Lista światowego dziedzictwa UNESCO w Kazachstanie – lista miejsc w Kazachstanie wpisanych na listę światowego dziedzictwa UNESCO, ustanowionej na mocy Konwencji w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturowego i naturalnego, przyjętej przez UNESCO na 17. sesji w Paryżu 16 listopada 1972 i ratyfikowanej przez Kazachstan 29 kwietnia 1994 roku.

Obecnie (stan na 2026 rok) na liście znajduje się 7 obiektów: 4 dziedzictwa kulturowego oraz 3 o charakterze dziedzictwa przyrodniczego.

Na kazachskiej liście informacyjnej UNESCO – liście obiektów, które Kazachstan zamierza rozpatrzyć do zgłoszenia do wpisu na listę światowego dziedzictwa – znajduje się 13 obiektów (stan na 2025 rok).

Obiekty na liście światowego dziedzictwa UNESCO

Poniższa tabela przedstawia kazachskie obiekty na liście światowego dziedzictwa UNESCO:

Nr ref. – numer referencyjny UNESCO; Obiekt – polskie tłumaczenie nazwy wpisu na liście wraz z jej angielskim oryginałem; Położenie – miasto, obwód; współrzędne geograficzne; Typ – klasyfikacja według Komitetu Światowego Dziedzictwa: kulturowe (K) przyrodnicze (P) kulturowo-przyrodnicze (K,P) Rok wpisu – roku wpisu na listę i rozszerzenia wpisu Opis – krótki opis obiektu wraz z informacjami o jego zagrożeniu.

Nr ref. Obiekt Zdjęcie Położenie Typ Rok Opis 1103Mauzoleum Chodży Ahmada JasawiegoMausoleum of Khoja Ahmed Yasawicenter|150x150pxTurkiestanObwód turkiestańskiK (i)(iii)(iv) 2003Mauzoleum zostało wzniesione w latach 1389–1405 dla Chodży Ahmada Jasawiego, z rozkazu Timura. Budowy nigdy nie ukończono, gdyż po śmierci władcy zaniechano budowy. Od 1991 roku mauzoleum jest oficjalnym miejscem kultu Chodży Ahmada Jasawiego oraz celem pielgrzymek. 1145Petroglify w krajobrazie archeologicznym TamgałyPetroglyphs of the Archaeological Landscape of Tanbalycenter|150x150pxObwód ałmackiK (iii) 2004Rezerwat archeologiczny w południowym Kazachstanie. Na jego terenie znajduje się ok. 5000 rysunków naskalnych, datowanych na okres średniego oraz późnego brązu. Petroglify przedstawiają zwierzęta oraz sceny religijne. 1102Saryarka: step i jeziora północnego KazachstanuSaryarka – Steppe and Lakes of Northern Kazakhstancenter|150x150pxObwód ałmackiP (ix)(x) 2008Saryarka obejmuje dwa rezerwaty przyrody – Korgałżyn oraz Nauyrzym. Stepy oraz jeziora są siedliskiem dla wielu zagrożonych gatunków zwierząt m.in.: bielik wschodni, pelikan kędzierzawy, suhak stepowy oraz żuraw biały. 1442Jedwabny Szlak: sieć dróg w korytarzu Chang’an – TienszanSilk Roads: the Routes Network of Chang’an-Tianshan Corridorcenter|150x150pxObwód ałmackiObwód żambylskiK (ii)(iii)(v)(vi) 2014Odcinek rozległej sieci dróg Jedwabnego Szlaku o długości 5 tys. km, biegnący z Xi’an (dawnej stolicy Chin za panowania dynastii Han i Tang) do Siedmiorzecza w Azji Środkowej, który powstał w okresie od II p.n.e. do I w. n.e. i był w użyciu do XVI w. Wpis transgraniczny wraz z Chinami i Kirgistanem obejmuje 33 miejsca położone wzdłuż szlaku, m.in. ośrodki miejskie i dworskie, osady handlowe, świątynie buddyjskie, starożytne drogi, zajazdy pocztowe, przełęcze, wieże strażnicze, odcinki Wielkiego Muru, fortyfikacje, grobowce i budowle sakralne. Na terenie Kazachstanu wpis obejmuje osiem miast. 1490Zachodni TienszanWestern Tien-Shancenter|150x150pxObwód turkiestańskiP (x) 2016Wpis transgraniczny wraz z Kirgistanem i Uzbekistanem obejmuje obszar zachodniego Tienszanu o zróżnicowanym krajobrazie i wyjątkowo bogatej florze i faunie. Wysokość szczytów górskich w Tienszanie Zachodnim, waha się od 700 do 4503 metrów. 1693Pustynie turańskie z mroźnymi zimamiCold Winter Deserts of Turancenter|150x150pxObwód ałmackiObwód kyzyłordyńskiP (ix)(x) 2023Jest to część międzynarodowego wpisu obejmującego ekosystem pustyń chłodnych, położonych w Azji Środkowej. Wpis transgraniczny z Turkmenistanem oraz Uzbekistanem.1760Skalne meczety na półwyspie MangystauRocky Mosques of Mangyshlak Peninsulacentruj|150x150pxObwód mangystauskiK (ii, iii)2026Wpis obejmuje 5 meczetów oraz przyległe nekropolie, zlokalizowane na półwyspie Mangystau. Najstarszy z nich pochodzi z VIII wieku, a najmłodszy z XX wieku. Meczety są popularnymi celami pielgrzymek muzułmańskich.

