Zamach stanu w Nigrze w 2023 – zamach stanu trwający od 26 do 28 lipca 2023 roku. Przeprowadzony został przez gwardię prezydencką przeciw prozachodniemu prezydentowi Mohamedowi Bazoumowi. Odsunął on prezydenta od władzy, a jego miejsce zajął Abdourahamane Tchiani, wcześniejszy dowódca gwardii pałacowej.
Geneza wydarzeń Od uzyskania niepodległości w Nigrze doszło do kilku zamachów stanu (m.in. w 2010). Ostatnia próba zamachu stanu odbyła się w 2021, podczas wyborów w których zwyciężył Mohamed Bazoum, kandydat prozachodniej Nigerskiej Partii na rzecz Demokracji i Socjalizmu. Nowy prezydent współpracował z Unią Europejską, starając się ograniczyć napływ uchodźców z Afryki Subsaharyjskiej i walcząc z dżihadystami. W społeczeństwie obecne były jednak wciąż silne nastroje antyfrancuskie, które nasiliły się w związku z współpracą prezydenta z Francją.
Sytuację zaogniły udane zamachy stanu w pobliskich państwach (maj 2021 – Mali, wrzesień 2021 – Gwinea, styczeń i wrzesień 2022 – Burkina Faso). ECOWAS (którego członkiem jest Niger) zawiesiło w prawach członkowskich wymienione wcześniej kraje z powodu przewrotów. Państwo borykało się z biedą (jako jedno z najbiedniejszych państw świata) i powstaniami dżihadystów. Stopniową dominację w regionie zaczęła zyskiwać Rosja, gdyż Grupa Wagnera wsparła zamachy stanu w Mali i Burkinie Faso (wrześniowy).
Przebieg zamachu Według niektórych przekazów bezpośrednią przyczyną zamachu stanu miał być zamiar zastąpienie Abdourahmane Tchianiego na stanowisku dowódcy gwardii pałacowej. W chwili rozpoczęcia zamachu stanu armia Nigru liczyła około 30 000 żołnierzy, a siły puczystów podczas przewrotu szacowane są na około 57 000. mały|Mohamed Bazoum
26 lipca 26 lipca gwardia pałacowa rozpoczęła zamach stanu, poprzez zablokowanie pałacu prezydenckiego, więżąc de facto w areszcie domowym prezydenta oraz jego żonę i syna. Przewrót poparła początkowo niechętna mu Armia Nigru, według swoich własnych słów po to, "by uniknąć rozlewu krwi oraz destabilizacji państwa". Wkrótce ogłoszono również rozwiązanie rządu, aresztowano też ministra spraw wewnętrznych, Hamadou Souleya. Wkrótce około 400 zwolenników obalonego prezydenta próbowało przedrzeć się do pałacu, zostali jednak odpędzeni ostrzałem.
27 lipca W nocy z 26 na 27 lipca w telewizji żołnierze oficjalnie ogłosili obalenie całego rządu, zamknięcie granic państwa, zawieszeniu wszystkich instytucji, unieważnieniu konstytucji i wprowadzenie godziny policyjnej. Obalony prezydent Bazoum wezwał swoich zwolenników do walki przeciw zamachowi oraz powiedział, że mimo jego obalenia zwycięży w Nigrze demokracja. Hassoumi Massoudou, obalony minister spraw zagranicznych, ogłosił się w zastępstwie Bazouma pełniącym obowiązki głowy państwa. Powiedział też, iż za zamachem nie stała cała armia.
28 lipca Po obaleniu Bazouma generał Abdourahamane Tchiani ogłosił się nową głową państwa i ostrzegł przed interwencją zagraniczną, która spowoduje jego zdaniem jeszcze większy chaos. Generał skrytykował też politykę Bazouma, wskazując na jej nieskuteczność.
Późniejsze wydarzenia mały|Sytuacja polityczna w ECOWAS po zamachu stanu w Nigrze:
30 lipca 30 lipca ECOWAS wystosował ultimatum do nigerskiej junty wojskowej, zgodnie z którym Bazoum miał zostać przywrócony na stanowisko prezydenta w ciągu tygodnia. W komunikacie odczytanym przez przewodniczącego Komisji ECOWAS, Omara Touraya, na nadzwyczajnym szczycie zwołanym w Abudży w odpowiedzi na zamach stanu, organizacja ogłosiła, że jeśli jej żądania nie zostaną spełnione, „podejmą wszelkie niezbędne środki w celu przywrócenia porządku konstytucyjnego w Republice Nigru”, i że „takie środki mogą obejmować użycie siły”. Reakcja bloku wobec junty drastycznie różniła się od działań podjętych podczas wcześniejszych zamachów stanu w Mali, Burkinie Faso i Gwinei, które nie wiązały się z groźbą użycia siły w celu przywrócenia obalonego rządu. ECOWAS ogłosił również „natychmiastowe sankcje” wobec Nigru, w tym zamknięcie granic lądowych i powietrznych, nałożenie strefy zakazu lotów na wszystkie loty komercyjne do i z Nigru oraz zawieszenie wszystkich transakcji handlowych i finansowych między ECOWAS a Nigrem. Aktywa przedsiębiorstw państwowych Nigru zostały zamrożone przez Bank Centralny ECOWAS, co doprowadziło do anulowania emisji obligacji o wartości 30 miliardów franków CFA (51 milionów dolarów). mały|Mahamat Idriss Déby Itno
31 lipca 31 lipca na polecenie ECOWAS prezydent Czadu Mahamat Déby Itno spotkał się z generałem Tchianim i prezydentem Bazoumem w pałacu prezydenckim w Niamey. Prezydencja Czadu opublikowała zdjęcia ze spotkania, na którym Bazoum pojawił się po raz pierwszy od czasu puczu.
