Dagesz (דָּגֵשׁ) – znak diakrytyczny używany w alfabecie hebrajskim (zarówno w hebrajskim biblijnym jak i współczesnym). Występuje w formie kropki umieszczonej w środku litery, może pojawić się w dowolnym znaku z wyjątkiem ר (resz), ע (ajin), ח (chet), ה (he) oraz א (alef), jednak we współczesnej wymowie ma wpływ na wymowę jedynie w przypadku liter פ (pe), כ (kaf) i ב (bet).
Dagesz dzieli się na dwa typy: dagesz chazak/forte oraz dagesz kal/lene. Pierwszy z nich został opracowany przez Elię Lewitę, natomiast drugi przez francuskiego rabina Dawida Kimhi.
Wymowa nowohebrajska +Źródła: z dageszbez dageszliterawymowaliterawymowaבּbבwכּ ךּkכ ךchפּ ףּpפ ףf
Dagesz chazak (dāgēš forte) Dagesz chazak może wystąpić w dowolnej literze z wyjątkiem ר (resz), ע (ajin), ח (chet), ה (he) oraz א (alef), jednak tylko wtedy, gdy dana litera jest poprzedzona literą z nikudem i nie jest ostatnia w danym wyrazie. Gdy dagesz jest poprzedzony znakiem szwa, występuje wówczas dagesz kal.
Dagesz chazak dzieli się na następujące typy: forte necessarium – tworzy się go poprzez skrócenie dwóch identycznych liter, jeśli po pierwszej z nich nie następuje litera z nikudem. Znak jest wówczas wymawiany dłużej. forte euphonicum – który służy do prawidłowej recytacji treści świętych ksiąg. Wyróżnia się trzy typy: forte coniunctivum – występuje w pierwszej literze wyrazu, jeżeli ten jest akcentowany i jeśli następuje ściśle po poprzednim słowie kończącym się na nieakcentowanym a lub e (np. , trb. , dosł. "zróbmy to"), forte dirimens – podkreśla dźwięczność znaku szwa (np. , trb. , dosł. "winogrona"), forte affectuosum – charakteryzuje się dłuższą wymową litery.
Spółgłoski z dagesz chazak, po którym następuje szwa, mogą utracić dagesz, szczególnie w przypadku spółgłosek ו (waw), י (jod), ל (lamed), מ (mem), נ (nun) i ק (kof).
Dagesz kal (dāgēš lene) Dagesz kal dotyczy liter , czyli znaków ב (bet), ג (gimel), ד (dalet), כ (kaf), פ (pe), ת (taw). Występuje w danych przypadkach: na początku zdania, na początku słowa, jeśli poprzedzające słowo kończy się znakiem bez nikudu, w ostatniej literze wyrazu, zawsze w przedrostkach בְּ־ i כְּ־.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Nikud