Obiekty na kazachstańskiej liście informacyjnej UNESCO

Poniższa tabela przedstawia obiekty na kazachstańskiej liście informacyjnej UNESCO:

Nr ref. – numer referencyjny UNESCO; Obiekt – polska nazwa obiektu wraz z jej angielskim oryginałem na kazachstańskiej liście informacyjnej; Położenie – miasto, obwód; współrzędne geograficzne; Typ – klasyfikacja według zgłoszenia: kulturowe (K), przyrodnicze (P), kulturowo–przyrodnicze (K,P); Rok wpisu – roku wpisu na listę informacyjną; Opis – krótki opis obiektu wraz z informacjami o jego zagrożeniu.

Nr ref. Obiekt Zdjęcie Położenie Typ Rok Opis 1131Turkijskie sanktuarium MerkeTurkic sanctuary of MerkeMerkeObwód żambylskiK, P 1998Kompleks grobowy i rytualny reprezentujący różne etapy historii ludów turkijskich, począwszy od plemion koczowniczych, a skończywszy na Pierwszym kaganacie tureckim. Znajduje się na wysokości ok. 3000 m n.p.m. Ze względu trudną dostępność, sanktuarium zachowało się w nienaruszonym stanie. 1681Północny TienszanNorthern Tyan-Shan (Ile-Alatau State National Park)center|150x150pxObwód ałmackiP (x) 2002Park narodowy położony w północnej części gór Tienszan i obejmujący teren o powierzchni 199 703 ha. Znajduje się na wysokości ponad 3000 m n.p.m. Został założony w 1996 roku, w celu ochrony zwierząt przed kłusownikami. 6558AbyłajkitAbylaikit Monasterycentruj|150x150pxObwód wschodniokazachstańskiK (iii) 2021Buddyjski klasztor Abyłajkit został założony w 1650 roku. W 1670 roku został zniszczony w wyniku wojen domowych toczących się w Chanacie Dżungarskim, jednak już rok później został odbudowany i do 1720 roku odprawiano w nim nabożeństwa. 6560Krajobraz kulturowy UłytauCultural Landscape of Ulytaucentruj|150x150pxObwód ułytauskiK (v) 2021Masyw górski Ułytau przez wieku był domem dla Oguzów oraz Kipczaków. Wraz z przybyciem Mongołów obszar ten, stał się miejscem pochówku potomków Czyngis-chana i władców Złotej Ordy. Krajobraz kulturowy obejmuje pozostałości starożytnych osad, fortyfikacji oraz kurhanów. 6562Petroglify ArpaözenPetroglyphs within the Archaeological Landscape of ArpauzenObwód turkiestańskiK (ii)(iii) 2021Arpaözen obejmuje pozostałości starożytnych osad, cmentarzy oraz 30 miejsc z petroglifami. Pochodzą one z późnego brązu oraz wczesnego żelaza. Przedstawiają one wizerunki zwierząt, głównie wielbłądów, koni i byków. 