1 sierpnia 1 sierpnia Amadou Abdramane, pułkownik będący jednym z przywódców powstania, powiedział że obalony rząd poprosił Francję o interwencje w celu jego przywrócenia.
Tego samego dnia Mali i Burkina Faso wydały wspólne oświadczenie ostrzegające przed zagraniczną interwencją wojskową w Nigrze i stwierdziły, że byłoby to „wypowiedzeniem wojny” ich narodom. W oświadczeniu stwierdzono, że „tymczasowe rządy Burkina Faso i Mali wyrażają swoją braterską solidarność […] z narodem Nigru, który z pełną odpowiedzialnością zdecydował się wziąć swój los w swoje ręce i przejąć pełnię swojej suwerenności przed historią”. Kraje te oświadczyły również, że nie będą egzekwować sankcji ECOWAS, określając je jako „nielegalne i nieludzkie”. Prezydent Gwinei, Mamady Doumbouya, również potępił sankcje z podobnych powodów. mały|Bola Tinubu
2 sierpnia W miastach w Nigrze zgłoszono ciągłe przerwy w dostawie prądu, za które państwowa firma energetyczna Nigelec obwiniła Nigerię, z powodu odcięcia dostaw. Podczas gdy Transmission Company of Nigeria odmówiła komentarza, anonimowe źródło miało poinformować BBC, że posunięcie to było zgodne z dyrektywą prezydenta Bola Tinubu.
Do Nigru w celu ewakuacji mieszkańców przyleciał francuski samolot, który ewakuował część Francuzów i 4 Polaków. Na ewakuacje swoich obywateli zdecydowały się też Hiszpania i Wielka Brytania.
3 sierpnia ECOWAS wysłał kolejną delegację do Nigru, aby negocjowała z juntą, tym razem kierowaną przez byłego nigeryjskiego dowódcę wojskowego Abdulsalamiego Abubakara, w skład której wchodzi także sułtan Sokoto, Muhammadu Sa’ad Abubakar i Omar Touray, przewodniczący Komisji ECOWAS. Abdel-Fatau Musah, komisarz ECOWAS do spraw politycznych, pokoju i bezpieczeństwa, powiedział, że „opcja wojskowa jest ostatnią opcją, ostatecznością, ale musimy przygotować się na taką ewentualność”. Tymczasem szefowie wojskowi państw członkowskich ECOWAS spotkali się w Abudży, aby omówić sytuację w Nigrze. W tym samym czasie poufny sygnał wojskowy został odebrany w Nigerii, wydając rozkazy nigeryjskiej armii, by wyznaczyły jednostki do operacji wojskowej przeciwko Nigrowi, zmobilizowały siły zbrojne i ustanowiły strefę zakazu lotów. Kilka godzin później Wybrzeże Kości Słoniowej wydało oświadczenie, w którym poparło sankcje ECOWAS i zapowiedział udział tego kraju w przygotowaniach do interwencji wojskowej w Nigrze. Potwierdzenie o tym, że ich kraje także wezmą udział w interwencji wojskowej w Nigrze, wyrazili Minister Spraw Zagranicznych Senegalu Aïssata Tall Sall i jej odpowiednik w Beninie Shegun Adjadi Bakari.
4 sierpnia Bola Tinubu zwrócił się w liście skierowanym do Senatu Nigerii o zezwolenie na interwencję w Nigrze. Na zdjęciach widać, jak w ostatnich dniach wojska nigeryjskie gromadziły się na granicy z Nigrem.
5 sierpnia W przestrzeni medialnej pojawiły się doniesienia, że junta, za pośrednictwem generała Salifou Mody, formalnie poprosiła Grupę Wagnera o pomoc podczas jego wizyty w Mali. Tego samego dnia źródła podają, że do stolicy Nigru, Niamey, przybyli z Mali instruktorzy Grupy Wagnera i specjaliści ds. bezpieczeństwa.
Po spotkaniu z premierem Bazouma Ouhoumoudou Mahamadou w Paryżu, minister spraw zagranicznych Francji Catherine Colonna zadeklarowała poparcie swojego kraju dla interwencji ECOWAS w Nigrze, nie precyzując, czy Francja udzieli jej wsparcia militarnego.
