Rukmini Devi Arundale z domu Shastri (ur. 29 lutego 1904 w Madurai w Tamillnadu, zm. 24 lutego 1986 w Ćennaju) – indyjska teozofka, tancerka oraz choreografka indyjskiego tańca klasycznego bharatanatjam; działaczka na rzecz dobrostanu zwierząt. Była pierwszą kobietą w historii Indii wybraną do Rajya Sabha, izby wyższej Parlamentu Indii. Najważniejsza działaczka odrodzenia Bharatanatjam z jego pierwotnego stylu sadhir dominującego wśród tancerzy świątynnych, Devadasis. Pracowała również na rzecz przywrócenia tradycyjnej indyjskiej sztuki i rzemiosła. Rukmini Devi pojawia się na liście 100 osób, które ukształtowały Indie. W 1956 została ona odznaczona nagrodą Padma Bhushan, a w 1967 Sangeet Natak Akademi Fellowship.
Życiorys Rukmini Devi urodziła się w bramińskiej rodzinie. Jej ojciec Neelakanta Shastri był inżynierem w Departamencie Robót Publicznych i uczonym, a matka Seshammal była entuzjastką muzyki. Rodzina często się przeprowadzała. Jako zwolennik Annie Besant, Neelakanta Shastri po przejściu na emeryturę przeniósł się do Adyar w Ćennaj, gdzie zbudował swój dom w pobliżu siedziby Towarzystwa Teozoficznego Adyar. To tutaj młoda Rukmini została wystawiona nie tylko na myśl teozoficzną, ale także na nowe idee dotyczące kultury, teatru, muzyki i tańca. Jej spotkanie z wybitnym brytyjskim teozofem dr. George’em Arundale’em, bliskim współpracownikiem Annie Besnt, a później dyrektorem Central Hindu College w Varnasi, doprowadziło do zbudowania trwałej więzi. Pobrali się w 1920 roku, gdy Rukmini miała 16 lat. Mąż był od niej 26 lat starszy, co było szokiem dla ówczesnego konserwatywnego społeczeństwa.
Po ślubie Rukmini podróżowała po świecie, spotykając się z innymi teozofami. Nawiązała przyjaźnie z nauczycielką Marią Montessori i poetą . W 1923 została przewodniczącą Ogólnoindyjskiej Federacji Młodych Teozofów, a w 1925 przewodniczącą Światowej Federacji Młodych Teozofów.
W 1928 słynna rosyjska balerina Anna Pawłowa odwiedziła Bombaj, a małżonkowie Arundale udali się na jej występ. Następnie tym samym statkiem popłynęli do Australii. W trakcie podróży kobiety zaprzyjaźniły się i wkrótce Rukmini Devi zaczęła uczyć się tańca od jednej z czołowych tancerek Anny, Cleo Nordi. Później, na prośbę Anny, Rukmini Devi zwróciła uwagę na odkrywanie klasycznych indyjskich form tańca.
W 1933 na corocznej konferencji Akademii Muzycznej w Madrasie Rukmini po raz pierwszy zobaczyła występ w stylu tanecznym zwanym sadhir. Uczyła się tańca od Mylapore Gowri Ammy, a potem od E Krishny Lyera z Pandanallur Meenakshi Sundaram Pillai. W 1935 Rukmini Devi wystąpiła publicznie na Diamentowym Zjeździe Towarzystwa Teozoficznego. mały|Biuro Akademii Kalakshetra w Besant Nagar W styczniu 1936 wraz z mężem założyła Kalakshetra, czyli akademię tańca i muzyki zbudowaną wokół starożytnego indyjskiego systemu Gurukul w Adyar w Ćennaju. Obecnie akademia jest uznawana za uniwersytet. Jej absolwentką jest m.in. Yamini Krishnamurthy.
Pierwotnie znany jako sadhir (tamil: சதிராட்டடம்), bharatanatyam zawdzięcza swoją obecną nazwę E. Krishnie Iyer i Rukmini Devi Arundale, którzy odegrali kluczową rolę w modyfikacji stylu pandanallur oaz usunięciu obcych naleciałości i elementów erotycznych z tańca. Arundale zmieniła oblicze tańca, wprowadzając do występów instrumenty muzyczne, np. skrzypce, scenografię i oświetlenie, innowacyjne kostiumy i biżuterię inspirowaną rzeźbami świątynnymi. Rukmini Devi w poszukiwaniu inspiracji zwracała się do wybitnych uczonych, klasycznych muzyków i artystów. Rezultatem współpracy było stworzenie pionierskich dramatów tanecznych opartych na hinduskich eposach, takich jak Ramayana Valmiki i Gita Govinda Jayadevy.
Rukmini Devi została członkinią Rady Państw (Rajya Sabha) w kwietniu 1952. Ponownie została wybrana w 1956 roku. Była pierwszą Hinduską w Rajya Sabha. Interesowała się dobrostanem zwierząt, była związana z różnymi organizacjami humanitarnymi, a jako członkini Rajya Sabha przyczyniła się do uchwalenia ustawy o zapobieganiu okrucieństwu wobec zwierząt i utworzenia w 1962 Animal Welfare Board of India. Przewodniczyła radzie. W zarządzie działała do śmierci.
Promowała w Indiach wegetarianizm. Od 1955 do śmierci była wiceprzewodniczącą Międzynarodowej Unii Wegetariańskiej.
W 1977 Morarji Desai zaproponował jej nominację na prezydentkę Indii, którą odrzuciła.
W 1978 w Kalakshetrze założono „Centrum Kalamkari”, aby ożywić starożytne indyjskie rzemiosło druku tekstylnego. Rukmini Devi, zachęcona przez Kamaladevi Chattopadhyay, agitowała na rzecz naturalnego barwienia i tkania.
Dziedzictwo mały|202x202px|Rukmini Devi w 1987 na znaczku pocztowym W styczniu 1994 Indyjski parlament uznał Fundację Kalakshetra za placówkę o znaczeniu narodowym.
W roku setnej rocznicy jej urodzin na całym świecie organizowano uroczystości, w tym wykłady, seminaria i festiwale. W Galerii Lalit Kala w Nowym Delhi otwarto wystawę fotograficzną poświęconą jej życiu. Sunil Kothari opublikował biografię artystki z przedmową byłego prezydenta R Venkataramana.
W 2016 Google uhonorowało Rukmini Devi w jej 112. urodziny za pomocą Doodle. Z okazji 80 rocznicy powstania Fundacji Kalakshetra,odbył się festiwal muzyki i tańca „Remembering Rukmini Devi”. W 2017 Rukmini została upamiętniona w Google Doodle z okazji Międzynarodowego Dnia Kobiet.
Nagrody i wyróżnienia Padma Bhushan (1956) Sangeet Natak Akademi Award (1957) Desikothama (1972), Viswa Bharati University 1967 Sangeet Natak Akademi Fellowship Prani Mitra (1968), Friend of All Animals (Animal Welfare Board of India) Kalidas Samman (1984), Govt of Madhya Pradesh doktorat honoris causa, Indira Kala Sangit Vishwavidyalaya, Khairagarh, Chhattisgarh Queen Victoria Silver Medal, Royal Society for the Prevention of Cruelty to Animals, London Addition to the roll of honour by The World Federation for the Protection of Animals, Haga doktorat honorowy, Wayne State University, USA Scrolls of Honour, County and City of Los Angeles
Zobacz też Bharatanatyam
Przypisy
Kategoria:Urodzeni w 1904 Kategoria:Indyjskie tancerki Kategoria:Zmarli w 1986