6563Petroglify EszkyölmesPetroglyphs within the Archaeological Landscape of EshkiolmesObwód ałmackiK (iii) 2021Eszkyölmes jest jednym z największych i najlepiej zachowanych zbiorów petroglifów w Kazachstanie. Łącznie znajduje się tutaj 4000 rysunków naskalnych. Przedstawiają one sceny bitew, polowań oraz codziennego życia społeczności koczowniczej. 6564Petroglify KułżabasyPetroglyphs within the Archaeological Landscape of KulzhabasyObwód żambylskiK (iii) 2021Najstarsze petroglify Kułżabasy datowane są na okres 3–2 tysiąclecie p.n.e., a najmłodsze na XIV wiek n.e. Zostały one odkryte w 2000 roku. Rysunku naskalne przedstawiają zwierzęta (byki oraz tury), a także koła oraz rydwany. 6565Petroglify SauyskandykPetroglyphs within the Archaeological Landscape of SauyskandykObwód kyzyłordyńskiK (ii)(iii) 2021Petroglify Sauyskandyk pochodzą z różnych okresów historycznych. Najstarsze pochodzą z 2 tysiąclecia p.n.e., a najmłodsze datowane są na początek XX wieku n.e. Znajdują się one w górach Karatau. 6567Jedwabny szlak: wczesny okres (prehistoria)Silk Roads: Early Period (Prehistory)JesykObwód ałmackiK (ii)(iii) 2021Wpis na listę informacyjną obejmuje nekropolię Besszatyr, stanowisko archeologiczne Borałdaj oraz miasto Jesyk. Prezentują one dziedzictwa kulturowe ludu Saków. 6568Jedwabny szlak: korytarz Fergana-Syr-dariaSilk Roads: Fergana-Syrdarya Corridorcentruj|150x150pxObwód kyzyłordyńskiObwód turkiestańskiK (ii)(iii)(v) 2021Nominacja na listę informacyjną obejmuje 9 stanowisk archeologicznych położonych przy Jedwabnym Szlaku. Zlokalizowane są one przy drodze łączącej Kotlinę Fergańską z Jeziorem Aralskim oraz przy rzece Syr-daria. 6569Jedwabny szlak: korytarz Wołga-Morze KaspijskieSilk Roads: Volga-Caspian Corridorcentruj|150x150pxObwód atyrauskiObwód mangystauskiObwód zachodniokazachstańskiK (ii) 2021Wpis na listę informacyjną obejmuje fragment Jedwabnego Szlaku, łączącego Morze Aralskie z Morzem Kaspijskim oraz region zajmowany przez rzeki Ural i Wołga. Szlak handlowy przebiegał przez 2 wioski: Kyzyłkała oraz Sarajszyk założone w X wieku oraz splądrowane przez Mongołów w XIII wieku, a potem przez Kozaków w XVI wieku. 6571Ustiurt: Krajobraz naturalny i pułapki myśliwskie AranUstyurt: Natural Landscape and Aran Hunting Trapscentruj|150x150pxObwód mangystauskiK, P (iii)(v)(viii) 2021Pułapki myśliwskie, zwane aran, były używane na płaskowyżu Ustiurt już w epoce brązu. Wykorzystywano je do polowań na suhaki stepowe oraz gazele czarnoogonowe.

Przypisy

Linki zewnętrzne Lista światowego dziedzictwa UNESCO

Kazachstan