Kormoran zielonolicy (Phalacrocorax featherstoni) – gatunek dużego ptaka z rodziny kormoranów (Phalacrocoracidae). Jest to endemit archipelagu Chatham Islands, z którego nie podejmuje migracji. Osiąga około 63 cm długości ciała i waży 645–1325 g. Cechą charakterystyczną jest ciemne ubarwienie, dwa czubki na głowie oraz żółte nogi i stopy. Jest ptakiem morskim, rozmnażającym się kolonijnie na skalistym wybrzeżu. Jego dieta obejmuje ślimaki, wieloszczety i małe ryby, za którymi nurkuje. Samica składa od jednego do czterech jasnoniebieskich jaj, oba osobniki z pary inkubują jaja. Pisklęta karmione są poprzez regurgitację pokarmu. Prawdopodobnie opierzają się po 6–8 tygodniach. Gatunek uznawany jest za zagrożony (EN – Endangered) przez IUCN. Zagrażają mu gatunki introdukowane, jak koty, bydło, świnie czy szczury, także nielegalne zabijanie przez rybaków. Ptaki te stanowią też przyłów w pułapkach przeznaczonych do połowu homarowatych i dorszy. Potencjalnym zagrożeniem są też zmiany klimatu. Liczebność populacji na podstawie badań z 2011–2012 roku oszacowano na ok. 1,3 tys. osobników, w tym tworzących 434 pary. Trend liczebności populacji określany jest jako spadkowy, wyraźny zwłaszcza w okresie od 1997 do 2011.
Wymagane jest monitorowanie kolonii lęgowych tych ptaków, jak i izolowanie ich przed bydłem oraz introdukowanymi drapieżnikami. Usunięcie z wysp Rangatira i Mangere bydła i zawleczonych drapieżników prawdopodobnie wpłynęło korzystnie na liczebność gatunku.
Taksonomia Gatunek naukowo opisał Walter Lawry Buller w roku 1873, nazywając go Phalacrocorax featherstoni. Opis zamieścił w czasopiśmie „Ibis”, gdzie jako miejsce typowe holotypu wskazał archipelag wysp Chatham.
Obecnie Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) zalicza ten gatunek do rodzaju Phalacrocorax i uznaje go za takson monotypowy, podobnie jak inne autorytety. Dawniej bywał uznawany za podgatunek kormorana nakrapianego (P. punctatus), co zaproponował James L. Peters.
Nazwa rodzajowa Phalacrocorax wywodzi się z greki od słowa φαλακροκοραξ phalakrokorax, φαλακροκορακος phalakrokorakos, które oznacza kormorana. Pierwszy człon nazwy greckiej pochodzi od φαλακρος phalakros „łysy”, φαλος phalos „biały” i ακρος akros „najwyższy”, a drugi od κοραξ korax, κορακος korakos, tłumaczonego jako kruk, od κρωζω krōzō „krakać. Epitet gatunkowy featherstoni honoruje , szkockiego męża stanu osiadłego w Wellington, Agenta Generalnego Nowej Zelandii w latach 1871–1876, także pełnomocnika generalnego w Wielkiej Brytanii dla Nowej Zelandii. W języku angielskim dla gatunku funkcjonuje nazwa Pitt (Island) Shag i Chatham Island Shag/Cormorant, która obowiązuje również dla kormorana plamistego (Leucocarbo onslowi). W języku polskim gatunkowi nadano nazwę „kormoran zielonolicy”. W języku maoryskim nazywany jest „Kawau o Rangihaute”.
Skamieniałości należące do P. featherstoni odnalezione na Nowej Zelandii datowane są na holocen.
Do 2019 roku P. featherstoni razem z kormoranem nakrapianym był klasyfikowany w rodzaju Stictocarbo. Podział taki wsparto w niektórych pracach. Współczesna analiza filogenetyczna wykazała, że oba gatunki powinny być przydzielone do rodzaju Phalacrocorax, a nie Stictocarbo, będąc blisko spokrewnione z kormoranem srokatym (P. varius), kormoranem czarnoczelnym (P. fuscescens) oraz kormoranem bruzdodziobym (P. sulcirostris). W 2023 roku na łamach czasopisma „Zoological Journal of the Linnean Society” opublikowano filogenezę rodziny kormoranów (Phalacrocoracidae); według niej kormoran zielonolicy jest blisko spokrewniony z kormoranem nakrapianym. Obrazuje to uproszczony kladogram opracowany na podstawie tejże pracy:
Występowanie Endemit Nowej Zelandii. Gnieździ się na południowy wschód od Nowej Zelandii na archipelagu wysp Chatham, tj. na Chatham Island, Pitt Island, , , Mangere, i Rabbit wraz z i innymi. Jest to ptak osiadły, nie stwierdzono żadnych wędrówek z dala od archipelagu Chatham.