Senat Nigerii odrzucił prośbę Boli Tinubu o zezwolenie na interwencję wojskową w Nigrze i zamiast tego wezwał go do rozwiązania kryzysu bardziej pokojowymi środkami. Jednak konstytucja Nigerii nadal zezwala prezydentowi na rozmieszczanie wojsk za granicą bez zgody Senatu, jeśli prezydent uważa, że bezpieczeństwo narodowe jest „bezpośrednio zagrożone”.
6 sierpnia Tygodniowy termin, w którym junta wojskowa miała zwrócić władzę Bazoumowi lub stanąć w obliczu interwencji wojskowej, upłynął.
7 sierpnia ECOWAS ogłosił plany zorganizowania szczytu 10 sierpnia w celu omówienia kolejnych kroków w sprawie sytuacji w Nigrze. mały|Ali Lamine Zeine
8 sierpnia Junta mianowała nowym premierem ekonomistę Alego Lamine’a Zeine’a. Zeine był ministrem finansów do 2010 roku, później pracował w Afrykańskim Banku Rozwoju.
Wspólna delegacja złożona z urzędników ECOWAS, Organizacji Narodów Zjednoczonych i Unii Afrykańskiej próbowała prowadzić rozmowy z juntą, ale odmówiono im wstępu. W odpowiedzi Nigeria ogłosiła dodatkowe sankcje wymierzone w osoby zaangażowane w zamach stanu za pośrednictwem Nigeryjskiego Banku Centralnego. mały|Evariste Ndayishimiye
10 sierpnia Junta ogłosiła powołanie nowego rządu, mianując 21 ministrów na czele z premierem Zeine w ogłoszeniu w telewizji państwowej „sekretarza generalnego rządu” Mahamane Roufai Laouali. Trzech generałów, którzy byli członkami CNSP, zostało mianowanych szefami ministerstw spraw wewnętrznych, obrony i sportu.
ECOWAS otworzył swoje drugie nadzwyczajne posiedzenie w Abudży w sprawie sytuacji w Nigrze, a prezydent Nigerii Bola Tinubu powtórzył w swoim przemówieniu otwierającym, że blok oceni rozwiązania sytuacji i nazwał zamach stanu „zagrożeniem” dla Afryki Zachodniej. Nie było jasne, czy w posiedzeniu uczestniczyli przedstawiciele Burkina Faso, Gwinei i Nigru. Jednak obecny był także prezydent Mauretanii Muhammad wuld al-Ghazwani, którego kraj opuścił ECOWAS w 2000 roku, oraz prezydent Burundi Évariste Ndayishimiye. Po szczycie ECOWAS nakazał natychmiastowe postawienie swoich sił w stan gotowości w celu przywrócenia porządku konstytucyjnego w Nigrze.
13 sierpnia Junta ogłosiła, że planuje postawić prezydenta Bazoum i jego współpracowników przed sądem, pod zarzutami "zdrady", oraz "zagrażania bezpieczeństwu państwa". Telewizyjne orędzie w tej sprawie wygłosił pułkownik Amadou Abdramane.
14 sierpnia Główny zastępca rzecznika Departamentu Stanu Stanów Zjednoczonych Vedant Patel, uznał zapowiedzi postawienia prezydenta Bazouma przed sądem za "zupełnie nieuzasadnione", stwierdził też, że "nie przyczyni się to do pokojowego rozwiązania kryzysu". Planowany proces negatywnie ocenił również Stéphane Dujarric, rzecznik ONZ.
Według szejka Abdullaha Bala Lau, przewodzącego delegacji islamskich duchownych z Nigerii, generał Tchiani zgodził się na bezpośrednie rozmowy z ECOWAS.
17 sierpnia Przywódcy wojsk państw ECOWAS spotkali się w Akrze, by "sfinalizować plany rozmieszczenia sił szybkiego reagowania", jak głosił komunikat organizacji. Jednocześnie, w czasie szczytu, komisarz ECOWAS Abdel-Fatau Musah, oskarżył juntę o celowe unikanie spotkania z przedstawicielami sojuszu, poprzez "zabawę w kotka i myszkę".
18 sierpnia Na zakończenie spotkania w Akrze, komisarz ECOWAS do spraw politycznych, pokoju i bezpieczeństwa Abdel-Fatau Musah powiedział, że blok regionalny wyznaczył „dzień D” na ewentualną interwencję wojskową przeciwko juncie, ale odmówił ujawnienia daty. Niemniej jednak organ utrzymywał, że nadal jest otwarty na środki dyplomatyczne w celu rozwiązania kryzysu.
19 sierpnia Delegacja ECOWAS na czele z Abdulsalamim Abubakarem przybyła do Niamey na rozmowy z juntą, dołączając do specjalnego przedstawiciela ONZ ds. Afryki Zachodniej i Sahelu Leonardo Santosa Simao, który przybył 18 sierpnia. Grupa spotkała się z Tchianim, a później z Bazoumem.
20 sierpnia