Christian Gottlieb Friedrich Witte (ur. 12 stycznia 1802 w Rotenburgu (Wümme) w Niemczech, zm. 5 listopada 1873 w Utrechcie w Holandii) – niemiecko-holenderski organmistrz. Uważany jest za jednego z najważniejszych budowniczych organów XIX wieku w Holandii. Do dziś zachowała się duża liczba instrumentów, które zbudował będąc jedynym właścicielem firmy J. Bätz & Co.

Życiorys Urodził się jako czwarte i najmłodsze dziecko pastora Johanna Nikolausa Witte (1762–1817) i jego żony Sophii Dorothei Friederiki Witte z domu Caulier (1768–1824). Miał brata Johanna Nicolausa Christiana (1796–1861) i dwie siostry: Sophię Dorotheę Friedericę (1793–1862) i Elisabeth Catharinę Ernestine Amalie (1799–1864). Wychowywany był do zawodu kaznodziei, ale od młodości przejawiał zainteresowanie rzemiosłem. Podczas podróży do regionu Harz zetknął się z lokalną kulturą organową, co rozbudziło w nim zainteresowanie budową organów. W wieku 15 lat rozpoczął naukę w zawodzie budowniczego organów u królewskiego organmistrza w Hanowerze. W wolnym czasie zajmował się muzyką, przyrodą i rysunkiem. Pracując w katedrze w Brunszwiku poznał Ernsta Chladniego, którego wynalazki i badania dotyczące akustyki wzmocniły jego pasję związaną z organami. Po zakończeniu edukacji, w 1824 wyruszył w podróż w poszukiwaniu pracy i zebrania doświadczenia w zakresie organmistrzostwa, na południe Niemiec, do Szwajcarii, Holandii i Francji. Za cel postawił sobie założenie własnego warsztatu organowego w Niemczech. Podczas sześciotygodniowej wyprawy rozpoczętej w Achim, gdzie mieszkał jego brat, przez Frankfurt nad Menem i Holandię, odwiedził wielu producentów organów i instrumentów muzycznych, nie otrzymując żadnej oferty pracy. W Utrechcie poznał organmistrzów Abrahama Meere i (wnuka JohannaBätza), ale nie nawiązali jeszcze wtedy współpracy. Podróżując przez Goudę, Lejdę i Delft dotarł do Amsterdamu, gdzie za namową organmistrza van den Brinka, w czerwcu 1824 zatrudnił się w warsztacie organowym Tewesa. Dwa lata później przeniósł się do firmy „J. Bätz & Co”, prowadzonej wówczas w trzecim pokoleniu przez braci Jonathana i Johana Martina Willema Bätzów w Utrechcie. Po odejściu drugiego z braci, w 1833 został wspólnikiem pierwszego, a po jego śmierci w 1849 przejął firmę na własność i – nie zmieniwszy jej nazwy – zarządzał do końca życia.

Rodzina W 1839 poślubił Paulinę Dorotheę Antoinettę Lagers (1810–1884), córkę luterańskiego pastora Georga Hendrika Lagersa, urodzonego w Hamburgu, mieszkającego od 1787 w Holandii, i jego drugiej żony Johanny Marii z domu Bätz. Rodzina Lagerów poznała Witte’a podczas pracy nad organami zbudowanymi przez Bätza w w Amsterdamie, gdzie pracował pastor Lagers. Witte postanowił związać swoje życie z Utrechtem i zaczął uważać się za Holendra. Z małżeństwa urodziło się sześciu synów, z których najstarszy, (1840–1902), był z wykształcenia organmistrzem; po śmierci ojca w 1873 przejął firmę prowadził ją do końca życia.

W nekrologu Johanna Frederika Wittego z 15 lutego 1902 w czasopiśmie „Weekblad voor Muziek”, organmistrz M. Maarschalkerweerda napisał: „Jest pewne, że tak długo, jak będzie istniała sztuka budowy organów, nazwa firmy Bätz, a zwłaszcza pana Wittego, ojca i syna, pozostaną w chwalebnej pamięci wszystkich, a obecni i przyszli budowniczowie organów, będą musieli przyłączyć się do mnie w hołdzie, jaki należny jest prawdziwej sztuce, na który zmarły artysta tak bardzo zasługuje”.

Sławę zyskał także jego drugi najstarszy syn (1843–1929), który w latach 1871–1911 pracował jako dyrektor muzyczny w Essen. Jego braćmi, którzy pozostali w Holandii, byli Johann Christiaan (1845–1909), Rudolf (1847–1847) i Rudolph (1850–1905). Ostatnim holenderskim potomkiem Christiana Gottlieba Friedricha Wittego był Paul Christiaan Witte (1884–1969), syn Rudolpha Witte’a. Wszyscy pozostali żyjący potomkowie osiedlali się w Niemczech.

Praca W latach 1850–1873, firma „J. Bätz & Co” pod zarządem Wittego wybudowała około pięćdziesięciu nowych organów. Witte stawiał wysokie wymagania w zakresie materiałów i obróbki. Miał konserwatywne, oparte na tradycji podejście do jakości. Z nowinek technicznych korzystał dopiero wtedy, kiedy były sprawdzone i wypróbowane przez innych. Wiele zbudowanych przez niego instrumentów przetrwało do dziś.

