liczyła 567–749 tysięcy par lęgowych.
Zobacz też ptaki Polski
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Łuszczakowate Kategoria:Ptaki Afryki Kategoria:Ptaki Azji Kategoria:Ptaki Europy Kategoria:Awifauna Polski Kategoria:Fauna Wysp Kanaryjskich Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1766 roku Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza