mały|Globus Erdapfel z XV wieku, wykonany przez Martina Behaima; jeden z najstarszych zachowanych.

mały|Częściowe zaćmienie Księżyca – cień Ziemi zawsze jest kołem. Od starożytności znano ten fakt i dowodzono nim kulistości Ziemi. mały|Zdjęcie Ziemi The Blue Marble zrobione przez sondę Apollo 17 w 1972 roku – bezpośrednia przesłanka kulistości.

Geosferyzm – pogląd, że Ziemia jest w przybliżeniu kulą. Pojawił się najpóźniej w starożytnej Grecji i został udowodniony przez jej uczonych; przez kolejne stulecia upowszechnił się w Europie, krajach islamskich i Indiach. Nowożytne odkrycia geograficzne umożliwiły przedstawienie go pozostałym kulturom.

Historia Koncepcja ta pojawiła się najpóźniej w VI wieku przed naszą erą; jej pierwszymi poświadczonymi zwolennikami byli pitagorejczycy Wielkie idee i koncepcje w naukach geograficznych. Idea geosferyzmu, zpe.gov.pl [dostęp 2023-04-23].. Dzięki obserwacjom astronomicznym model ten udowodniono; Arystoteles przykładowo powołuje się na różne długości dnia w różnych miejscach Zenon E. Roskal, Starożytni prekursorzy geosferyzmu, „Fizyka w Szkole”, nr 3/2006, s. 17, kul.pl [dostęp 2023-04-23].. Geosferyzm zaowocował tworzeniem globusów; w II wieku p.n.e. w Pergamonie model taki stworzył Krates z MallosPraca zbiorowa, Wielka Historia Świata, t. 10, Polskie Media Amer. Com, 2006, , s. 81–82.. Pogląd ten czekał na pełną akceptację przez stulecia – na przełomie III i IV wieku polemizował z nim Rzymianin Laktancjusz Andrzej Kajetan Wróblewski, Einstein dla laików – 100 lat Ogólnej Teorii Względności, kanał „Zapytaj fizyka” na YouTube, 19 kwietnia 2016 [dostęp 2023-08-04], 3:33., a w VI wieku Bizantyjczyk Kosmas Indikopleustes. Był też znany uczonym poza Europą i basenem Morza Środziemnego – przykładowo w V wieku wykładał go indyjski astronom Arjabhata, a w XI wieku Al-Biruni żyjący w Azji Środkowej.

W czasach europejskiego średniowiecza geosferyzm głosili uczeni, m.in. Beda Czcigodny (VIII wiek) i Sacrobosco (XIII wiek). Krzysztof Kolumb próbował wykorzystać kształt Ziemi, żeby dopłynąć do Azji, żeglując na zachód. Epoka nowożytna dostarczyła dalszych, bardziej bezpośrednich przesłanek – ekspedycja Ferdynanda Magellana w XVI wieku okrążyła glob, a w XX wieku pojawiły się zdjęcia satelitarne. Mimo to w XXI wieku dalej istnieją grupy przeczące temu odkryciu, np. Towarzystwo Płaskiej Ziemi The International Flat Earth Research Society , ifers.forumotion.com [dostęp 2023-08-04]..

Przyczyna Powodem przybliżonej kulistości Ziemi oraz innych ciał niebieskich jest grawitacja – odpowiednio duże masy skutkują wystarczająco dużą siłą, żeby odkształcić materiał w sposób minimalizujący odległości między częściami Dlaczego planety mają kształt kuli?, Planeta Anuka, planetarium.waw.pl, 12 sierpnia 2021 [dostęp 2023-08-04]. Why Are Planets Round? , NASA Space Place, spaceplace.nasa.gov, 27 czerwca 2019 [dostęp 2023-08-04]..

Stopień prawdziwości Kształt Ziemi odbiega od idealnej kuli nie tylko z powodu nierówności jak góry; średnia odległość między biegunami jest inna niż średnica równika. Geoida jest bliższa elipsoidzie obrotowej – ruch obrotowy Ziemi ją spłaszcza, co w układzie spoczynku Ziemi tłumaczą siły odśrodkowe. Zjawisko to przewidział w XVII wieku Isaac Newton, a w następnym stuleciu to potwierdzono.

Zobacz też

geosfera

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne A jednak się kręci, kanał Astronarium na YouTube, 8 grudnia 2024 [dostęp 2025-05-17]. Moriel Schottlender, Top 10 Ways to Know the Earth is Not Flat , smarterthanthat.com, 19 sierpnia 2008 [dostęp 2023-08-04] – artykuł edukacyjny o dowodach kulistości Ziemi.

Kategoria:Historia astronomii Kategoria:Historia geografii