Autoportret na miesiąc przed śmiercią (znany także pod tytułem Portret własny) – obraz Stanisława Wyspiańskiego wykonany kredką na papierze w 1907 roku. Znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie. Jest to ostatni autoportret artysty ukazujący go przed śmiercią.

Historia Rysunek nie jest sygnowany ani datowany, prawdopodobnie powstał we wsi Węgrzce, w jednym z ostatnich miejsc pobytu Stanisława Wyspiańskiego. Artysta zmagał się wówczas ze śmiertelną chorobą - syfilisem, która w znacznym stopniu wpłynęła na jego zdrowie. Prawdopodobnie w chwili tworzenia rysunku cierpiał na częściowy niedowład prawej ręki. Wygląd Stanisława Wyspiańskiego w ostatnich miesiącach życia opisywano w publikowanych wspomnieniach rodziny oraz odwiedzających go przyjaciół i znajomych. Władysław Reymont, który bywał u artysty we Węgrzcach, tak go zapamiętał:[...] wyglądał strasznie, podobien był do Piotrowina, miał twarz zapadłą, poczerniałą i wyschłą, prawą rękę w bandażach, a lewą władał tylko częściowo, głos obcy, niewyraźny, a tylko oczy były jeszcze dawne, oczy jasnoniebieskie, władcze i mądre, oczy pełne błyskawic i woli nieugiętej, hetmanie oczy walki.Jego stan zdrowia miesiąc przed śmiercią dokładnie opisał Rudolf Starzewski w wydaniu porannym czasopisma „Czas” z 29 listopada 1907 roku:Prawą rękę miał ujętą w dwie deseczki i obandażowaną całą wraz z palcami. Pisać mógł jeszcze i pisał. Przywiązywano mu ołówek do tej deseczki i wodził ręką po papierze. Malować już oczywiście nie mógł; u lewej ręki trzy palce były bezwładne. Umysł jednak pracował nieustannie mimo ciężkiej choroby ciała.Z powodu pogarszającego się stanu zdrowia Stanisław Wyspiański został przeniesiony do Krakowa, gdzie zmarł 28 listopada 1907 roku. W 1920 roku Feliks Jasieński podarował obraz Muzeum Narodowemu w Krakowie.

Opis Rysunek przedstawia Stanisława Wyspiańskiego miesiąc przed śmiercią. Na obrazie artysta ma 38 lat i znajduje się w zaawansowanym stadium choroby. Postać mężczyzny, zwrócona w lewą stronę, ukazana jest w popiersiu z widocznym rozpiętym kołnierzykiem. Odznacza go nagie czoło z odstającymi kosmykami włosów, ściągnięte brwi, duże oczy, przekrzywiony nos oraz opadający wąs.

Analiza Kompozycję obrazu wyznaczono za pomocą dynamicznej linii i poddano modelunkowi światłocieniowemu. Te proste środki wyrazu artystycznego pozwoliły na udokumentowanie stanu fizycznego mężczyzny kreślącego swój ostatni wizerunek. Wydobyły one jego wychudzoną twarz, przerzedzone włosy, zapadnięte oczy i policzka oraz zniekształcony nos.

Interpretacja Stanisław Wyspiański jest autorem licznych autoportretów, które dokumentują różne etapy jego życia. Autoportret z 1907 roku, wykonany miesiąc przed śmiercią, uznaje się za jeden z symbolicznych w jego twórczości. Minimalistycznie użyte środki wyrazu pozwoliły ukazać stan fizyczny i psychiczny umierającego mężczyzny. Gwałtowne i nieskoordynowane ruchy kredki, poruszanej jakby w gorączce, nadają obrazowi wyrazu napięcia i nerwowości. Kształtowane przez dynamiczną linię włosy oraz brwi odzwierciedlają zmagania artysty, z jakimi mierzył się pod koniec życia. Wydobyta przez modelunek światłocieniowy wychudzona i zapadnięta twarz artysty uwydatnia oczy mężczyzny gorączkowo wpatrujące się w widza. Wyraz jego oczu często odczytywany jest w literaturze jako manifestacja siły i woli życia. Taką interpretację zaproponował Zdzisław Kępiński:Ten, który tak uporczywie głosił hasło: „Umierać musi co ma żyć!” - ten, co kazał podnosić się z grobowców przerażającym szczątkom ciał ongiś królewskich - sam teraz stanął u progu swej alternatywy, sam spojrzał na siebie jako na upiora, w którym dezintegracja zaczyna swoje dzieło. A jednak zawarł w oczach siłę, która nie tylko pomaga znieść koszmar rozpadu powłoki, lecz która jako żar pozostanie w niej nawet po śmierci, lub też przebije się z niej ku sferom Wielkiego Światła.

Wystawy Autoportret na miesiąc przed śmiercią pojawiał się na wystawach poświęconych twórczości Stanisława Wyspiańskiego. Oto wybrane z nich:

,,Sami złożycie stos…” Pogrzeb Stanisława Wyspiańskiego, 08.12.2007 – 09.03.2008, Muzeum Narodowe w Krakowie, Wyspiański, 28.11.2017 – 05.05.2019, Muzeum Narodowe w Krakowie, Skarbiec Wyspiańskiego, 11.10.2019 – 01.03.2020, Muzeum Narodowe w Krakowie.

Autoportrety Stanisława Wyspiańskiego

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Autoportret na miesiąc przed śmiercią w serwisie Zbiory Cyfrowe MNK.

Kategoria:Obrazy Stanisława Wyspiańskiego Kategoria:Portrety autorstwa Stanisława Wyspiańskiego Kategoria:Obrazy w Muzeum Narodowym w Krakowie Kategoria:Autoportrety