Wielki człowiek do małych interesów. Komedia w pięciu aktach – pięcioaktowa komedia Aleksandra Fredry. Prapremiera odbyła się 11 stycznia 1877.

Opis Dokładny czas powstania utworu nie jest znany. Został napisany prawdopodobnie podczas procesu politycznego przeciw Fredrze o zdradę stanu, jaki miał miejsce w latach 1852–1854, i był to jeden z pierwszych utworów scenicznych napisanych przez Fredrę po kilkunastoletniej przerwie. Sam autor zaplanował umieszczenie jej na początku VI tomu jego dzieł, mających ukazać się pośmiertnie. Po śmierci autora sztuka została znaleziona w jego zbiorach i przeznaczona do wystawienia, zaś prapremiera odbyła się 11 stycznia 1877 we Lwowie, 26 stycznia w Warszawie oraz 30 stycznia w Krakowie. Drukiem ukazała się w 1880 w tomie VII zbiorowego wydania dzieł (s. 1–129). Tytuł utworu został prawdopodobnie zaczerpnięty z komedio-opery Maksymiliana Vidala, wydanej w Warszawie w 1835, aczkolwiek treść obu utworów jest zupełnie różna.

Główny bohater Tytułowym bohaterem jest galicyjski szlachcic Ambroży Jenialkiewicz, który sam siebie uważa człowieka niezwykle zaradnego, operatywnego i gotowego przeprowadzić z sukcesem nawet najtrudniejsze przedsięwzięcie. W rzeczywistości efekty jego działań przynoszą opłakane skutki, np. z entuzjazmem czyta o wszelkich rolniczych nowinkach, jednak zamiast chowem bydła interesuje się bardziej pochodzeniem białych i czarnych niedźwiedzi, co prowadzi oczywiście do strat. Nazwisko tytułowego bohatera jest nazwiskiem znaczącym utworzonym od przymiotnika jenialny (arch. genialny) odpowiednio do opinii, jaką bohater miał o sobie samym.

Treść Ambroży Jenialkiewicz postanawia pomóc swemu protegowanemu – Dolskiemu w uzyskaniu funkcji dyrektora Towarzystwa Kredytowego. Efekt jego pomocy jest oczywiście odwrotny, a posadę otrzymuje ostatecznie Leon – bratanek Jenialkiewicza. Pomyślne zakończenie ma natomiast intryga miłosna: Dolski może poślubić ukochaną Anielę.

Inscenizacje (wybór) TeatrRok premieryReżyseriaTeatr Rozmaitości w Warszawie1887Teatr w Lublinie1898Teatr Miejski we Lwowie1901Teatr Miejski im. Juliusza Słowackiego w Krakowie1920Zygmunt NowakowskiTeatr Narodowy w Warszawie19281935Aleksander ZelwerowiczTeatr Miejski w Bygdoszczy1928Władysław StomaTeatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie19441981Mieczysław GórkiewiczTeatr Nowy w Poznaniu1950Stefan Orzechowski1963Jowita PieńkiewiczTeatr Powszechny w Łodzi1950Wacław ŚciborTeatry Ziemi Pomorskiej Toruń-Bygoszcz1953Malwina SzczepkowskaTeatr Domu Wojska Polskiego w Warszawie1954Olga KoszutskaTeatr Polski w Szczecinie1954Maria StraszewskaTeatr Wybrzeże w Gdańsku1956Maria Kaniewska-ForbertTeatr Ludowy w Warszawie1958Artur KwiatkowskiTeatr Nowy w Zabrzu1965Andrzej ZiębińskiTeatr Współczesny w Warszawie1968Jerzy KreczmarTeatr Rozmaitości w Krakowie1971Józef WyszomirskiTeatr im. Aleksandra Fredry w Gnieźnie1972Henryk RozenTeatr Powszechny w Łodzi1973Henryk SzletyńskiTeatr im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie1976Stanisław WieszczyckiTeatr Polski we Wrocławiu1976Maria StraszewskaTeatr Nowy w Warszawie1980Mariusz DmochowskiTeatr Rozmaitości w Warszawie1985Józef FryźlewiczTeatr Dramatyczny w Elblągu1989Tadeusz PliszkiewiczTarnowski Teatr Dramatyczny im. Ludwika Solskiego1991Rafał MaciągNarodowy Teatr Stary im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie2005Michał Borczuch

Spektakl radiowy W 1954 r. w Teatrze Polskiego Radia wyemitowano spektakl Wielki człowiek do małych interesów w adaptacji i reżyserii Jerzego Leszczyńskiego.

Spektakle telewizyjne Wielki człowiek do małych interesów (1963, reż. Marta Wiercińska) Wielki człowiek do małych interesów (1975, reż. Krystyna Meissner) Wielki człowiek do małych interesów (1983, reż. Barbara Jaklicz) Wielki człowiek do małych interesów (1997, reż. Wojciech Nowak)

Odtwórcy głównej roli W roli Ambrożego Jenialkiewicza wystąpili m.in.: Tadeusz Bartosik, Saturnin Butkiewicz, Marian Cebulski, Józef Chrobak, Julian Dobrzański, Gustaw Fiszer, Aleksander Fogiel, Tadeusz Frenkiel, Józef Fryźlewicz, Stanisław Jaszkowski, Zygmunt Józefczak, Emil Karewicz, Edmund Kupiecki, Zenon Laurentowski, Jerzy Leszczyński, Ferdynand Matysik, Jerzy Miedziński, Jan Nowicki, Bronisław Pawlik, Bolesław Rosłan, Ludwik Ruszkowski, Jarosław Skulski, Zdzisław Suknarowski, Władysław Walter, Tadeusz Wieczorek, Czesław Wołłejko, Aleksander Zelwerowicz i Alojzy Gonzaga Jazon Żółkowski.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Polskie utwory komediowe Kategoria:Dramaty Aleksandra Fredry Kategoria:Utwory literackie z 1877