Morfologia mały|lewo|Siedzący kormoran zielonolicy Długość ciała wynosi około 63 cm. Autorzy HANZAB wspominają, że ptak osiąga masę około jednego kilograma, natomiast twórcy Handbook of the Birds of the World (HBW; tom 1, 1992 r.) za masę kormorana zielonolicego uznają przedział między 645 a 1325 g. Brak danych dotyczących sezonowych różnic w masie ciała. Jest to mały, smukły, morski kormoran z długą szyją, długimi, smukłymi skrzydłami i krótkim ogonem. Długi, chudy dziób z haczykiem na końcu. Jedyny kormoran na wyspach Chatham mający żółte nogi i stopy. To sprawia, że jest łatwy w rozpoznaniu. Płcie są do siebie podobne; występują sezonowe różnice w upierzeniu.
Skrzydło szerokie. Wyróżnia się 11 lotek pierwszorzędowych; lotka ósma zwykle jest najdłuższa, podczas gdy 10. o 7–13 mm mniejsza, 9. o 0–2, 7. jest krótsza o 2–8 mm, 6. o 19–26, 5. o 25–35, 4. o 39–45, 3. o 47–56, 2. o 55–63, 1. o 64–75, zaś ostatnia lotka (11.) jest malutka; wyróżniono też 16 lotek drugorzędowych oraz 6 lotek trzeciorzędowych. Ogon w kształcie klina; buduje go 12 sterówek, sztywnych u podstawy, pierwsza z nich najdłuższa, 6. o 33–47 mm od niej krótsza. Dziób długi i smukły z paznokciem z haczykiem na końcu. Skok krótki. Pazur środkowego palca ząbkowany; palec zewnętrzny o długości 142% środkowego, wewnętrzny – 71%, a tylny 43%.
Ptaki w szacie godowej mają głowę i szyję niebieskoczarną. Zarówno na czole, jak i na karku występuje czubek. Również na karku widnieją gęsto rozmieszczone białe pióra nitkowate; w mniejszym stopniu występują na głowie i szyi. Pokrywy (nadlotki), barkówki (tzn. pióra na łopatkach) oraz płaszcz ciemne, barwy oliwkowobrązowej, opalizują przy tym na zielono; na końcówce każdego pióra jest czarna plamka. Grzbiet, skrzydła kuper i pokrywy nadogonowe też błyszczące, niebieskoczarne. Ogon czarny. Dolna część szyi, pierś i brzuch są gładko szare, zaś dolna część brzucha i spód pokryw i ogona są niebieskoczarne. Dziób długi, smukły, barwy czarniawej z jasnobrązową końcówką, przy podstawie żuchwy kremowy pasek. Skóra na twarzy (maska) w kolorze jaskrawej trawiastej zieleni, natomiast worek gardłowy czarny z licznymi niebieskozielonymi brodawkami. Tęczówka barwy czerwonobrązowej. Obrączka oczna jaskrawo zielona. Kantarek jest jasnozielony. Nogi są brązowo-żółte, krańce błony pławnej brązowe.
Osobniki w szacie spoczynkowej nie posiadają czubków, ich worek gardłowy jest w kolorze trawiastej zieleni.
Młode ptaki (szata juwenalna, juv. i immaturalna, imm.) z wierzchu są ciemno czarniawo-brązowe z zielonawym odcieniem m.in. na szyi i głowie. Worek gardłowy u juwenalnych osobników jest szarawożółty. Tęczówka brązowa. Dziób brązowy, grzbiet dzioba czarniawy. Pierś i górna część brzucha jasnobrązowe. Na piersi znajduje się ciemna opaska. Maska, nogi i stopy żółte (żółto-brązowe), z wiekiem stając się pomarańczowe. Stopy są matowożółte, z wyjątkiem okolic krawędzi zewnętrznego palca i stępu, które są brązowe. Pisklęta kormorana zielonolicego rodzą się nagie, nie wiadomo, jakiej barwy są ich pióra puchowe – możliwe, że takiej samej, jak kormorana nakrapianego.