Trendy konstrukcja organów w XIX wieku odpowiadały wymaganiom muzycznym kościołów protestanckich, którymi przede wszystkim było akompaniowanie śpiewowi wiernych. O dyspozycji decydowała wielkość kościoła i dostępne środki finansowe. Z wyjątkiem zamówienia od Paramaribo w Surinamie, ówczesnej kolonii holenderskiej, firma „J. Bätz & Co” obsługiwała wyłącznie rynek holenderski. Ze względu na ewangelicko-luterańskie pochodzenie rodzin Bätz i Witte, do najważniejszych klientów należały wspólnoty protestanckie.

Dzieła W wykazie znajdują się organy firmy „J. Bätz & Co”, które zostały wykonane w latach 1850-1873. W tym czasie Christian Gottlieb Friedrich Witte był jedynym właścicielem firmy (od 1868 roku wraz z synem i wspólnikiem Johanem Frederikiem Witte). Rok Miejscowość Budynek Uwagi 1850 Rotterdam (Holandia) Zuiderkerk Zniszczone w 1940 1851 Hoorn (Holandia) Spłonęły w 1878 1851 Zederik (Holandia) Spłonęły w 1953 1852 Buren (Holandia) 1853 Gorinchem (Holandia) Po gruntownej renowacji przeprowadzonej przez Pels & Van Leeuwen przywrócono je do pierwotnego stanu i oddano do użytku 4 lutego 2012 1854 Graft-De Rijp (Holandia) Znak firmowy „Bätz & Co, organmakers van ZM den koning” 1854 Leerdam (Holandia) 1854 Dordrecht (Holandia) Nieuwe Kerk Od 1966 w Grote Kerk, wTiel, przy zachowaniu obudowy 1855 Delfshaven (Holandia) Oude Pelgrimvaderskerk 1856 Lejda (Holandia) Remonstrantse Kerk Zniszczone w 1978 1856 (Holandia) Prospekt Reichnera (1780/1791) 1857 Delft (Holandia) Oude Kerk (Delft) 1857 (Holandia) Hervormde Kerk Zainstalowane ponownie w 1911 w Gereformeerd Kerk w Vlaardingen, zachowując obudowę. Przeniesione do Maranatha Kerk w Vlaardingen w 1961 roku. Oryginalna obudowa zaginęła. 1858 (Holandia) 1858 Binnenmaas (Holandia) 1858 Rotterdam (Holandia) Organy zbudowane przez M. Verhofstada (1720–1721); restaurowane w latach 1827 i 1857 przez firmę Bätz. W ramach budowy nowego kościoła w 1910 roku organy przeniesiono do nowego Paradieskirche (Nieuwe Binnenweg). 1858 Amersfoort (Holandia) Oud-katholieke St. Georgiuskerk Sprzedane w 1977 roku i zastąpione organami Augusta Gerna. 1859 Rotterdam (Holandia) Kościół Laurencjusza i Marii Magdaleny Zniszczone w 1944 1859 (Holandia) 1860 Putten (Holandia) 1860 Spijkenisse (Holandia) Zniszczone i przywrócone w 1934, bez oryginalnego prospektu 1860 Bunschoten (Holandia) 1861 Utrecht (Holandia) 1861 Culemborg (Holandia) 1862 Naarden (Holandia) Tabliczka znamionowa „CGF Witte, Fa Bätz & Co. Utrecht 1863” 1862 Utrechtse Heuvelrug (Holandia) 1863 Amersfoort (Holandia) Kościół rzymskokatolicki Matki Bożej Wniebowzięcia Tabliczka znamionowa „CGF Witte, Fa Bätz & Co”; Przeniesiony do w 1964. Prospekt niezachowany. 1864 Purmerend (Holandia) 1864 Hervormde kerk 1864 Haga (Holandia) Zniszczone w 1962, prospekt zaginął, piszczałki użyte do budowy organów w Gereformeerd Kerk w Dalfsen. 1865 Rotterdam (Holandia) W 1922 przebudowane w kościele przy Schiedamse. Oryginaly prospekt zaginął. 1866 Kapelle (Holandia) 1866 Schiedam (Holandia) 1866 Utrecht (Holandia) W 1904 przeniesione do w . Spłonęły 16 grudnia 1967. 1867 Haga (Holandia) Rekonstrukcja organów z 1702 1867 Delft (Holandia) Prospekt z 1722 autorstwa Duyschota 1868 Winschoten (Holandia) 1869 Delft (Holandia) 1869 Elst (Holandia) 1870 Utrecht (Holandia) W 1913 dodano niezależny pedał 1871 Hoorn (Holandia) Uwagi 1871 (Holandia) Prospekt niezachowany 1871 Amersfoort (Holandia) Stare seminarium katolickie 1871 Hoorn (Holandia) Prospekt z 1764 Bätza 1872 Rotterdam (Holandia) Przeniesione z w 1934 1872 (Holandia) Uwagi 1872 Wijdemeren (Holandia) W 1939 zrenowowane i sprzedane 1872 (Holandia) 1873 Delft (Holandia) Armenkerk przy ul. Schoolstraat W 1962 roku przeniesione do Oude Kerk (Delft) w północnym skrzydle 1873 Utrechtse Heuvelrug (Holandia) 1873 Hilversum (Holandia) Odrestaurowane przez jego syna w 1889, dodany pedał 1873 Rotterdam (Holandia) W 1934 przeniesione do Gereformeerd Kerk Amsterdam-Oost, przebudowano szafę organową i prospekt, usunięte w 1973 roku.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia Christian Gottlieb Friedrich Witte Dzienniki podróży z Achim do Amsterdamu, Archiwum organowe Uniwersytetu w Utrechcie

Kategoria:Urodzeni w 1709 Kategoria:Zmarli w 1770 Kategoria:Organmistrzowie