Stanisław Wyżykowski (ur. 3 maja 1927 w Haczowie, zm. 14 lipca 2026) – polski skrzypek, lirnik, lutnik, prekursor i odtworzyciel liry korbowej w Polsce. „Mistrz z Haczowa”, laureat Nagrody Kolberga w 2023.

thumb|Lira korbowa wykonana przez Stanisława Wyżykowskiego Życiorys Urodził się 3 maja 1927 w Haczowie. Jego dziadek grał na skrzypcach, kontrabasie i cymbałach; ojciec był rolnikiem, stolarzem, lutnikiem, wszechstronnym muzykiem oraz introligatorem. Notacji muzycznej uczył się w dzieciństwie u sąsiada Jana Rosenbagiera. W tym okresie samodzielnie uczył się gry na skrzypcach, podkradając je ojcu. Naukę budowy instrumentów rozpoczął w czasie okupacji – stolarki nauczył się od ojca, chodził po wsiach, skupował zepsute instrumenty, naprawiał je i sprzedawał. Po wojnie, w 1946 zapisał się na czteroletni kurs gry na skrzypcach w szkole muzycznej w Krośnie; ukończył go w ciągu dwóch lat. Od 1954 pracował jako stolarz w spółdzielni Wyzwolenie w Krośnie, następnie od 1965 – w Krośnieńskiej Hucie Szkła. Pierwszą lirę korbową zbudował w 1967.

Od 1965 koncertował z Kapelą Stachy. W latach 1983–1986 zajmował się naprawą instrumentów smyczkowych i gitar. W 1986 roku przeszedł na emeryturę i zajął się projektowaniem i konstruowaniem lir korbowych. Jego liry korbowe prezentują szeroki wachlarz rozwiązań konstrukcyjnych, od historycznych, przez tradycyjne do innowacyjnych. Prowadził działalność edukacyjną. Jego uczniami byli lutnicy Jan Malisz z Męciny Małej, Stanisław Nogaj ze Starej Wsi, Lucjan Kościółek z Krasnego i Andrzej Staśkiewicz z Kadzidła.

Wykonane przez niego liry korbowe były prezentowane na wystawach czasowych m.in. w Muzeum Podkarpackim w Krośnie (2008), na zamku w Baranowie Sandomierskim (2008), w Muzeum Wsi Radomskiej (2009) i w Muzeum Kultury Ludowej w Węgorzewie (2009). Wykorzystano je podczas premierowego pokazu filmu Pan Tadeusz oraz podczas nagrania ścieżki dźwiękowej do filmów Ogniem i mieczem oraz Wrota Europy.

Zmarł 14 lipca 2026.

Nagrody Nagroda za rękodzieło w III Ogólnopolskim Konkursie na Budowę Ludowych Instrumentów Muzycznych organizowanym przez Muzeum Ludowych Instrumentów Muzycznych w Szydłowcu (1995) Tytuł Indywidualności Roku 1997 Regionu Brzozowskiego (1997) Nagroda im. Franciszka Kotuli II stopnia, przyznana przez Muzeum Etnograficzne im. F. Kotuli w Rzeszowie (1999) Nagroda za rękodzieło w IV Ogólnopolskim Konkursie na Budowę Ludowych Instrumentów Muzycznych, organizowanym przez Muzeum Ludowych Instrumentów Muzycznych w Szydłowcu (2005) Nagroda za innowacje w budowie ludowych instrumentów muzycznych w Ogólnopolskim Konkursie na Budowę Ludowych Instrumentów Muzycznych, organizowanym przez Muzeum Ludowych Instrumentów Muzycznych w Szydłowcu (2016) Nagroda im. Oskara Kolberga (2023)

Publikacje

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne – film krótkometrażowy Pawła Steczkowskiego – film krótkometrażowy Iwony Słowik – reportaż Jedlicze.org

Kategoria:Laureaci Nagrody Kolberga Kategoria:Ludzie urodzeni w Haczowie Kategoria:Muzykanci ludowi Kategoria:Polscy lutnicy Kategoria:Polscy muzycy folkowi Kategoria:Urodzeni w 1927 Kategoria:Zmarli w 2026