Głos pozostaje słabo poznany, nieliczne badania Gerarda F. van Tetsa dostarczają niewiele informacji. Poza terenami kolonii ptaki milczą, co jest poparte tym, że nie usłyszano głosu tego gatunku na otwartym morzu. W okresie lęgowym samce kormorana zielonolicego są bardzo wokalne, wydając chrząknięcia, bulgoczące i tykające dźwięki, samice natomiast pozostają ciche. Osobniki płci męskiej wydają głośne, powtarzane „ergh-ergh-ergh...” lub „ergh-oh-ergh-oh-ergh...”, co przypomina odgłos kormorana nakrapianego. Podczas zerwania się do lotu bądź przed podskokiem P. featherstoni wydaje miękkie, tykające „t-t-t-t-...”; podczas skoku dźwięk ten niewyraźnie się kończy tj. „t-t-t-t....”. Podczas lądowania dźwięk to pojedyncze „oh”.
Mały rozmiar, smukła budowa, biała plamka w górnej części skrzydła i szarawe upierzenie odróżniają go od kormorana zwyczajnego (P. carbo) i kormorana plamistego, które również stwierdzono na wyspach Chatham. Smukła sylwetka w locie oraz sposób, w jaki ptaki te siedzą (głowa i szyja ustawione poziomo), także ułatwiają identyfikację. Plamki na piórach skrzydeł upodabniają go do jego liczniejszego krewniaka, kormorana nakrapianego. Od niego odróżnia go ciemniejsze upierzenie, na dodatek szata godowa P. punctatus ma pasek oczny, sięgający od głowy przez szyję. Młode ptaki P. featherstoni są też znacznie ciemniejsze od juwenalnych P. punctatus. Są za to podobne do immaturalnych osobników kormorana bruzdodziobego, od których można je odróżnić dzięki krótszemu ogonowi oraz żółtym nogom.
Poniżej zaprezentowano tabelę ukazującą wymiary poszczególnych części ciała na podstawie skór ze zbiorów muzealnych (za HANZAB): + Wymiary szczegółowe (mm)PłećDł. skrzydłaDł. ogonaDł. dziobaDł. skokuDł. palcasamce24390525668,9samice22890495563,5 Niewiele wiadomo na temat pierzenia tego gatunku. Lotki pierwszorzędowe ścierają się od zewnętrznej strony. Jedna ze skór muzealnych dorosłego osobnika wykazuje pierzenie 7. sterówki w maju. Post-juwenalne pierzenie nie opisane. Białe piórka na karku wyrastają w sierpniu, a kormoran traci je w październiku.
Ekologia i zachowanie mały|Młody ptak
W roku 1990 brak było jakichkolwiek informacji dotyczących składu pożywienia. W 1992 roku zasugerowano, że ptak odżywia się prawdopodobnie rybami oraz skorupiakami. Obecnie wiadomo, że odżywia się on głównie małymi rybami (Gobiomorphus zwanymi potocznie bullies), a dietę uzupełnia też bezkręgowcami, takimi jak ślimaki i wieloszczety (Polychaeta). Zarówno ptaki dorosłe, jak i młode formują grupki (choć część źródeł podaje, że preferują koczować w pojedynkę), koczując przy brzegu, pokarmu poszukują jednak raczej na otwartym morzu (do 18 km od lądu). Pokarm zdobywają nurkując. Koczują w płytkiej wodzie – średnia głębokość nurkowania to 6,6 metrów; maksymalnie nurkują na głębokość 24,4 m, zwykle jednak na mniej niż 13. Średni czas nurkowania dla tego ptaka to 30 sekund, między kolejnymi nurkowaniami następuje 15-sekundowa przerwa. Najdłużej trwające zanurzenie sięgnęło 68 sekund.
Ptak morski. Kolonie są usytuowane na klifach i półkach skalnych na terenach przybrzeżnych wysepek i skalistych cyplów, ptaki gniazdują i odpoczywają w części słonawej laguny . Tam też ptaki te żerują.